praca - psychologia tłumu, Kulturoznawstwo, rok II, socjologia kultury

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
//-->Małgorzata SzymoniakGustave Le Bon - "Psychologia tłumu" - psychologiatłumu i zbiorowościGustave Le Bon, żyjący na przełomie XIX i XX wieku, był francuskim socjologiem,psychologiem i antropologiem. Uznawany jest za jednego z głównych przedstawicielipsychologii społecznej - w tym zakresie interesowało go szczególnie zagadnieniepsychologii tłumu i zbiorowości. W swojej książce "Psychologia tłumu", wydanej w 1895roku, jako pierwszy dokonał psychologicznej analizy zachowań tłumu ludzkiego. Tłum,jako jakaś zbiorowość ludzka, tworzy według niego jedną zbiorową istotę, w której niema miejsca na indywidualność. Wypracował nowy sposób myślenia o istocie ludzkiej,zauważył zatracenie całej indywidualności jednostki, gdy ta staje się częścią tłumu. Wtym sensie tłum ten jest ponad jednostkami, które go tworzą. Nadchodzący wtedy wiekXX opisał właśnie jako "era tłumów", co ma bardzo pesymistyczny wydźwięk w jegoksiążce - "Być może, wystąpienie na widownię tłumów będzie jedną z ostatnich fazcywilizacji Zachodu, zapowiedzią powrotu do pierwotnej anarchii, która poprzedza każdekiełkowanie nowych form społecznych." -s.7Le Bon o tłumie nie ma nic dobrego do powiedzenia. Wnikliwie omawiapsychologiczną zasadę jego jedności umysłowej. Jego koncepcja jest poczęściobiektywna, a po części subiektywna. Posiada wiele cech charakterystycznych, które sąwłaściwe jednostce, ale też takie, które nie są. Tłum stanowi zbiór ludzi, niezależenie odnarodowości, rasy, wyzania czy płci. W psychologicznym sensie tworzy "jedną zbiorowąistotę, którą rządzi prawo jedności umysłowej tłumów" -s.9 - wtedy, kiedy "wszystkieuczucia i myśli poddają się pod jeden i ten sam kierunek" -s.10- posiadają wspólny, jasnookreślony cel. Tym celem może być zgromadzenie się na apelu w szkole, koncerciemuzycznym - aby zobaczyć i posłuchać na żywo swojego idola, demonstracja publiczna,manifestacja pod siedzibą sejmu, msza w kościele itd. Pod tym względem tłum jestchwilowy, nie stały. Jedną z głównych cech tzw. tłumu psychologicznego jest posiadaniezbiorowej duszy. W jednostkach, z których powstał tłum, zanikają indywidualne cechy,uczucia, pragnienia itd. Jednostka samodzielnie jest inna niż w tłumie, w którymwyzbywa się własnego "ja". "Zaraźliwość uczuć i czynów w tłumie do tego stopnia potrafopanować jednostkę, że poświęci ona osobiste cele dla celów wspólnych. Cecha ta jestprzeciwna naturze człowieka, ale każdy jest na nią podatny, kiedy staje się cząstkątłumu." -s.11 Zatraca się poczucie swej osobowości, traci się swoją niezależność, zanikaświadomość własnej odrębności. Dokonuje się czynów sprzecznych z przekonaniami czycharakterem. Jednostka w tłumie zostaje porównana przez Le Bona do osoby podwpływem hipnozy. Zarysowuje się tutaj koncepcja tłumu jako bytu obiektywnego -społeczeństwo ponad jednostkami, kategoria przymusu konkretnego zachowania, brakmiejsca na indywidualność, brak zależności od indywidualnych jednostek, ustalonyporządek z góry narzucony na wszystkie jednostki. "Każda jednostka, stając się cząstkątłumu, zstępuje tym samym o kilka stopni niżej w swym rozwoju kulturowym. Jakojednostka posiada pewną kulturę, w tłumie zaś staje się istotą dziką i niewolnikieminstynktów" -s.12- Le Bon dowodzi, że tłum pod względem intelektualnym i rozumowymstoi znacznie niżej niż samodzielne jednostki. Rozumuje bardzo prymitywnie - napodstawie analogii i następstwa. Jest łatwowierny i podatny na sugestie, za którychpomocą są mu narzucone wierzenia i poglądy. Kieruje się nieświadomymi pobudkami, naktórych podłożu powstają ogólne cechy. Nieświadomość działalności tłumu góruje nadświadomą działalnością jednostek. Dlatego "...obserwacje zbiorowe