Prawo dyplomatyczne i konsularne, PRAWO II ROK, Prawo międzynarodowe (sewe90)

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Rozdział 6
Prawo dyplomatyczne i konsularne
I. Wprowadzenie
A. PRAWO DYPLOMATYCZNE
§1.
Prawo dyplomatyczne jest jedną z najstarszych dziedzin prawa międzynarodowego
publicznego. Normy prawa dyplomatycznego zostały skodyfikowane w Konwencji
Wiedeńskiej z 1961 roku o stosunkach dyplomatycznych (dalej: KWD); oraz w
dokumentach dotyczących procedencji (pierwszeństwa) przedstawicieli
dyplomatycznych (m.in. Protokół Akwizgrański z 1818 roku). Stosunki dyplomatyczne,
w ścisłym ujęciu, to stosunki między podmiotami prawa międzynarodowego
utrzymywane za pomocą stałych przedstawicieli (misji) dyplomatycznych. W szerszym
ujęciu mianem dyplomacji (stosunków dyplomatycznych) określa się działalność
wszelkich organów państwa reprezentujących państwo w stosunkach zewnętrznych.
§2.
Podmiotom uczestniczącym w stosunkach dyplomatycznych przysługuje
prawo
legacji
, czyli prawo wysyłania własnych (
czynne
) i przyjmowania obcych (
bierne
)
przedstawicieli dyplomatycznych. Prawo to przysługuje państwom, organizacjom
międzynarodowym, oraz innym podmiotom, takim jak Stolica Apostolska, Autonomia
Palestyńska (dawniej przysługiwało Organizacji Wyzwolenia Palestyny), rządy
emigracyjne oraz, tradycyjnie, Suwerennemu Zakonowi Kawalerów Maltańskich.
§3.
Zgodnie z art. 3 KWD, do funkcji misji dyplomatycznej należą między innymi:
a) reprezentowanie państwa wysyłającego w państwie przyjmującym;
b) ochronę w państwie przyjmującym interesów państwa wysyłającego i jego obywateli,
w granicach ustalonych przez prawo międzynarodowe;
c) prowadzenie rokowań z rządem państwa przyjmującego;
d) zaznajamianie się wszelkimi legalnymi sposobami z warunkami panującymi w
państwie przyjmującym i z rozwojem zachodzących w nim wydarzeń oraz zdawanie z
tego sprawy rządowi państwa wysyłającego;
e) popieranie przyjaznych stosunków pomiędzy państwem wysyłającym a państwem
przyjmującym oraz rozwijanie pomiędzy nimi stosunków gospodarczych, kulturalnych i
naukowych.
§4.
Nawiązanie stosunków dyplomatycznych między państwami następuje
zawsze na
podstawie porozumienia
między stronami. Jednostronne oświadczenie państwa o woli
nawiązania stosunków dyplomatycznych nie prowadzi (nawet w przypadku milczenia
drugiej strony) do nawiązania takich stosunków. W umowie o nawiązaniu stosunków
dyplomatycznych strony ustalają klasę szefa misji dyplomatycznej oraz podstawowe
założenia współpracy z misją dyplomatyczną (m.in. zakres przysługujących
67
przywilejów). Podstawową zasadą rządzącą stosunkami dyplomatycznymi jest
zasada
wzajemności
.
Nawiązując stosunki dyplomatyczne strony wskazują kandydatów na szefów misji
dyplomatycznych, spełniających wymogi państwa wysyłającego, którzy równocześnie
zostaliby zaakceptowani przez państwo przyjmujące. Kandydat na szefa misji
dyplomatycznej musi uzyskać tzw.
agrément
, czyli oficjalną zgodę państwa
przyjmującego na pełnienie przez niego funkcji szefa misji dyplomatycznej. W
przypadku odmowy udzielenia
agrément
nie ma obowiązku podawania państwu
wysyłającemu przyczyn takiej decyzji. Odmowa może mieć charakter generalny (np.
Francja nie udziela
agrément
kandydatom będącym emigrantami francuskimi),
najczęściej jednak powodem odmowy jest działalność czy postawa proponowanej
osoby.
Po uzyskaniu
agrément
głowa państwa dla I i II klasy szefów misji dyplomatycznych, a
Minister Spraw Zagranicznych dla klasy III wystawiają
listy uwierzytelniające
(kredencjały)
, które składane są głowie państwa lub MSZ, w specjalnej uroczystej
oprawie protokolarnej.
