Prawda Ruska (XI-XII wiek), Akty prawa i źródła

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
PRAWDA RUSKA z XI i XII w.
KRÓTKA PRAWDA
Art. 1. Jeżeli mąż zabije męża, wówczas brat mści brata, lub syn ojca, lub
ojciec syna, lub bratanek, lub siostrzeniec. Jeżeli nie ma nikogo, kto by
pomścił, to zabójca ma zapłacić 40 grzywien. Jeżeli zabity był Rusinem
lub gridinem, lub kupcem, lub jabetnikiem, lub miecznikiem, jeżeli był
izgojem, lub Słowianinem, to płaci się za niego 40 grzywien.
Art. 2. Jeżeli ktoś zostanie zbity do krwi lub sińców, nie potrzebuje szukać
żadnego świadka. Jeżeli nie ma na nim żadnego znaku, obowiązany jest
przedstawić świadka, a jeżeli nie może tego uczynić, sprawa na tym się
kończy. Jeżeli nie może on szukać sam pomsty, otrzymuje za krzywdę
wyrządzoną 3 grzywny i wynagrodzenie dla lekarza.
Art. 3. Jeżeli ktoś uderzy drugiego batogiem lub pałką, lub pięścią, lub
czaszą, lub rogiem, lub płazem miecza, to 12 grzywien; jeżeli go nie
dościgną, musi zapłacić karę i na tym koniec.
Art. 4. Jeżeli uderzy mieczem nie wyciągając go (z pochwy) albo
rękojeścią, to 12 grzywien za wyrządzoną krzywdę.
Art. 5. Jeżeli kto kogo uderzy w rękę i ręka odpadnie lub uschnie, to 40
grzywien.
Art. 6. Jeżeli noga jest cała, lecz zacznie chromać, wówczas synowie
poskramiają winnego.
Art. 7. Jeżeli odetnie którykolwiek palec, 3 grzywny za wyrządzoną
krzywdę.
Art. 8. Za wydarty wąs 12 grzywien, za wydartą brodę 12 grzywien.
Art. 9. Jeżeli kto wyciągnął miecz, lecz nie uderzył, płaci 1 grzywnę.
Art. 10. Jeżeli mąż popchnie męża od siebie lub do siebie, płaci 3 grzywny,
lecz (pokrzywdzony) musi przywieść dwóch świadków naocznych; jeżeli
to będzie Wareg lub Kolbiag, wówczas tylko składa przysięgę.
Art. 11. Jeśli czeladin ukryje się u Warega lub Kolbiaga i ci nie zwrócą go
w ciągu trzech dni, a właściciel pozna go trzeciego dnia, wówczas zabiera
on swojego czeladina i otrzyma 3 grzywny za wyrządzoną krzywdę.
Art. 12. Jeżeli kto bez pozwolenia pojedzie na cudzym koniu, płaci 3
grzywny.
Art. 13. Jeżeli ktoś zabierze cudzego konia lub broń, lub szaty, a właściciel
pozna je w swoim mirze, wówczas zabiera on swoją własność i 3 grzywny
za wyrządzoną krzywdę.
Art. 14. Jeżeli ktoś pozna (swoje rzeczy u drugiego), nie wolno mu zabrać
ich i nie wolno mówić: to moje, lecz należy powiedzieć: pójdź na zwód, by
stwierdzić, skąd to wziąłeś. Jeżeli ten nie pójdzie, winien dostarczyć
ręczyciela, że stawi się w ciągu 5 dni.
Art. 15. Jeżeli ktoś dochodzi pretensji na drugim, a ten zaczyna wypierać
się, wówczas musi on iść na zwód przed 12 mężami. Jeżeli okaże się, że
krzywdził go nie oddając, co było jego, to winien zwrócić mu jego
pieniądze, a za wyrządzoną krzywdę zapłacić 3 grzywny.
