Prawa człowieka w Polsce i na świecie, Materiały do nauki, WOS

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
//-->17. PRAWA CZŁOWIEKA___________________________________________________________________________17. Prawa człowieka.Źródłaidokumenty. System ochrony prawczłowieka.1) wyjaśnia pojęcie prawa człowieka,2) zna pochodzenie praw człowieka,3) potrafi wymienić przykłady praw człowieka, np.: prawo dowolności, prawo do ycia, prawo do własności, prawo dowłasnej religii,4) wymienia najwa niejsze dokumenty regulujące prawaczłowieka, np.: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka iObywatela z 1948 r.,5) potrafi podać przykłady łamania praw człowieka wewspółczesnymświecie,6) zna przykładowe procedury ochrony praw człowieka (sądy,Rzecznik Praw Obywatelskich, wyspecjalizowaneorganizacje).Wyjaśnij pojęcia.Prawa człowieka– zespół fundamentalnych, powszechnych praw przysługujących człowiekowi.Prawa człowieka są powszechne, nienaruszalne i niezbywalne. Oznacza to, e:przysługują ka dej istocie ludzkiej z racji jej człowieczeństwa; są niezale ne od płci,rasy, wyznania, pochodzenia społecznego czy narodowegoadna władza nie mo e ich nadać ani odebraćaden człowiek nie mo e się ich dobrowolnie wyrzecImplementacja –w informatyce wersja oprogramowania dostosowana do jakiegoś typu komputeralub wersja komputera. Wersja czegoś.. .Traktat międzynarodowy –umowa międzynarodowa, zawarta w uroczysty sposób1. Pochodzenie praw człowiekaGenezy praw człowiekanale y się dopatrywać w rozwoju idei praw jednostki obecnej w Dekalogu,rzymskim prawie cywilnym, gwarancjach królewskich wśredniowieczui renesansie, a po jejrozkwit w okresie oświecenia podczas rewolucji amerykańskiej i francuskiej. Znalazła onaodzwierciedlenia w Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej (1776 r.)konstytucji amerykańskiej z 1787 r., Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela uchwalonej we Francjiw 1789 r. , konstytucji polskiej 3.05.1791 r., czy konstytucji francuskiej z 3.09.1791 r.Rozpowszechnienie praw człowieka na całymświecienastąpiło za sprawą Organizacji NarodówZjednoczonych w drugiej połowie XX w.Dokumenty historyczne:1215 – Wielka Karta Swobód – Anglia – gwarantowała nietykalność osobistą i majątkową1430-33 – przywileje jedlneńsko – krakowskie – Polska – gwarantowały nietykalność osobistąi majątkowąkonfederacja warszawska z 1573 r. – Rzeczpospolita Obojga Narodów – gwarantowaławolność wyznania i tolerancję religijnąUstawa o prawach (Bill of Rights) z 1689 r. w AngliiDeklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych 1776 – gwarantowała wolność obywateli,równość wobec prawa, wprowadzała zasadę suwerenności naroduDeklaracja Praw Człowieka i Obywatela 1789 r. – gwarantowała wolność, równość, prawo doposiadania własności12. Trzy generacje praw człowiekaPrawa człowieka zostały podzielone na trzy generacje. Prawa pierwszej generacji powinny byćbezwzględnie przestrzegane; prawa drugiej i trzeciej generacji są lub powinny być stosowane w miaręmaterialnych mo liwości państwa oraz międzynarodowych uwarunkowań politycznych.Prawa pierwszej generacji – prawa oraz wolności osobiste i polityczne:prawo do yciaprawo do wolności i bezpieczeństwa osobistegowolność od niewoli, poddaństwa oraz pracy przymusowej lub obowiązkowejprawo oporu przeciwko bezprawnej przemocyprawo do słusznego (sprawiedliwego procesu)wolność myśli, sumienia, religii i przekonańprawo do własnościwolność od torturwolność zrzeszania sięwolność zgromadzeń i wiecównienaruszalność mieszkaniatajemnica korespondencjiprawo do przeniesienia się i wyboru miejsca zamieszkaniaPrawa drugiej generacji – prawa ekonomiczne i socjalne:prawo do pracyprawo do godnego poziomu yciaprawo do równej płacy (za równą pracę)prawo do wypoczynkuprawo do strajkuprawo do zasiłku dla bezrobotnychochrona pracy kobiet i dzieciprawo do renty inwalidzkiejPrawa trzeciej