Za zgodą państw przyjmujących szef misji dyplomatycznej państwa wysyłającego może
uzyskać akredytację w więcej niż jednym państwie. Misja dyplomatyczna w państwie,
w którym szef misji nie ma stałej siedziby może być kierowana przez
chargé d’affaires
ad interim
.
§5.
Strony, nawiązując stosunki dyplomatyczne, określają m.in. klasę szefa misji
dyplomatycznej. KWD przyjęła – zgodnie z ustaloną od Kongresu Wiedeńskiego 1815
roku – podział szefów misji dyplomatycznych na trzy klasy (I i II klasa akredytowana
jest przy głowie państwa, klasa III - przy Ministrze Spraw Zagranicznych):
I.
ambasadorowie i nuncjusze
II.
posłowie zwyczajni, ministrowie pełnomocni oraz internuncjusze
III.
chargé(s) d’affaires en pied
Podział ten ma charakter wyłącznie formalny, wyznacza bowiem zasady procedencji
(pierwszeństwa) szefów misji dyplomatycznych (por. §6)
Uwaga:
od
chargé d’affaires en pied
odróżnić należy
chargé d’affaires ad interim
. Jest
to osoba, która działa jako szef misji tymczasowo, w przypadkach, gdy stanowisko
szefa misji nie jest obsadzone lub gdy szef misji nie może pełnić swojej funkcji
(choroba, wyjazd). Funkcję
chargé d’affaires ad interim
pełnić może każdy członek
personelu dyplomatycznego bądź też, za zgodą państwa przyjmującego, członek
personelu administracyjnego lub technicznego misji.
§6. Precedencja
(pierwszeństwo) szefów misji ma znaczenie wyłącznie protokolarne
(związane z etykietą). Szefowie misji
korzystają z pierwszeństwa w obrębie swojej
klasy w kolejności dat i godzin objęcia swych funkcji.
Przyjmuje się, że szef misji
objął swe funkcje w państwie przyjmującym, gdy złożył swoje listy uwierzytelniające
bądź gdy notyfikował o swoim przybyciu, a wierna kopia jego listów
uwierzytelniających została złożona w MSZ państwa przyjmującego. Kolejność
składania listów uwierzytelniających jest ustalana według daty i godziny przybycia
szefa misji.
68
§7.
Obok szefa misji dyplomatycznej do personelu misji dyplomatycznej zalicza się
następujące osoby:
1/ personel dyplomatyczny – radcowie, sekretarze, (numerowani od I do III) oraz
attachés
:
attachés
zwykli, najniżsi rangą i specjalni (np. wojskowi, morscy czy
lotniczy).
2/ personel administracyjny i techniczny – kierownik i pracownicy kancelarii,
maszynistki, tłumacze, szyfranci.
3/ służba misji – personel obsługi: kierowcy, dozorcy, sprzątaczki, zatrudnienie przez
państwo wysyłające.
Członkowie personelu powinni mieć w zasadzie obywatelstwo państwa wysyłającego.
Często są to jednak osoby z obcym lub podwójnym obywatelstwem. Członkowie
personelu misji dyplomatycznej wyznaczani są przez państwo wysyłające, które nie
musi uzyskiwać aprobaty dla poszczególnych kandydatur (wyjątek:
attachés
wojskowi).
§8.
Wszyscy szefowie misji dyplomatycznych akredytowani w danym państwie
wchodzą w skład tzw.
korpusu dyplomatycznego
. W szerszym ujęciu korpus
dyplomatyczny to wszystkie osoby zaliczane do personelu dyplomatycznego i
korzystające z przywilejów dyplomatycznych, wpisane na specjalną listę prowadzoną
przez Departament Protokołu Dyplomatycznego MSZ (świadectwem przynależności
jest legitymacja wydana przez MSZ). Na czele korpusu dyplomatycznego stoi
dziekan
(
doyen
), który reprezentuje cały korpus wobec władz państwa przyjmującego, a także
służy pomocą nowo przybyłym dyplomatom. Dziekanem jest osoba o najwyższej
precedencji, w niektórych państwach dziekanem korpusu dyplomatycznego jest zawsze
przedstawiciel Stolicy Apostolskiej (niezależnie od „stażu” w danym państwie).
§9.
Wobec państwa przyjmującego na przedstawicielach ciążą, zgodnie z KWD,
następujące obowiązki:
1/ poszanowanie praw i zwyczajów państwa przyjmującego.