Art. 16. Jeżeli kto, poznawszy swojego czeladina, chce go odebrać, to
należy go zaprowadzić do tego, u kogo był kupiony, a ten prowadzi do
drugiego, a kiedy dojdzie się do trzeciego, to niech (właściciel) powie
trzeciemu: wydaj mi swojego czeladina, a ty szukaj swoich pieniędzy przy
świadku.
Art. 17. Jeżeli niewolnik uderzy wolnego człowieka i umknie do domu
swego pana, a ten nie zechce go wydać, to pan ów zatrzymuje niewolnika,
lecz płaci za niego 12 grzywien. Potem jednak, gdy uderzony mąż spotka
owego niewolnika, może go bić.
Art. 18. Jeśli kto złamie cudzą włócznię lub tarczę albo zniszczy odzież i
chce je zatrzymać u siebie, wówczas należy wziąć od niego pieniądze (za
to). Jeżeli jednak złamał je i chce je oddać, musi zapłacić tyle, ile sam
musiałby dać za to.
Art. 19. Jeżeli ogniszczanin zostanie zabity niesprawiedliwie, zabójca płaci
za niego 80 grzywien, a ludzie nie są obowiązani. A za poborcę
kniaziowskiego 80 grzywien.
Art. 20. Jeżeli ogniszczanin zostanie zabity w czasie napadu, a nie szuka
się zabójcy, wówczas wirę płaci ta wierw, w której leży głowa (zabitego).
Art. 21. Jeżeli ogniszczanin zostanie zabity w czasie kradzieży w (obcym)
domu albo przy koniu, przy bydle, lub przy krowie, to niech go zabiją jak
psa; taki sam koniec i ciwunowi.
Art. 22. A za kniaziowskiego ciwuna 80 grzywien.
Art. 23. A za starszego koniuszego przy stadzie 80 grzywien, jak zarządził
Izasław w wypadku swojego koniuszego, którego zabili Dorogobużcy.
1
Art. 24. A za wiejskiego starostę kniaziowskiego i nadzorcę robót rolnych
12 grzywien.
Art. 25. A za kniaziowskiego riadowicza 5 grzywien.
Art. 26. A za smerda i niewolnika 5 grzywien.
Art. 27. Za niewolnicę mamkę i niewolnego wychowawcę 12 grzywien.
Art. 28. A za konia kniaziowskiego z piętnem 3 grzywny, a za konia
smerda 2 grzywny, za kobyłę 60 rezan, za byka 1 grzywnę, za krowę 40
rezan, za trzylatka 15 kun, za jednolatka pół grzywny, za cielaka 5 rezan,
za jagnię jednego nogata, za barana jednego nogata.
Art. 29. Jeżeli kto uprowadzi cudzego niewolnika lub niewolnicę, płaci za
wyrządzoną krzywdę 12 grzywien.
Art. 30. Jeżeli mąż przyjdzie pokrwawiony i posiniaczony, nie potrzebuje
szukać świadków.
Art. 31. Jeżeli kto ukradnie konia albo woły, albo okradnie dom, a
ukradnie w pojedynkę, winien zapłacić grzywnę i 30 rezan; jeśli zaś jest 18
złodziei, wówczas każdy płaci 3 grzywny i 30 rezan.
Art. 32. Za książęcą barć, jeżeli zostanie spalona lub opróżniona z pszczół,
3 grzywny.
Art. 33. Jeżeli ktoś skatuje smerda bez pozwolenia księcia - 3 grzywny za
wyrządzoną krzywdę; jeżeli ogniszczanina, ciwuna i miecznika -12
grzywien.
Art. 34. Jeżeli ktoś zaorze miedzę lub inny znak (polowy), płaci za
wyrządzoną krzywdę 12 grzywien.
Art. 35. Jeżeli ktoś ukradnie łódź, płaci za łódź 30 rezan, za karę zaś 60
rezan.
Art. 36. Za gołębia i kurę 9 kun, za kaczkę, gęś, żórawia i łabędzia 30
rezan, a jako karę 60 rezan.
Art. 37. Kto ukradnie cudzego psa, jastrzębia, sokoła, płaci za wyrządzoną
krzywdę 3 grzywny.
