Prawa systemowego myslenia, Psychologia, Psychologia

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
PRAWASYSTEMOWEGOMYŚLENIA
Dzisiejszeproblemywynikają
zwczorajszych„rozwiązań”
Byłsobierazpewiensprzedawcadywanów,któryzauwaŜył,Ŝejego
najpiękniejszydywanmanaśrodkusporewybrzuszenie.Nadepnąłnanie,Ŝebyje
wyrównać,iwybrzuszenieznikło.JednaknatychmiastpojawiłosiętuŜobok.
Handlarzskoczyłnatomiejsceiwzgórekzniknął,aletylkonachwilę,bozaraz
wyłoniłsięjeszczegdzieindziej.Handlarzskakałiskakał,maltretującdywanw
bezsilnejzłości,aŜwkońcupodniósłjegoróg.Wyśliznąłsięspodniegobardzo
zdenerwowanywąŜ.
Idries S hah
Często daremnie łamiemy sobie głowę, szukając przyczyn naszych
problemów,tymczasempowinniśmysięprzyjrzećzastosowanymprzeznassamych
wprzeszłościrozwiązaniominnychproblemów.
Artykułpobranyzestronywww.KefAnn.pl
Immocniejnaciskasz,
tymsilniejszyjestopórsystemu
W„Folwarkuzwierzęcym”Georg’eOrwellakońBoksermiałzawszetosamo
rozwiązanie kaŜdej trudności: „Będę więcej pracował”. Początkowo jego
pracowitośćinspirowaławszystkiezwierzęta,alestopniowoujawniłasiędruga
stronamedalu.ImcięŜejpracował,tymwięcejbyłodozrobienia.Niewiedział,Ŝe
świnie,którerządziłyfolwarkiem,manipulowałynimdlawłasnychkorzyści.
PracowitośćBokserapomagałateŜutrzymaćinnezwierzętawnieświadomości
tego,corobiłyświnie.
Myśleniesystemowemanazwędlategozjawiska–jestto„kompensujące
sprzęŜenie zwrotne”, czyli sytuacja, kiedy zmiany przeprowadzone w dobrej
intencji wywołują odpowiedź systemu niweczącą korzyści osiągnięte dzięki
zmianom.KaŜdytokiedyśprzeŜył,gdyczuł,Ŝeimmocniejnaciska,tymsilniejsza
jest przeciwna reakcja systemu. Im większy wkłada się wysiłek, aby polepszyć
sprawy,tymwiększegowysiłkuzdająsięonewymagać.
Wielefirmdoświadczategowsytuacji,gdyjedenzichproduktówzaczyna
nagletracićswojąpopularnośćnarynku.Firmadecydujesięnabardziejagresywny
marketing, który zawsze sprawdzał się w przeszłości, dlaczego więc miałby nie
zadziałaćteraz.WydajesięwięcejpieniędzynareklamęiobniŜaceny.Metodyte
skutkująchwilowympowrotemklientów,alerównieŜsporokosztują,takwięcfirma
zaczynaoszczędzaćnawszystkiminnym.Jakośćjejusługzaczynasiępogarszać.
Wrezultaciepopewnymczasiewidaćwyraźnie,Ŝeimwysiłkimarketingowesą
większe,tymwięcejklientówfirmatraci.(...)Stosowaniewzrastającegonacisku,
czy to poprzez coraz bardziej agresywne interwencje, czy poprzez stresujące
tłumienienaturalnychinstynktów,jestszaleniewyczerpujące.JednakŜezarówno
jednostki, jak i organizacje nie tylko pozwalają wciągnąć się w kompensujące
sprzęŜeniezwrotne,aleczęstogloryfikującierpienia,któresąjegowynikiem.Kiedy
nasz początkowy wysiłek zmierzający do poprawy sytuacji zawodzi, zaczynamy
mocniejnaciskać,wierzącjakkońBokser,ŜecięŜkąpracąmoŜnapokonaćwszelkie
przeszkody,iodbierającsobiewtensposóbszansędostrzeŜenia,wjakisposób
samiprzyczyniamysiędotworzenianowychtrudności.
Artykułpobranyzestronywww.KefAnn.pl
Sprawyidąlepiej,
zanimzacznąiśćgorzej
TheNewYorker”zamieściłkiedyśrysunek,naktórymczłowieksiedzącyw
foteluodpychagigantycznąkostkędominazagraŜającąmuzlewejstrony.
„Wreszciemogęodsapnąć”,mówidosiebie.Niewidzi,Ŝekostka,którąwłaśnie
odepchnął,uderzawnastępną,którazkoleispadanainną,tananastępnąiw
końcułańcuchprzewracającegosiędominaokrąŜygoiuderzyzprawejstrony.
Prosteinterwencjebyłybyznaczniemniejatrakcyjne,gdybynieto,Ŝewiele
z nich na krótką metę daje pozytywne skutki. Opóźnienie końcowego efektu w
owymkręgukostekdominawyjaśnia,dlaczegoproblemysystemowesątaktrudne
do rozpoznania. Działa tu zwykle opóźnienie czasowe – pomiędzy krótkotrwałą
poprawąatrwałymiskutkaminegatywnymi.
Prostewyjściazsytuacji
prowadzązwykletam,
skądwłaśniechcemywyjść
WewspółczesnejwersjistandardowejopowieściSufiprzechodzieńnatyka
sięnapijaka,którynaczworakachszukaczegośpodlatarnią.Oferujemupomoci
dowiadujesię,Ŝepijakszukakluczydoswojegodomu.Szukająrazem,awkońcu
przechodzieńpyta:„Agdziejeupuściłeś?”Pijakodpowiada,Ŝeprzedswoimi
frontowymidrzwiami.„Więcdlaczegoszukaszichtutaj?”,dziwisięprzechodzień.