2/ zakaz mieszania się w sprawy wewnętrzne (krytyka polityki państwa, prowadzenie
agitacji i działalności wymierzonej przeciwko władzom).
3/ zakaz wykorzystywania pomieszczeń misji w sposób niezgodny z jej funkcjami,
zakaz wykonywania jakiejkolwiek działalności zawodowej lub komercyjnej dla
uzyskania korzyści osobistych.
Naruszanie prawa grozi protestami państwa przyjmującego, uznaniem za
persona non
grata
i wydaleniem.
§10.
Wszystkim dyplomatom przebywającym na placówce dyplomatycznej służą pewne
uprawnienia i zwolnienia, zwane
przywilejami i immunitetami dyplomatycznymi
.
Celem przywilejów i immunitetów nie jest zapewnienie korzyści poszczególnym
osobom, lecz zapewnienie skutecznego wykonywania funkcji przez misje
dyplomatyczne reprezentujące państwa. Do immunitetów i przywilejów
dyplomatycznych zaliczamy:
69
1. Prawo do używania flagi i symbolu państwa wysyłającego
- prawo do przysługuje
misji jako takiej (tzn. flagi i symbole mogą być umieszczane na pomieszczeniach misji
dyplomatycznej), oraz jej szefowi, który może umieszczać flagę oraz symbole na swojej
rezydencji i na środkach transportu, którymi się porusza. Prawo do używania symbolu i
flagi państwowej nie przysługuje członkom personelu dyplomatycznego, niż szef misji.
Nie mogą ich umieszczać na swoich samochodach, czy też rezydencjach. Państwo
przyjmujące ma obowiązek chronienia flagi i symbolu państwa obcego przed
znieważeniem. Naruszenie tego obowiązku pociąga za sobą odpowiedzialność
prawnomiędzynarodową.
2. Nietykalność pomieszczeń misji dyplomatycznej
- dla zapewnienia misji
odpowiednich warunków, koniecznych dla właściwego wykonywania przezeń jej
funkcji, państwo przyjmujące zobowiązane jest do:
a)
powstrzymania się od dokonywania władczych ingerencji w pomieszczeniach
misji
. Oznacza to w szczególności zakaz wkraczania kogokolwiek (także
przedstawicieli organów państwa przyjmującego) na teren misji dyplomatycznej bez
zgody szefa misji. Zasada nietykalności pomieszczeń misji ma zasadniczo charakter
absolutny, to jednak wskazać można na pewne przypadki, gdy państwa przyjmujące
odstępowały od jej przestrzegania w sytuacjach, w których pomieszczenia misji były
wykorzystywane w sposób rażąco niezgodny z ich przeznaczeniem i rażąco naruszający
porządek prawny państwa przyjmującego. Niedopuszczalne jest również
wywłaszczanie pomieszczeń misji bez zgody państwa wysyłającego nawet na
uzasadnione cele publiczne i za odszkodowaniem, doręczanie pozwów i innych aktów
władzy miejscowej (nawet za pośrednictwem poczty), oraz prowadzenie egzekucji
sądowej z pomieszczeń misji dyplomatycznej.
b)
zapewnienia pomieszczeniom misji odpowiedniej ochrony
. Chodzi tu w
szczególności o ochronę przed wtargnięciem kogokolwiek na teren misji oraz ochronę
przed naruszeniem spokoju i godności przedstawicielstwa.
Nietykalnością objęte są także środki transportu misji, które nie podlegają rewizji,
rekwizycji, zajęciu lub egzekucji.
3. Nietykalność archiwów i dokumentów misji
- pojęcie „archiwa i dokumenty misji”
jest bardzo szerokie i obejmuje: dokumenty urzędowe, korespondencję, książki, filmy,
nagrania audio, rejestry korespondencji, samą korespondencję etc. Podlegają one
ochronie niezależnie od tego, czy są odpowiednio oznaczone (tj. jako dokumenty misji),
czy też nie, oraz niezależnie od tego, gdzie się znajdują. A zatem korzystają z
nietykalności także wtedy, gdy znajdują się poza pomieszczeniami misji. Dokumenty i
archiwa misji podlegają ochronie i są nietykalne nawet w przypadku zerwania
stosunków dyplomatycznych z państwem wysyłającym.