Art. 38. Jeśli kto zabije złodzieja na swoim dworze już to w domu, już to w
chlewie, to słusznie jest on zabity. Jeśli zatrzyma go do rana, to niech
prowadzi go na dwór księcia; a jeśli złodziej zostanie zabity, a ludzie
widzieli go związanym, to należy za niego zapłacić.
Art. 39. Jeśli kto siano ukradnie - 9 kun, a jeśli drzewo - 9 kun.
Art. 40. Jeśli ukradną owcę lub kozę, lub świnię, nawet gdyby dziesięciu
ukradło jedną owcę, to każdy ma płacić 60 rezan za karę; temu kto pojmał
złodzieja - 10 rezan.
Art. 41. A od grzywny miecznikowi kuna, a jako dziesięcina 15 kun, a
kniaziowi 3 grzywny. A z 12 grzywien temu, kto schwytał złodzieja, 70
kun, a jako dziesięcinę 2 grzywny, a kniaziowi 10 grzywien.
Art. 42. Takie są należności wirnika: ma on wziąć 7 wiader słodu na
tydzień, prócz tego barana lub pół świni, lub 2 nogaty; we środę 1 rezana i
sery; takoż w piątek. Chleba ile tyko mogą zjeść; również prosa; kur po
dwie na dzień. Koni należy postawić cztery i sypać paszy, ile tylko mogą
zjeść. Dla wirnika 60 grzywien, 10 rezan i 12 weweric, a na samym
początku 1 grzywnę. Jeżeli w poście trzeba mu ryb, to niech weźmie 7
rezan za rybę. W ten sposób idzie dla niego z wszystkich kun 15 kun na
tydzień, a chleba ile tylko mogą zjeść. Wirnicy zbierają wiry do niedzieli.
Takie są należności postanowione przez Jarosława.
Art. 43. Takie są należności budowniczych mostowych: jeżeli wybudują
most, mają wziąć za pracę nogata i za każdy filar nogata; a gdy trzeba
poprawić kilka desek przy starym moście, trzy, cztery, czy pięć, należy
brać tę samą zapłatę.
2
OBSZERNA PRAWDA
Art. 1. Jeżeli mąż zabije męża, wówczas brat mści brata, lub ojciec, lub
syn, lub bratanek, lub siostrzeniec; jeżeli nie ma nikogo, kto by go mścił,
nakłada się za głowę 80 grzywien, jeżeli zabity był mężem lub ciwunem
księcia. A jeżeli był Rusinem lub gridinem, lub kupcem, lub ciwunem
bojarskim, lub miecznikiem, lub izgojem, lub Słowianinem, wyznacza się
za niego 40 grzywien.
Art. 2. Po Jarosławie zaś synowie jego Izasław, Światosław, Wszewłód i
mężowie ich: Kośniaczko, Pierenieg, Nicefor, zebrawszy się zamienili
mszczenie śmiercią za zabójstwo na wykup pieniędzmi; a wszystko inne
tak, jak Jarosław sądził, synowie jego ustanowili.
Art. 3.O zabójstwie. Jeżeli kto napadnie i zabije męża książęcego, a
zabójcy nie będą szukać, wówczas wirę płaci wierw, w której leży głowa, a
mianowicie 80 grzywien; a jeśli to był prosty człowiek, 40 grzywien. [...]
Art. 7. Jeżeli kto rozmyślnie zabije bez przyczyny. Jeżeli kto zabije bez
jakiejkolwiek zwady, to ludzie nie są obowiązani płacić za zabójcę, lecz
wydadzą go z żoną i dziećmi na wygnanie i pozbawienie majątku. [...]
Art. 11.O mężu książęcym. Za zabicie otroka kniaziowskiego lub
koniucha, lub kucharza 40 grzywien.
Art. 12. A za ciwuna ogniszczanina i za ciwuna - koniuszego 80 grzywien.