„Bokołomoichdrzwijestciemno”,odpowiadapijak.
Wszyscy chętnie stosujemy dobrze znane rozwiązania, trzymając się
sprawdzonychścieŜek.Czasemkluczesąrzeczywiściepodlatarnią,aleznacznie
częściej leŜą gdzieś w ciemnościach. Gdyby rozwiązanie problemu było łatwe i
oczywiste, prawdopodobnie juŜ dawno zostałoby znalezione. Stosowanie coraz
większegonaciskupodczasrozwiązywaniaproblemów,podczasgdypodstawowe
trudnościpozostająnierozwiązanelubpogłębiająsię,wskazujenanieumiejętność
myśleniasystemowego,asytuacjętakąokreślasięczęstojakosyndrom„wtej
sytuacjipotrzebnyjestcięŜszymłotek.”
Artykułpobranyzestronywww.KefAnn.pl
KuracjamoŜebyćgorszaniŜchoroba
Długotrwałym, najbardziej podstępnym skutkiem stosowania rozwiązań
niesystemowychjestpojawieniesiępotrzebystałegozwiększaniadawkilekuna
trudności.
Zjawisko krótkotrwałego polepszenia prowadzącego do długotrwałego
uzaleŜnienia jest tak powszechne, Ŝe analitycy systemów nadali mu nazwę –
„przerzucenie brzemienia na interweniującego”. Interweniujący pomaga, ale
równocześnie czyni przyjmującego pomoc słabszym i jeszcze bardziej
potrzebującympomocy.
Zjawisko przerzucenia brzemienia dowodzi, Ŝe kaŜde długofalowe
rozwiązaniemusi,jaktookreślaDonellaMeadows,„umacniaćzdolnośćsystemudo
podźwignięciaswoichwłasnychobciąŜeń.
Szybciejznaczywolniej
Wszystkiesystemypowstałewsposóbnaturalny,mająswojenaturalne
tempowzrostu.JestonozregułyznaczniewolniejszeodnajszybszegomoŜliwego
rozwoju.
Jest to klasyczne potwierdzenie prawdy, Ŝe skromna wiedza bywa rzeczą
niebezpieczną. Właściwą konsekwencją stosowania perspektywy systemowej nie
jest zaniechanie działania, ale nowy typ działania wywodzący się z nowego
sposobumyślenia–myśleniesystemowestanowiwprawdzietrudniejszewyzwanie,
alemoŜerównieŜprzynosićlepszeefektyniŜtradycyjnesposobyradzeniasobiez
problemami.
Artykułpobranyzestronywww.KefAnn.pl
Przyczynaiskuteksąoddzielone
wczasieiwprzestrzeni
U podstaw wszystkich wyŜej przedstawionych problemów leŜy pewna
charakterystycznacechazłoŜonychsystemówludzkich:przyczynaiskuteknieleŜą
bliskosiebiewczasie,aniwprzestrzeni.
Dzięki właściwemu rozpoznaniu przyczyn moŜna doprowadzić do zmian i
trwałejpoprawysytuacji.Dlaczegomamyztymtylekłopotów?PoniewaŜwiększość
znaszakładanaogół,Ŝeprzyczynyiskutkiznajdująsiębliskosiebiewczasiei
przestrzeni.Ijeszczejedenpowtarzającysięczęstowniosek:„Źródłemnaszych
trudnościniesąanioporneproblemy,anidiaboliczniprzeciwnicy,alemysami.
Niewielkiezmiany
mogąpowodowaćznaczącerezultaty,ale
sposobyuzyskanianajwiększego
wzmocnieniasązwyklenajmniejoczywiste
Myślenie systemowe uczy, Ŝe niepozorne, ale dobrze ukierunkowane
działaniamogączasamiowocowaćznaczącymi,trwałymiulepszeniami,jeślisą
zastosowanewewłaściwymmiejscusystemu.Analitycysystemumówiąotej
zasadziejakoo„wzmocnieniu”.Wzmaganiachztrudnymiproblemamikluczemjest
częstostwierdzenie,gdziemoŜnauzyskaćsilnewzmocnienie,czylidokonaćmałej
zmiany,któramoŜedoprowadzićdotrwałej,istotnejpoprawy.Jedynymproblemem
jesttufakt,Ŝezmianyopartenaefekciewzmocnieniasązwyklebardzo
nieoczywiste dla większości uczestniczących w działąniu systemu. Miejsce
przyłoŜeniasiłgwarantującychwzmocnienieniejestpołoŜoneaniwczasie,aniw
przestrzenibliskooczywistychsymptomówtrudności.(przykładtrymeranastatku)
Niemaprostychregułnaznalezieniezmiandającychsilnewzmocnienie,ale
są sposoby myślenia, które ułatwiają poszukiwanie. Punktem wyjścia jest
nauczenie się dostrzegania podstawowych struktur oddziaływań, a nie
pojedynczych zdarzeń. Archetypy systemowe teŜ wskazują na kierunki zmian.
PomocnejestteŜmyśleniewkategoriachprocesówzmian,aniestatycznychzdjęć
migawkowych.
Artykułpobranyzestronywww.KefAnn.pl
[ Pobierz całość w formacie PDF ]