4. Zwolnienie od podatków i opłat
- państwo wysyłające nie jest zobowiązane do
uiszczania opłat i podatków państwowych i komunalnych związanych z
pomieszczeniami misji pod warunkiem wzajemności. Niezależnie od wzajemności
osoby uprawnione do przywilejów i immunitetów dyplomatycznych zwolnione są od
podatku dochodowego od osób fizycznych jeżeli chodzi o źródła przychodów położone
za granicą.
5. Swoboda porozumiewania się misji
- państwo przyjmujące zobowiązane jest do
zezwolenia misji na swobodne porozumiewanie się dla celów urzędowych, a także
70
zapewnienia, by treści przekazywane nie zostały ujawnione wbrew woli państwa
wysyłającego. W szczególności chodzi tu o zakaz wykorzystywania urządzeń
podsłuchowych i innych, pozwalających na ujawnianie przesyłanych informacji, a także
o zakaz zapoznawania się z treścią oficjalnej korespondencji misji. Państwo wysyłające
ma prawo używania w tym celu wszelkich dostępnych środków, m.in. kurierów
dyplomatycznych.
Kurier dyplomatyczny powinien być zaopatrzony w urzędowy dokument określający
jego charakter i liczbę przesyłek stanowiących pocztę dyplomatyczną. Korzysta on z
nietykalności osobistej oraz nie podlega aresztowaniu lub zatrzymaniu w żadnej formie.
Misja państwa wysyłającego może instalować i wykorzystywać nadajnik radiowy
wyłącznie za zgodą państwa przyjmującego. W przypadku uzyskania takiej zgody,
państwo wysyłające zobowiązane jest jednak przestrzegać przepisów państwa
przyjmującego. W razie ich naruszenia (np. w przypadku nadawania audycji godzących
w podstawy ustroju państwa przyjmującego) państwo przyjmujące może pozwolenie na
korzystanie z nadajnika cofnąć, a nawet uznać szefa misji za
persona non grata.
6. Nietykalność poczty dyplomatycznej
- mianem poczty dyplomatycznej określa się
każdą przesyłkę wysłaną przez placówkę dyplomatyczną bądź do niej skierowaną, która
posiada widoczne znaki zewnętrzne określające jej (tj. przesyłki) charakter (odciśnięta
w wosku, metalu bądź tworzywie sztucznym pieczęć (misji, bądź rządu wysyłającego),
oraz etykietę określającą adresata i wskazującą, że zawartość przesyłki ma charakter
oficjalny). Poczta nie oznaczona w odpowiedni sposób nie korzysta z ochrony i może
być otwarta przez władze państwa przyjmującego dla jego sprawdzenia. Poczta
dyplomatyczna zawierać może jedynie dokumenty dyplomatyczne i inne przedmioty
przeznaczone do użytku urzędowego, o ile ich przesłanie nie stanowi naruszenia
przepisów państwa przyjmującego.
Oznaczona poczta dyplomatyczna nie powinna być otwierana ani zatrzymywana.
Państwo wysyłające nie może jednak odmówić zgody na badanie poczty
dyplomatycznej przy wykorzystaniu psów tropiących na obecność narkotyków, czy też
materiałów wybuchowych.
7. Nietykalność osoby przedstawiciela dyplomatycznego
- osoba przedstawiciela
dyplomatycznego jest nietykalna. Nie podlega ona władzy wykonawczej państwa
przyjmującego w jakiejkolwiek formie. Osoby, którym nietykalność przysługuje
zobowiązane są do przestrzegania praw państwa przyjmującego, ale:
- nie mogą być aresztowani ani zatrzymani w żadnej formie
- nie mogą być poddawani jakimkolwiek przymusowym kontrolom (przeszukaniom)
i badaniom. Zakaz poddawania przymusowym badaniom dotyczy w szczególności
przypadków, gdy istnieje usprawiedliwione przypuszczenie, że osoba uprawniona
kierująca pojazdem znajduje się pod wpływem środków odurzających.
Wyjątki:
- osoba uprawniona nie może odmówić oddaniu się badaniu na lotnisku przed
wejściem na pokład statku powietrznego (przeważają tu względy bezpieczeństwa),
- osoba uprawniona może być poddana rewizji jeżeli uzasadniają to względy
bezpieczeństwa publicznego.
Nietykalność oznacza także obowiązek państwa przyjmującego do zapobiegania
wszelkim zamachom na osobę, wolność i godność uprawnionego do ochrony.
71
[ Pobierz całość w formacie PDF ]