Art. 13. A za ciwuna wiejskiego, książęcego lub nadzorującego roboty
rolne 12 grzywien.
Art. 14. A za riadowicza 5 grzywien. Takoż i za bojarskiego.
Art. 15. O rzemieślniku i rzemieślnicy. A za rzemieślnika i za rzemieślnicę
12 grzywien.
Art. 16. A za niewolnika smerdowskiego 5 grzywien, a za niewolnicę 6
grzywien.
Art. 17. A za wychowawcę 12 grzywien; takoż i za mamkę, choćby byli
niewolnikami. [...]
Art. 21. Jeżeli (oskarżony) szuka świadków i nie znajdzie ich, a
oskarżyciel będzie oskarżać go o zabójstwo, to słuszność należy wykryć
próbą żelaza.
Art. 22. Takoż i we wszystkich sprawach, przy kradzieży i podejrzeniach;
gdy nie ma dowodu przestępstwa, należy poddać go po niewoli próbie
żelaza w sprawie, w której wartość przedmiotu sporu wynosi co najmniej
pół grzywny złota; a jeżeli mniej niż pół grzywny, a to do dwóch grzywien
(srebra), należy go poddać próbie wody; a jeżeli jeszcze mniej, to ma
złożyć przysięgę o swoich pieniądzach. [...]
Art. 25. Jeżeli kto kogo uderzy batogiem albo czaszą albo rogiem albo
płazem miecza, to 12 grzywien.
Art. 26. A jeżeli (uderzony) nie zniesie tego i uderzy mieczem, nie ponosi
w tym żadnej winy.
Art. 27. Jeżeli kto uderzy rękę drugiemu i ręka odpadnie albo uschnie, albo
gdy utnie nogę lub nos, albo wybije oko, to pół wiry - 20 grzywien, a
tamtemu za okaleczenie 10 grzywien.
Art. 28. A jeżeli kto utnie którykolwiek palec komu, 3 grzywny kary, a
tamtemu grzywna kun. Art. 29. Jeśli przyjdzie pokrwawiony człowiek.
Gdy na dwór księcia przyjdzie człowiek pokrwawiony lub posiniaczony,
nie potrzebuje szukać świadków, a sprawca powinien trzy grzywny
zapłacić za karę; a gdy nie będzie na nim znaków, winien przywieść
świadka na swoje słowa; kto zaczął, ten winien zapłacić 60 kun; a jeżeli
przyjdzie pokrwawiony ten, który sam zaczął, i pojawią się na to
świadkowie, to niech mu to będzie za zapłatę, choć go wybili.
Art. 30. Jeżeli kto uderzy mieczem, lecz nie zabije na śmierć, to 3
grzywny, a tamtemu grzywna za ranę na leczenie; a jeśli posieka na
śmierć, to wira.
Art. 31. Jeżeli mąż popchnie męża do siebie lub od siebie, lub po twarzy
uderzy, lub pałką uderzy i staną dwaj świadkowie, to trzy grzywny kary; a
jeżeli to będzie Wareg lub Kolbiag, należy przywieść pełną liczbę
świadków i stanąć do przysięgi.
Art. 32. O czeladzi. Jeżeli czeladin ukryje się i obwieści się to na targu, a
za trzy dni nie wydadzą go, to gdy na trzeci dzień będzie poznany,
(właściciel) weźmie go, a tamten ma zapłacić trzy grzywny kary. [...]
Art. 34. Jeżeli kto utraci konia lub broń, lub odzież i ogłosi to na targu, a
później pozna w swoim mieście, to ma wziąć swoją własność, a za
krzywdę wyrządzoną sprawca powinien zapłacić 3 grzywny. [...]
Art. 41. Jeżeli kto ukradnie bydło w chlewie lub (cokolwiek) w domu, to
ma zapłacić 3 grzywny i 30 kun, o ile sam tego dokonał, a jeżeli będzie ich
wielu, to wszyscy zapłacić mają po 3 grzywny i 30 kun.
