Praktyczne wykluczenie i marginalizacja, Resocjalizacja

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Praktyczne wykluczenie i marginalizacja
na przykładzie życia więziennego.
1.
Wprowadzenie.
2.
Zdefiniowanie pojęć.
3.
Kara pozbawienia wolności.
4.
Więzienie, jako miejsce odizolowania od społeczeństwa – sprawiedliwość
retrybutywna czy naprawcza?
5.
Podział wewnętrzny osadzonych – grypsujący, posiadający pieniądze.
6.
Wykluczenie z wyboru? – przestępcy „zawodowi” i z „przypadku”.
7.
Od wykluczenia do przywrócenia – czy społeczeństwo jest gotowe przy-
jąć byłych więźniów?
8.
Posługa duszpasterska w więzieniu.
9.
Jan Paweł II do więźniów.
10.
Zakończenie.
1
1.
Wprowadzenie.
Pragnąc mówić o praktycznym wykluczeniu i marginalizacji na przykła-
dzie życia więziennego, warto spojrzeć, jak na przestrzeni wieków kształto-
wało się podejście do więzienia i jego mieszkańców.
O pierwszych więzieniach możemy mówić już w starożytności. Państwa-
mi, gdzie można było je znaleźć były: Chiny, Egipt, Grecja i Rzym. Myśli-
ciele starożytności próbowali również zastanowić się nad genezą samego
przestępstwa. I tak: „Hipokrates uważał, że każde przestępstwo jest rezulta-
tem głupoty, zaś Arystoteles, że wynikiem namiętności. Według Platona
przestępca był człowiekiem chorym, jednak mimo to domagał się bez-
względnego zadośćuczynienia bez względu na stopień świadomej odpowie-
dzialności. Platon widział potrzebę podziału więzień na śledcze i karne.
Pierwsze miały służyć przetrzymywaniu obwinionych. Drugie przeznaczone
miały być dla odbywających karę. Postulował także o powołanie odrębnego
domu poprawczego dla młodocianych.”
1
Kolejne epoki w różny sposób rozwijały system więzienny przez segre-
gowanie osadzonych, wymyślne kary, systemy nagradzania i karania w sa-
mym więzieniu.
Zastanawiano się również, czy więzienie ma być tylko miejscem odbywa-
nia kary, czy jednak czymś więcej. Odpowiedzią na to była reforma systemu
więziennego przeprowadzona przez papieża Klemensa XI. Więzienie miało
stać się miejscem przemiany wewnętrznej osadzonego, odnowy religijnej,
lecz również miejscem zdobywania zawodu.
XVIII wiek przyniósł ze sobą tzw. system „celkowy”. Więźniowie miesz-
kali w pojedynczych celach. Wychodząc do wspólnej pracy w innym po-
mieszczeniu musieli zachowywać milczenie. System ten przetrwał aż do XX
w. w Stanach Zjednoczonych.
Wiek XIX i XX zmierzał do podjęcia w teorii i praktyce resocjalizacji
więźniów przez odpowiednio przygotowane programy i personel.
2
Podsumowując można powiedzieć, że głównym założeniem systemu wię-
ziennego było i jest izolowanie jednostki przestępczej od społeczeństwa.
Choć zmienia się samo podejście do osoby znajdującej się w odosobnie-
niu, to jednak sama idea wykluczenia jednostki aspołecznej pozostaje ciągle
aktualna.
1
Machel H.,
Więzienie jako instytucja karna i resocjalizacyjna
, Gdańsk 2003, s. 11
2
j. w. s. 11-20
2
2.
Zdefiniowanie pojęć.
Przed przejściem do zasadniczej części zagadnienia, należy zdefiniować
pojęcia marginalizacji i wykluczenia.
W Encyklopedii Katolickiej, znajdujemy następujący opis marginalizacji:
„Marginalizacja, wielowymiarowe działanie i proces utrudniający lub unie-
możliwiający jednostkom czy grupom dostęp do określonych dóbr i usług,
miejsca w relacjach gospodarczych, politycznych, kulturalnych lub religij-
nych, pełnienie funkcji społecznej i politycznej, osiągnięcie pewnej pozycji
i stanowisk: jest też określana terminami: ludzie zmarginalizowani, ‘nowe
ubóstwo’, ‘underclass’, wykluczenie społeczne. (…)
Marginalizacja społeczna – może występować w obrębie jednego kraju
lub jednej grupy społecznej, polega na izolowaniu i traktowaniu, jako mniej
wartościowych grup o niższym poziomie życia: często wiąże się z prakty-
kami wypędzenia z własnych gospodarstw, wyzyskiwanie, utrzymywanie
celowo na niższym poziomie świadomości i możliwości przez bogatych
właścicieli; jest nową formą niewolnictwa, niekiedy nakładającą się na inne
przejawy pogardy społecznej, rozumianej, jako podział wszystkich ludzi na
‘podgrupy’ ludzkie.”
3
Natomiast Wikipedia podaje: „
Marginalizacja
- wykluczenie z udziału
w życiu społecznym jednostek, grup społecznych lub w ujęciu globalnym
społeczeństw w stosunku do ich otoczenia społecznego. Wykluczenie spo-
łeczne może odnosić się do procesu wykluczania jednostek i grup albo do
stanu wykluczenia. W przypadku wykluczania społecznego jednostek czyn-
nikami mającymi na to największy wpływ jest bezrobocie i bieda. Jeżeli do-
chodzi do koncentracji tego typu ludności w przestrzeni geograficznej,
wówczas pojawiać się może specyficzna subkultura ubóstwa oraz wytwarzać
się podklasa (underclass), w której wzory zachowań i systemy wartości czę-
sto podlegają dziedziczeniu w następnych pokoleniach. Pod wpływem mar-
ginalizacji na obszarach miejskich możliwe jest wytwarzanie się gett.
Jednostka jest społecznie wykluczona (wg Center for Analysis of Social
Exclusion), jeżeli:

