Prawo i jego funkcje, B.W, Prawa czlowieka, Prawo

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
wosdlaciebie@gmail.com
Prawo, normy prawne, przepis prawny
Pojęcie prawa
Pojęcie prawa ma wiele znaczeń, najczęściej rozumiemy go jako zbiór norm postępowania na terenie danego
kraju, ustalony przez władze państwowe z uwzględnieniem norm zwyczajowych. Według Celsusa (jurysty
rzymskiego) „Prawo jest tym, co dobre i słuszne”.
Pojęcie prawa moŜna rozumieć na dwóch płaszczyznach:
podmiotowej i przedmiotowej.
 
Pojęcie prawa w znaczeniu podmiotowym
to zbiór uprawnień jednostki, słuŜący zabezpieczeniu jej
interesów.
 
Pojęcie prawa w znaczeniu przedmiotowym
to zbiór norm prawnych norm postępowania, których
naruszenie grozi sankcjami.
Normy prawne
Normy prawne (łac. norma reguła, przepis), wzór postępowania w danej sytuacji np. rodzice powinni
zameldować dziecko po urodzeniu. W razie nie przestrzegania tej normy rodzicom grozi grzywna. Normy
prawne zawierają nakaz, zakaz lub dozwolenie.
Normy składają się z hipotezy, dyspozycji i sankcji.
 
Hipoteza
określa, do kogo jest kierowana (kto jest adresatem) oraz okoliczności, w których ma
zastosowanie.
 
Dyspozycja przez nakaz, zakaz lub dozwolenie określa zachowanie adresata.
 
Sankcja
zawiera konsekwencje prawne, w razie niedostosowania się do normy.
Według innej teorii normy prawne składają się z dwóch róŜnych norm tj:
 
Sankcjonalnej
zawierającej hipotezę i dyspozycję.
 
Sankcjonującej zawierającej hipotezę i dyspozycje będącą w rzeczywistości sankcją.
Normy prawne mogą mieć róŜne rodzaje:
 
Autonomiczne gdzie adresat i normodawca stanowią ten sam podmiot.
 
Heteronomiczne gdzie adresat i normodawca to dwa róŜne podmioty.
 
Indywidualne regulujące zachowanie imiennie konkretnego podmiotu w sytuacji jednorazowej,
 
Generalne dotyczące wszystkich zainteresowanych.
 
Nakazujące dyspozycja zawiera nakaz (np. nakaz skrętu w lewo).
 
Zakazujące mdyspozycja zawiera zakaz (np. nie kradnij).
 
Uprawniające dyspozycja pozwala wybrać sposób postępowania.
 
Bezwzględnie obowiązujące naleŜy się zastosować bez moŜliwości jakiegokolwiek wyboru,
 
Względnie obowiązujące stosowane wówczas, gdy podmioty prawa innych reguł niŜ wyraŜa dyspozycja.
wosdlaciebie@gmail.com
wosdlaciebie@gmail.com
wosdlaciebie@gmail.com
 
Obowiązujące na obszarze całego państwa.
 
Obowiązujące w określonym terenie.
Przepis prawny
Przepis prawny to podstawowy zapis ustawy lub rozporządzenia. MoŜe występować w formie artykułu, punktu,
podpunktu, ustępu, czy paragrafu. Z przepisów prawnych moŜna odczytać normy prawa, choć nie są to
jednoznaczne formy. Przykład przepisu prawnego nakazującego: art. 266 „
Przed przesłuchaniem świadka
uprzedza się go o prawie do odmowy zeznań i odpowiedzialności karnej za złoŜenie fałszywych zeznań”.
2
wosdlaciebie@gmail.com
Prawo naturalne a prawo stanowione
 