3
Art. 42. Również o kradzieży. Jeżeli kto ukradnie bydło w polu albo owce,
albo kozy, albo świnie, to 60 kun; a jeżeli będzie ich wielu, to wszyscy po
60 kun. [...]
Art. 44. Gdy to, co zostało ukradzione, znajdzie się, to (właściciel)
zabierze sobie, a za każdy rok otrzyma on pół grzywny. [...]
Art. 46. Jeżeli niewolnicy będą złodziejami, sądzi książę. Jeżeli
złodziejami będą niewolnicy czy to książęcy, czy to bojarscy, czy to
klasztorni, to książę nie skaże ich na karę, jako że nie są wolni, lecz (pan)
płaci podwójnie oskarżycielowi za wyrządzoną szkodę.
Art. 47. Jeżeli kto dochodzi u drugiego pieniędzy. Jeżeli kto dochodzi
pieniędzy u drugiego, a tamten będzie się wypierać, to jeżeli stawi przeciw
niemu świadków, ci ostatni mają iść do przysięgi, a on weźmie swoje
pieniądze; jeżeli zaś nie oddawał mu pieniędzy przez szereg lat, winien
zapłacić mu za wyrządzoną szkodę trzy grzywny.
Art. 48. Jeżeli kupiec da drugiemu kupcowi pieniądze na handel
miejscowy lub zagraniczny, to kupiec nie powinien odbierać pieniędzy
przy świadkach, świadkowie nie są mu potrzebni, lecz sam winien stawić
się do przysięgi, jeżeli tamten zacznie się wypierać.
Art. 49.O depozycie. Jeżeli kto oddał komukolwiek rzeczy na
przechowanie, to nie trzeba tu świadków. Jeżeli on będzie skarżyć o więcej
niż oddał, wówczas ten, u którego towar leżał, winien przysiąc: „tylko tyle
u mnie złożyłeś”, jako że działał na jego korzyść i chronił towar jego.
Art. 50. O procentach. Jeżeli kto oddaje pieniądze na procent albo miód na
naddatek, albo zboże na przysyp, winien stawić świadków; jak się z nim
ugodził, taki ma brać procent. [...]
Art. 53. Po śmierci Świętopełka Włodzimierz Wsiewołodowicz zebrał
swoją drużynę w Berestowie tysiącznika kijowskiego Racibora,
tysiącznika białogrodzkiego Prokopa, tasiącznika perejasławskiego
Stanisława, Nażyra, Mirosława, Janka Czudynowicza, męża Olega, i
wydali postanowienie odnośnie do trzeciego procentu, jeżeli kto pożyczył
pieniądze na procent w wysokości jednej trzeciej (kapitału): jeżeli kto
weźmie dwa razy procent, to ma odebrać kapitał, jeżeli jednak wziął trzy
razy procent, to nie wolno mu odebrać kapitału. Jeżeli kto bierze 10 kun od
grzywny rocznie, to nie zmieniać tego.
Art. 54. Jeżeli który kupiec znajdzie się w katastrofie okrętowej. Jeżeli
który kupiec w czasie podróży gdziekolwiek z cudzymi pieniędzmi
znajdzie się w katastrofie okrętowej albo nieprzyjaciel wydrze mu
pieniądze lub ogień, to nie należy czynić mu gwałtu ani sprzedawać (w
niewolę); lecz gdy zacznie płacić co roku, to niech płaci, jako że
nieszczęście jest od Boga, a on nie jest temu winien. Jeżeli jednak (kupiec)
cudzy towar przepije, roztrwoni lub w swojej głupocie zniszczy, to jak się
podoba tym, czyj był towar; albo czekają (na zapłatę) - ich wola, albo
sprzedają go - ich wola.