generacji – prawa ekologiczne oraz do korzystania z osiągnięć cywilizacji:prawo do czystego powietrzaprawo do wolnej od zanieczyszczeń wody i glebyprawo do bezpiecznej dla zdrowia ywnościprawo do korzystania zeźródeł światowegoprzekazu informacji3. Prawa człowieka gwarantowane przez polską KonstytucjęW Konstytucji III Rzeczypospolitej obywatelowi zagwarantowano zakres praw i wolności.Jednocześnie państwo nakłada na obywatela pewien zakres obowiązków.Dwa rodzaje praw konstytucyjnych:1. Wolności człowieka – przepisy wyznaczają jedynie ich granice, zgodnie z zasadą, e to, co niejest zabronione jest dozwolone2. Prawa człowieka – ich zakres określa ustawa; są one zgodne z prawem międzynarodowym.Prawa i wolności osobiste:Prawo do yciaOchrona wolnościOchrona prywatnościWolność sumienia i religiiWolność wypowiedziPrawa polityczne:Prawa wyborcze2Wolność odbywania pokojowych zgromadzeńWolność zrzeszania sięWolności i prawa ekonomiczne, kulturalne i socjalne:Ochrona prawa własności oraz innych praw majątkowych i dziedziczeniaWolność twórczości artystycznejWolność badań naukowychPrawo do edukacjiWolność korzystania z dóbr kultury4. Dokumenty regulujące prawa człowiekaDokumenty obowiązujące:Powszechna Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela – 10.12.1948 r.Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka (16.12.1966): Międzynarodowy Pakt PrawObywatelskich i Politycznych , Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych ikulturalnychProtokół Fakultatywny do Międzynarodowego Paktu Praw Cywilnych i Politycznych z 1966 r.Międzynarodowa Konwencja w Sprawie Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Rasowej– 1965 r.Konwencja Praw Dziecka 1989 r.Deklaracja ONZ w sprawie Osób Naleącychdo Mniejszości Narodowych lub Etnicznych,Religijnych i Językowych 19925. Przykłady łamania praw człowiekaPrzyczyny łamania praw człowieka:niezgodność prawa międzynarodowego z normami ustawodawstwa wewnętrznego np. wpaństwach islamskich prawo dopuszcza dyskryminację kobiet przez podporządkowanie ichmę czyznomprawa człowieka w wielu krajach pozaeuropejskich są postrzegane jako próba narzucenia imobcej kulturystawianie interesów ekonomiczno – politycznych przed ideami zawartymi w Deklaracji PrawCzłowieka – utrzymywanie stosunków z Chinami gdzie powszechne jest łamanie prawczłowieka, gdy jest to olbrzymi rynek zbytunietolerancja wobec mniejszości narodowych np. ydów w Niemczech w okresiedwudziestolecia międzywojennego, czy Romów obecnienietolerancja wobec mniejszości religijnych, seksualnych - np. wobec homoseksualistówDopuszczalne ograniczenia praw i wolności człowieka ze względu na:prawa i wolności drugiego człowiekaobywatelstwo – prawa obywatelskie posiadają jedynie obywatele danego krajuwiek – np. w prawie wyborczym prawa polityczne mają wszyscy obywatele polscy powy ej18 roku yciabezpieczeństwo i ochronę porządku publicznego – władze porządkowe mogą u yć siłypodczas meczu piłkarskiego; mo na ograniczyć prawa obywatelskie ze względu na zagro enieterrorystyczne (np. w USA wprowadzono kontrolę korespondencji itp.)ochronę zdrowia i moralności publicznejochronęśrodowiskawprowadzony stan wyjątkowy lub wojennyOgraniczenie praw człowieka jest mo liwe tylko na drodze ustawy naściśleokreślony czas.36. System ochrony praw człowiekaInstytucje ochrony praw człowieka naświecie:Komisja Praw Człowieka ONZ– 1977 – powołana na podstawie Paktu Praw Obywatelskichi politycznych. Komitet pośredniczy w polubownym załatwianiu sporówKomitet Praw Człowieka– kontroluje realizację Paktu praw obywatelskich i politycznychprzez państwa. Komitet jest uprawniony do ustalania faktów i mo e występować w rolimediatora przy polubownym załatwianiu sporów. Organem zwierzchnim jest KonferencjaPaństw – Stron Paktu.Komitet ds. Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych– wciela w ycie drugągenerację praw człowieka. Kontroluje przestrzeganie praw gospodarczych, społecznych ikulturalnych.Europejski Trybunał Praw Człowieka,którego siedzibą jest Strasburg – działa na podstawieKonwencji Praw Człowieka i podstawowych wolności (Europejskiejkonwencji prawczłowieka)uchwalonej przez Radę Europy w 1950 r. Ka dy kraj , który podpisał konwencję,ma w swojego przedstawiciela w Trybunale. Trybunał rozpatruje skargi obywateli, organizacjipozarządowych, na rządy swoich państwMiędzynarodowa Helsinka Federacja Praw Człowieka (IHF)– zrzesza ponad 20krajowych Komitetów Helsińskich. Została zało ona w Wiedniu w 1982 r. Jej celem jestkontrolowanie respektowania praw człowieka przez państwa, które podpisały Akt KońcowyKBWE?OBWE (Konferencji do Spraw Bezpieczeństwa w Europie/ Organizacja do SprawBezpieczeństwa w Europie). Komitety krajowe opracowują sprawozdania sytuacji wposzczególnych krajach. Organizacja prowadzi akcje edukacyjno – informacyjne, a jejczłonkowie są wysyłani do państw naruszających prawa człowiekaMiędzynarodowy Czerwony Krzy –siedzibą Genewa – udzielanie pomocy humanitarnej wczasie pokoju (klęski ywiołowe, katastrofy, wizytuje obozy uchodźców i internetowanych) ikonfliktów zbrojnychAmnesty International (AI)– to organizacja międzynarodowa z siedziba w Londynie, którawalczy o uwolnienie więźniów sumienia, rzetelność procesów karnych (szczególniepolitycznych), zniesienie karyśmierci,zaprzestanie tortur i poni ającego traktowaniaHuman Rights Watch– organizacja ta powstała w 1978 r. w USA; prowadzi obserwacjęnadu yć w zakresie praw człowieka, współpracuje z ekspertami i prawnikami, kontaktuje się zofiarami iświadkamiłamania praw człowiekaGrupa na rzecz Praw Mniejszości(1969 - Londyn) – ochrona praw mniejszości, zwłaszczanarodowych, etnicznych.Międzynarodowe Centrum Prawne Ochrony Praw Człowieka (1982– Londyn) – udzielapomocy prawnej w konkretnych sprawachSOS – Torture– dostarcza informacji o wypadkach stosowania tortur, egzekucji czyporwaniachMiędzynarodowy Instytut Praw Człowieka(1969 – Strasburg) – instytut naukowy, któryorganizuje sesje i seminaria o prawach człowieka, a tak e promuje prawa człowieka przezsztukęInstytucje ochrony praw człowieka w PolsceSądy powszechne– rozpatrują sprawy z zakresu prawa karnego, cywilnego, gospodarczego,prawa pracy. Ka dy obywatel ma prawo wnieść wniosek o rozpoczęcie postępowaniasądowego w razie naruszenia jego praw. Orzecznictwo sądów opiera się na konstytucji. Sądymuszą zapewnić przestrzeganie podstawowych praw obywateli zagwarantowanych wkonstytucji.Naczelny Sąd Administracyjny– rozpatruje skargi na decyzje administracyjne; zapewniaochronę przed samowolą organów państwowych czy samorządowych4Trybunał Konstytucyjny– sprawdza zgodność ustaw i umów międzynarodowych zkonstytucją. Ka dy obywatel ma prawo do zło enia skargi konstytucyjnej. Wymogi formalneskargi: musi zostać sporządzona przez prawnika, zawierać dane osoby skarącejorazniezbędne informacje i dokumenty dotyczące sprawy. Skarącymusi uiścić równie opłatęskarbowąRzecznik Praw Obywatelskich– bada działalność organów administracji oraz instytucji podkątem zgodności z prawami i wolnościami obywatelskimi. Ka dy obywatel ma prawoskierować skargę do RzecznikaKomitet Helsiński w Polsce i Helsińska Fundacja Praw Człowieka– zadaniem Komitetujest występowanie w obronie praw człowieka w Polsce i w innych krajach. Komitet działa wPolsce od 1989 r. Przy Komitecie działa Helsińska Fundacja Praw Człowieka, którapodejmuje działalność edukacyjną i wydawniczą.swojski Sekcja Międzynarodowej Komisji Prawników– działa w Polsce od 1992 r. Walczyw obronie polskiej praworządności, niezawisłości sądów i praw jednostki.Polskie Stowarzyszenie Amnesty International –działa od 1990 r.; obecnie ma swojeoddziały m.in. w Warszawie, Gdańsku, Toruniu, Krakowie i Lublinie. Występuje w obroniewięźniów politycznych, przeciw karześmiercii torturom.5 [ Pobierz całość w formacie PDF ]