Prawo naturalne
Prawo naturalne (lex naturalis)
to zbiór norm, które obowiązują całe społeczeństwo i władzę państwową bez
względu na to, czy są one przez tą władzę ustanawiane i uznawane, czy nie.
KaŜda zbiorowość ludzka we wczesnych etapach swojego rozwoju wykształciła zbiór norm postępowania, co
potwierdza jedna z sentencji łacińskich „Ubi societas, ibi ius” (gdzie społeczeństwo tam prawo). Ludzie od
momentu tworzenia pierwszych zorganizowanych zbiorowości organizowali teŜ prawo. Było ono niezbędne we
współistnieniu i relacjach społecznych. Początkowo było to prawo zwyczajowe, niepisane.
Pierwszy skodyfikowany zbiór praw wydał władca Macedonii Hammurabi (XVIII XVII w. p.n.e.), przez
historyków nazywany Kodeksem Hammurabiego. Kodeks zawierał szereg praw obowiązujących obywateli i
niewolników.
Za źródło norm postępowania uwaŜa się naturę Boga (Kościół Katolicki), naturę społeczną lub niezmienną
naturę ludzką (oświecenie). O boskim pochodzeniu prawa pisali w swoich dziełach św. Augustyn i św. Tomasz z
Akwinu. Zwolennicy pochodzenia prawa z natury społecznej to m in. Jan Jakub Rousseau i Immanuel Kant.
Współcześnie uznaję się prawo naturalne za wzór dla prawa stanowionego. Normy prawa naturalnego odwołują
się do natury człowieka, któremu Bóg dał wolną wolę i rozum, aby nimi rozporządzać dla dobra ogólnego.
Naczelną ideą prawa naturalnego jest idea dobra i nakaz
NaleŜy czynić dobro.
Prawo naturalne oparte jest na naturze ludzkiej, nie moŜna więc jego zniszczyć lub zabrać człowiekowi. Prawo
naturalne jest nadrzędne przy tworzeniu prawa państwowego, nawiązuje do godności człowieka, powszechnego
dobra i sprawiedliwości społecznej, a nie dąŜenia władzy do zaspokojenia własnych doraźnych interesów.
Prawo naturalne jest bardziej stabilne i trwałe od prawa stanowionego, gdyŜ odnosi się do woli BoŜej, która
podyktowała człowiekowi uniwersalne i niezmienne zasady postępowania w zbiorowości.
Podstawowe przykłady prawa naturalnego to: prawo do własności, do Ŝycia, do owoców swojej pracy, do
zabawy, do religii itp.
 
Prawo stanowione
Prawo stanowione (ius civile) to zbiór norm, które zostały ustanowione przez organy państwowe,
ustawodawcze, uwzględniając normy ogólne przyjęte w danym społeczeństwie. Państwo gwarantuje
przestrzeganie tego typu prawa za pomocą przymusu. Prawo stanowione niektórzy określają jako
prawo
pozytywne
,
gdyŜ jest wolne od ocen moralnych i tylko jego naleŜy przestrzegać.
3
 wosdlaciebie@gmail.com
 
Relacje pomiędzy prawem naturalnym, a stanowionym (pozytywnym)
Prawo naturalne
 
Prawo jest ściśle określona wartością.
 
Prawo wyraŜa dąŜenie do idei dobra, piękna, sprawiedliwości.
 
Normy moralne są dane człowiekowi od Boga, wynikają z natury ludzkiej i zasad współŜycia zbiorowości.
Posiadają moc wiąŜącą.
 
Zasady moralne powinny być podstawa przepisów prawnych.
Prawo pozytywne
 
Prawo jest ściśle określone leksykalnie.
 
Większość nie widzi potrzeby oceny prawa z punktu moralnego.
 
Norma moralna nie traci na waŜności nawet gdy jest uznana za niesprawiedliwą i niemoralną. Norma traci
swoją wagę i znaczenie dopiero gdy uchyli ją organ legislacyjny zgodnie z procedurami.
 