Art. 55. O długu. Jeżeli kto jest dłużny wielu ludziom i przyjdzie obcy
kupiec z innego miasta albo cudzoziemiec i nie wiedząc o tym powierzy
mu swój towar, a on nie będzie chciał oddać owemu obcemu pieniędzy, a
pierwsi wierzyciele będą mu przeszkadzać w oddaniu pieniędzy, wówczas
należy wyprowadzić dłużnika na targ, sprzedać go i oddać najpierw
pieniądze obcemu, a współziomkowie tym się podzielą, co się ostanie z
pieniędzy. Jeżeli to były pieniądze książęce, to najpierw wydzielić te
pieniądze, a reszta do podziału. A kto brał wiele razy procent, ten nie
powinien brać pieniędzy.
Art. 56. Jeśli zakup ucieknie. Jeśli zakup ucieknie od gospodarza, to staje
się pełnym niewolnikiem; jeżeli zaś udaje się na poszukiwanie pieniędzy i
czyni to jawnie lub ucieka się do księcia lub do sędziów z powodu
krzywdy doznanej od gospodarza, to za to nie należy go oddawać w
niewolę, lecz należy wymierzyć mu sprawiedliwość.
Art. 57. Jeszcze o zakupie. Jeżeli u gospodarza rolny zakup straci
gospodarskiego konia, to nie jest on obowiązany za to płacić. Lecz jeżeli
gospodarz, od którego wziął zapłatę (kupę), dał mu pług i bronę, a on je
zgubi, musi za nie zapłacić. Jeżeli zaś zginie co w jego nieobecności, kiedy
gospodarz posłał go za swoją sprawą, to niczego nie ma on płacić.
Art. 58. Jeszcze o zakupie. Jeżeli nastąpi kradzież z chlewa, to zakup nie
jest obowiązany płacić tego, jeżeli jednak pogubi (bydło) w polu albo nie
spędzi do domu i nie zamknie, gdzie mu każe gospodarz, albo wreszcie
pogubi w czasie załatwiania swoich spraw, wówczas winien jest zapłacić.
Art. 59. Jeżeli gospodarz skrzywdzi zakupa i zatrzyma jego należność
(kupę) lub mienie, to winien wszystko mu zwrócić i za wyrządzoną
krzywdę zapłacić 60 kun. [...]
4
Art. 61. Jeżeli gospodarz sprzedał zakupa w pełną niewolę, to najmita jest
wolny od całego długu, a gospodarz winien zapłacić za wyrządzoną
krzywdę 12 grzywien kary.
Art. 62. Jeżeli gospodarz pobije zakupa za jakieś przewinienie, nie ponosi
winy; jeżeli jednak pobije bezmyślnie, po pijanemu i bez winy, to płaci za
zakupa sumę, jaka się należy za wolnego człowieka.
Art. 63. O niewolniku. Jeżeli pełny niewolnik ukradnie czyjegokolwiek
konia, to pan (gospodarz) płaci za niego 2 grzywny. [...]
Art. 65. Jeżeli niewolnik uderzy. Jeżeli niewolnik uderzy człowieka
wolnego i ucieknie do domu, a pan jego nie wyda go, to pan zapłaci za
niego 12 grzywien. A jeśli potem uderzony znajdzie tego, kto go uderzył,
to Jarosław postanowił, że mógł go zabić, lecz synowie jego po śmierci
ojca ustanowili karę pieniężną; albo wychłostanie, albo zapłacenie
grzywny kun za wyrządzoną hańbę.
Art. 66. O świadectwie. A świadectwa na niewolnika nie należy wkładać,
lecz jeśli nie będzie wolnego człowieka, to w potrzebie na bojarskiego
ciwuna, a na innych nie wkładać. A w małej sprawie, jeżeli trzeba, można
nałożyć obowiązek świadczenia na zakupa. [...]
Art. 68. O zębie. Gdy wybiją ząb i widać będzie krew u niego w ustach i
zaświadczą to ludzie, to 12 grzywien kary, a za ząb grzywna. [...]