są najbardziejbłędne i najczęściej polegają na złudzeniu pewnej jednostki, która zaraźliwie narzuciłaswój pogląd innym." -s.17 Dzięki swojej liczebności ma przekonanie o swojejniezwyciężonej mocy, siły (także brutalnej) - dzięki czemu jednostka w tłumie czuje sięsilniejsza. Posiada cechy osobników o niższym szczeblu rozwoju, które oczywiścieudzielają się każdej jednostce tworzącej dany tłum. w swoich uczuciach i poglądachpopada w skrajność, jest nietolerancyjny, istnieje dla niego tylko absolutna prawda lubabsolutna nieprawda, nie ma zdolności osądu, nie posiada krytycyzmu, wątpliwości aniniepewności. Wszelkie wystąpienia przeciw tłumowi budzą agresje, przez co jest prawieniemożliwy do opanowania.Osoba inaczej zachowuje się jako indywiduum, a inaczej jako element tłumu, wktórym interes osobisty nie odgrywa znacznej roli. To w nim dochodzą do głosupierwotne instynkty, zagłuszające to, co przez wieki usiłowała narzucić kultura icywilizacja. W tłumie jest podatna na sugestie, a jej racjonalne myślenie jest w dużymstopniu stłumione, tak samo jak sam tłum idący za jakąś informacją czy sugestią jestmało podatny na zmianę i próbę opanowania go - "...jednostki tworzące tłum posiadająróżne zdolności umysłu, nie ma to bowiem najmniejszego znaczenia w tłumie, gdyżzarówno nieuk, jak i uczony, kiedy staje się cząstką tłumu, traci zdolność obiektywnejoceny faktów". -s.15 Zostaje ustalony porządek narzucony z góry na wszystkie jednostki,który funkcjonuje niezależnie od niej. W tym sensie, koncepcja tłumu Gustava Le Bonama podłoże obiektywne.Jednak jak już wspomniałam powyżej - tłum jest chwilowy, nietrwały, co jest cechąspołeczeństwa jako bytu subiektywnego. Nie ma ustalonego porządku działania, jak tojest w społeczeństwie jako bycie zobiektywizowanym. Tłum działa pod wpływemimpulsów, którym jednostka oddzielona od niego potraf się oprzeć. W swoich uczuciachi poglądach popada w skrajność, jest nietolerancyjny, istnieje dla niego tylko absolutnaprawda lub absolutna nieprawda, nie ma zdolności osądu, nie posiada krytycyzmu,wątpliwości ani niepewności. Jest zmienny - może przechodzić ze skrajności w skrajność -zdolny zarówno do złych, okrutnych i brutalnych czynów jak i do bohaterskich (częściejjednak do tych pierwszych, co wiąże się z prymitywizmem i poczuciem ogromnej siły),może nie posiadać moralności w ogóle lub posiadać moralność nadwyraz wzniosłą.Tłumy powstają przez bodźce pośrednie i bezpośrednie. Do pośrednich, które sąswoistym gruntem, na których powstają wierzenia i poglądy należą: rasa, tradycja, czas,instytucje i wychowanie. Musi jednak nastąpić jakiś wpływ bezpośredni, aby nadaćrealne formy ideom i poglądom tłumu. Bezpośredni wpływ na tłum mają: siła obrazów(oddziałują na wyboraźnie), złudzenia (np. religijne), a nie rzeczywistość - to złudzeniemożna rozwiać za pomocą wielopokoleniowego doświadczenia społeczeństwa, lecz wtłumie nie istnieje zbiorowy dorobek ani pokoleniowość.Książka "Psychologia tłumu" przedstawia obiektywno-subiektywną koncepcjespołeczeństwa. Koncepcja ta jest wciąż aktualna - zbiorowiska ludzkie kształtują sięwedle stałych, ustalonych praw. Le Bon Tłumaczy zachowania zbiorowości zarówno zprzeszłych okresów jak i we współczesnym świecie. Społeczeństwo musi się liczyć w swejorganizacji z potęgą tłumu. Potęga tłumu jest większa niż potęga poglądów czy idei, leczjej moc jest tylko niszcząca. "Ich rządy były zawsze okresem rozstroju. Istnienie cywilizacjidomaga się określonych, stałych praw, dyscypliny, zastąpienia instynktów rozumem,myślenia o przyszłości, pewnego stopnia kultury, czyli takich właśnie warunków, na jakietłum zdany na siebie nigdy się nie zdobędzie." -s.7 W dominacji tłumu Le Bon upatrujezmierzchu zachodniej cywilizacji oraz zaniku indywidualności. [ Pobierz całość w formacie PDF ]