W państwie istnieją zasady spisane w przepisach prawnych.
NiezaleŜnie od rozbieŜności pomiędzy zwolennikami prawa naturalnego, a stanowionego (pozytywnego) istnieją
teorie, które uznają za właściwe następujące rozumowanie:
 
Wśród norm postępowania są takie, które określają jedynie normy moralne.
 
Niektóre zachowania określają tylko normy prawne np. procedury podejmowania pewnych czynności.
 
Istnieją zachowania regulowane zarówno przez normy moralne jak i prawne np. zabójstwo.
 
KaŜde zachowanie jednostki jest regulowane przez prawo, które zawiera w sobie zasady moralne.
Formuła Radbrucha nakazuje nieprzestrzeganie prawa pozytywnego jeśli narusza ono podstawowe normy
moralne. Jako przykład moŜna podać orzecznictwo podczas procesu norymberskiego, kiedy państwo
nazistowskie nakazywało łamać wiele norm moralnych, a wśród nich podstawowe prawo do Ŝycia.
4
 wosdlaciebie@gmail.com
Funkcje prawa
Prawo pełni w państwie róŜnorodne funkcję zarówno wobec obywatela jak i wobec całej zbiorowości. Prawo
reguluje Ŝycie polityczne, społeczne, gospodarcze i kulturalne w państwie, występuje równieŜ jako czynnik
kontrolujący powyŜsze dziedziny.
 
Funkcja regulacji Ŝycia społecznego (stabilizacyjna)
prawo pozwala zapewnić obywatelom
poczucie bezpieczeństwa w państwie. Eliminuje niepoŜądane zachowania. Utrwala istnienie ładu
społecznego, gospodarczego, politycznego.
 
Funkcja wychowawcza
prawo kształtuje pozytywne zachowania wobec przepisów prawnych np.
wobec przestrzegania przepisów ruchu drogowego, mówimy wówczas o charakterze prewencyjnym. Prawo
pełni takŜe funkcję resocjalizacyjną, kiedy zastosowana kara działa tak, Ŝe osoba, której to dotyczy nie jest
skłonna pogwałcić istniejące normy prawne.
 
Funkcja ochronna
prawo ma za zadanie chronić te wartości, które są ogólnie przyjęte i waŜne ze
społecznego punktu widzenia.
 
Funkcja dynamizująca
prawo jest narzędziem zmiany róŜnych dziedzin Ŝycia np. prawo oświatowe
regulujące przepisy związane z Nową Maturą.
 
Funkcja dystrybucyjna
prawo rozdziela dobra i cięŜary, wynikające z funkcjonowania państwa np.
przez podatki. Funkcja ta dotyczy szczególnie prawa cywilnego i administracyjnego.
 
Funkcja represyjna
prawo ma za zadanie określić wymiar kary za dokonanie przestępstw, działać
odstraszająco na sprawców, a takŜe realizować zasadę nieuchronności poniesienia kary za dokonane
przestępstwo.
 
Funkcja kontrolna
prawo określa postawy jednostek, grup społecznych, narodu i instytucji
państwowych. Wyznacza jakie postępowanie jest zabronione, a jakie nie.
 
Funkcja kulturotwórcza
prawo integruje ludność zamieszkującą na danym terenie np. działający
zgodnie z prawem samorząd. Wpływa na kultywowanie określonych przez daną społeczność wartości.
Znajomość przepisów prawnych określa poziom kultury np. politycznej danej zbiorowości. Prawo decyduje
o ciągłości historycznej danego narodu i państwa.
 
Funkcja organizacyjna
prawo określa ramy działania władzy i organizacji publicznych.
 
Funkcja gwarancyjna
prawo wyznacza granice pomiędzy uprawnieniami państwa, a wolnością
jednostki. Określa jakie zachowanie jednostki wobec państwa jest zabronione. Z drugiej strony wyznacza
granice działania państwa wobec jednostki. Granice te stanowią istniejące normy prawne będące jedyną
podstawą działania.
5
[ Pobierz całość w formacie PDF ]