jest ona pod względem geograficznym członkiem społeczeństwa,

nie może uczestniczyć w normalnych aktywnościach obywateli w tym
społeczeństwie (z powodów będących poza jej kontrolą)

chce uczestniczyć w aktywności społeczności.„
4
3
Encyklopedia Katolicka,
Marginalizacja
, Lublin 2006, t.11, s. 1286
4
, stan na dzień 14.07.2009
3
Termin „
wykluczenie
”, można zdefiniować następująco:
„Wykluczenie społeczne to stan, jak i proces. Jako stan jest równoznaczne
z relatywną deprywacją, jako proces odnosi się do społecznie kształtowanych
struktur i procesów, które utrudniają części populacji dostęp do zasobów go-
spodarczych, do dóbr społecznych, i do instytucji określających ich los” (Ba-
dania IILS i UNDP).
„Problem społecznej marginalności... mimo swojej historycznej zmienno-
ści – jest to przede wszystkim kwestia utraty podstaw społecznego zakorze-
nienia jednostek, sposobów ich włączania się w życie zbiorowe i korzystania
ze związanych z tym uprawnień; a zatem kwestia dostępu do – uznawanych
za ważne – instytucji społecznych... W społeczeństwach przemysłowych to
kwestia dostępu do rynku pracy i do rynku konsumpcji, a także dostępu do
przywilejów związanych ze statusem obywatela. (K.W. Frieske)
„Wykluczenie społeczne to dynamiczny i wielowymiarowy proces pełne-
go odcięcia lub częściowego ograniczania dostępu do różnych społecznych,
gospodarczych, kulturowych i politycznych systemów, które pomagają jed-
nostce w integracji ze społeczeństwem”.
5
3.
Kara pozbawienia wolności.
Mówiąc o więzieniu i więźniach, jako miejscu i osobach, które podlegają
wykluczeniu i marginalizacji, warto zastanowić się, czym jest kara pozba-
wienia wolności.
Kodeks Karny Wykonawczy w następujących słowach określa karę po-
zbawienia wolności:
„Art. $ 1. Wykonywanie kary pozbawienia wolności ma na celu wzbu-
dzenie w skazanym woli współdziałania w kształtowaniu jego społecznie po-
żądanych postaw, w szczególności poczucia odpowiedzialności oraz potrze-
by przestrzegania porządku prawnego i tym samym powstrzymania się
od powrotu do przestępstwa.
$ 2. Dla osiągnięcia celu określonego w $ 1 prowadzi się zindywiduali-
zowane oddziaływanie na skazanego w ramach określonych w ustawie sys-
temów wykonywania kary, w różnych rodzajach i typach zakładów karnych.
$ 3. W oddziaływaniu na skazanych, przy poszanowaniu ich praw i wy-
maganiu wypełnienia przez nich obowiązków, uwzględnia się przede
wszystkim pracę (zwłaszcza sprzyjającą zdobywaniu odpowiednich kwalifi-