Art. 77. Jeżeli nie ma złodzieja, należy szukać go według śladów. Jeżeli
nie będzie śladu do wsi albo do kupieckiego obozu i (mieszkańcy) nie
odwrócą od siebie śladu i nie idą za śladem lub wzbraniają się, to winni
zapłacić i szkody powstałe z kradzieży i karę. A śladem należy iść z
cudzymi ludźmi i ze świadkami; a gdy zgubią ślad na wielkim gościńcu,
gdzie nie będzie sioła, lub na pustkowiu, gdzie nie będzie ani sioła, ani
ludzi, to nie będzie płacona ani kara, ani odszkodowanie za kradzież.
Art. 78. O smerdzie. Jeżeli smerd męczy smerda bez pozwolenia księcia, to
trzy grzywny kary, a za mękę grzywna kun. Jeżeli męczy ogniszczanina, to
12 grzywien kary, a za mękę grzywna. [...]
Art. 83. O gumnie. Jeżeli kto podpali gumno, to ma być wygnany, a dom
jego skonfiskowany, przy czym najpierw musi zapłacić za szkodę; resztą
rozporządza książę. Takoż, gdy kto dwór podpali. [...]
Art. 85. Te wszystkie sprawy sądzą przy pomocy wolnych świadków:
jeżeli świadkiem będzie niewolnik, nie powinien on stawać przed sądem.
Jeżeli jednak oskarżyciel chce, może nim się posłużyć, i tak powie: „na
podstawie jego wypowiedzi oskarżam cię, lecz oskarżam cię ja, nie
niewolnik”, wówczas tamten ma iść na próbę żelaza. Gdy (oskarżyciel)
udowodni jego winę, odbiera od niego swoje, jeżeli nie udowodnił winy,
ma mu zapłacić grzywnę za mękę, gdyż wziął go na próbę na podstawie
wypowiedzi niewolnika.
Art. 86. A opłaty „żelaznej” zapłaci 40 kun, a miecznikowi 5 kun i pół
grzywny otrokowi. To jest opłata za próbę żelaza, jeżeli kto kogo na nią
bierze. [...]
Art. 88. O kobiecie. Gdy kto zabije kobietę, to ma być tak sądzony, jak za
zabicie mężczyzny; a jeżeli będzie winien, to pół wiry 20 grzywien.
Art. 89. A za niewolnika i niewolnicę nie ma wiry, lecz jeżeli będą zabici
niewinnie, to należy zapłacić cenę niewolnika i niewolnicy, a księciu 12
grzywien kary.
Art. 90. Jeżeli smerd umrze. Jeżeli smerd umrze (bezdzietnie), to spadek
jego księciu, a jeżeli będą u niego w domu córki, to należy dać część na
nie; a jeżeli będą zamężne, to nie należy dawać im żadnej
części.
Art. 91. O spadku po bojarach i drużynie. Po bojarach i po drużynie spadek
nie przechodzi na księcia; a jeżeli nie będzie synów, córki wezmą.
Art. 92. Jeżeli kto umierając dom swój rozdzielił między dzieci, na tym ma
stać; jeżeli umrze bez rozporządzenia (majątkiem), to dać wszystkim
dzieciom, a część jego samego - duszy.
Art. 93. Jeżeli żona zostanie w stanie wdowim po mężu, to należy dać jej
część, a co mąż na nią przeznaczył, tego jest panią, a spadku męża zgoła
nie potrzebuje.
Art. 94. Jeżeli są dzieci, to te z pierwszej żony wezmą, co do niej należało;
i to, co na żonę mąż przeznaczył, wezmą po swojej matce.
Art. 95. A gdy siostra będzie w domu, nie należy jej się spadek, lecz bracia
wydadzą ją za mąż, jak będą mogli. [...]
Art. 98. O spadku. Jeżeli jakiś człowiek będzie miał dzieci z niewolnicą,
nie należy im się spadek, lecz są wolni razem z matką.
Art. 99. Jeżeli w domu pozostaną małe dzieci, które nie mogą same
troszczyć się o siebie, a matka ich wyjdzie za mąż, to należy oddać je pod
opiekę wraz z dobytkiem i domem temu, kto będzie im najbliższy, dopóki
5
[ Pobierz całość w formacie PDF ]