kacji zawodowych), nauczanie, zajęcia kulturalno - oświatowe i sportowe,
5
Marginalizacja i wykluczenie społeczne 2007/2008 Dr Ryszard Szarfenberg Wykład 2 Definicje i ujęcia synte-
tyczne
7, w
, stan na dzień 14.07.2009
4
 podtrzymywanie kontaktów z rodziną i światem zewnętrznym oraz środki te-
rapeutyczne.”
6
„Kara pozbawienia wolności
to jeden z najpowszechniejszych rodzajów
kar polegający na przymusowym umieszczeniu skazanej osoby na określony
czas w zamkniętym i strzeżonym zakładzie karnym. Oprócz konieczności
przebywania w zakładzie karnym, dalsze dolegliwości dla osoby skazanej
polegają na poddaniu jej rygorom regulaminu więziennego, ograniczeniom
w dostępie do niej osób spoza zakładu karnego oraz w kontaktach z takimi
osobami, ograniczeniom lub braku możliwości wyjścia na wolność w ramach
przepustek oraz stosowaniu kar regulaminowych za przewinienia przeciw
dyscyplinie.”
7

Pozbawienie wolności
, jedna z zasadniczych kar za popełnienie prze-
stępstwa, trwająca najmniej 3 miesiące, najwyżej 15 lat; za przestępstwa za-
grożone karą śmierci oraz w nielicznych wypadkach określonych w ustawie
można orzec pozbawienie wolności na 25 lat; w 1995 roku przywrócono
orzekanie kary dożywotniego pozbawienia wolności; karę pozbawienia wol-
ności wykonuje się w zakładzie karnym, przy czym sąd może określić rodzaj
zakładu oraz typ rygoru wykonania kary; na poczet kary pozbawienia wolno-
ści zalicza się okres tymczasowego aresztowania.”
8
Wszystkie wyżej wymienione definicje ukazują zasadniczy aspekt kary
pozbawienia wolności, którym jest odizolowanie osoby podlegającej tejże
karze.
4.
Więzienie, jako miejsce odizolowania od społeczeństwa - sprawiedli-
wość retrybutywna czy naprawcza?
Stając przed tym pytaniem, warto zastanowić się, jaki system sprawiedli-
wości dominuje w świecie nas otaczającym. Okaże się, iż w systemach wy-
mierzania sprawiedliwości dominuje system retrybutywny.
Państwo, społeczeństwo nastawione jest na karanie i zemstę wobec
sprawców przestępstw.
9
Najczęściej wymierzaną karą, jest kara pozbawienia wolności, co skutkuje
tym, iż na dzień dzisiejszy w polskich więzieniach przebywa ok. 84 tys. osa-
6
Kodeks Karny Wykonawczy. Ustawa z dn. 6.06.1997, rozdz.. X, oddział 1
7
8
9
Consedine J.,
Sprawiedliwość naprawcza. Przywrócenie ładu społecznego
., Warszawa 2004, s. 23
również por. „
Udział osób duchownych w realizacji sprawiedliwości naprawczej i wykonywaniu kar kryminal-
nych”
, Warszawa 2004
5
[ Pobierz całość w formacie PDF ]