Prawo międzynarodowe - J. Połatyńska skrypt 9, Administracja UŁ, Administracja II rok, Prawo międzynarodowe

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Rozdział 8
Pokojowe rozstrzyganie sporów międzynarodowych
I. Wprowadzenie
§ 1.
Źródła.
Regulacja prawnomiędzynarodowa dotycząca pokojowego rozstrzygania
sporów międzynarodowych zawarta jest w Karcie Narodów Zjednoczonych oraz
Konwencji haskiej z 1907 roku o pokojowym załatwianiu sporów międzynarodowych.
Brak jest współcześnie legalnej alternatywy dla metod pokojowych.
§ 2.
Spór międzynarodowy.
STSM 1924: różnica stanowisk odnośnie do elementów
prawa lub faktów, konflikt poglądów prawnych lub interesów pomiędzy dwoma
stronami. Strony sporu zobowiązane są do:
1/ poszukiwania sprawiedliwego rozwiązania w dobrej wierze i w duchu współpracy
2/ powstrzymania się od działań pogarszających sytuację, zwłaszcza od użycia siły
3/ art. 33 Karty Narodów Zjednoczonych nie wskazuje metod rozwiązywania sporów w
układzie hierarchicznym
§ 3. Metody rozstrzygania sporów
. Wśród metod pokojowych metod rozróżnia się
metody:
a)
dyplomatyczne
- obejmujące jedynie zainteresowane państwa
- z udziałem podmiotów trzecich
b)
sądowe
- z udziałem sądów międzynarodowych
- z udziałem sądów bądź trybunałów arbitrażowych.
§ 4. Metody dyplomatyczne
A. Negocjacje
-
MTS: jeśli w odniesieniu do jakiejś kwestii zachodzi sprzeczność interesów i
uprawnień państw pozostających w sporze, metodą najwłaściwszą pozwalającą na
zrównoważone i sprawiedliwe jego rozstrzygnięcie są negocjacje
-
Strony powinny przystąpić do bezpośredniej wymiany poglądów w kwestiach
spornych w dobrej wierze
-
Rozmowy powinny być prowadzone w sposób umożliwiający zawarcie
sprawiedliwej umowy w ich wyniku; z obowiązku działania w dobrej wierze wynika
konieczność gotowości państw na ustępstwa
-
W razie gdy w toku negocjacji w rozsądnym terminie do porozumienia nie dojdzie –
strony sięgają po kolejne metody, natomiast same negocjacje pomagają w
sprecyzowaniu przedmiotu sporu
-
"rozsądny termin" zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
1
B. Mediacja
-
w rokowaniach dyplomatycznych obok samych stron sporu uczestniczy podmiot
trzeci: państwo – np. Watykan, organizacja międzynarodowa- np. Międzynarodowy
Komitet Czerwonego Krzyża, funkcjonariusz organizacji – SG ONZ
-
zakres uprawnień mediatora określają same strony sporu
-
jest neutralny wobec sporu, zadaniem jest ułatwienie osiągnięcia porozumienia
-
jest doradcą i udziela zaleceń, ale nie jest sędzią ani arbitrem
-
oferta mediacji nie powinna być uważana za akt o nieprzyjaznym charakterze
C. Dobre usługi
-
z udziałem podmiotów trzecich
-
jedyną rolą państwa świadczącego dobre usługi – umożliwienie kontaktu stronom
pozostającym w sporze oraz doprowadzenie do ich rozmów; przydatne zwłaszcza w
sytuacjach gdy strony sporu nie utrzymują stosunków dyplomatycznych
-
gwarantuje bezpieczne miejsce spotkania, organizuje kontakt stron sporu,
umożliwia organizacyjnie i technicznie podjęcie innych metod dyplomatycznych –
np. negocjacji
-
dawca dobrych usług nie proponuje rozwiązań, nie uczestniczy merytorycznie w
rozstrzygnięciu sporu
D. Komisja śledcza (komisja badań)
-
same strony powołują między sobą komisję śledczą, określają tryb jej powołania i
działania, skład, miejsce działania, język postępowania, tryb podejmowania decyzji
-
orzeczenie komisji ogranicza się do stwierdzenia faktów i nie ma charakteru
orzeczenia arbitrażowego
-
komisja na podstawie przeprowadzonych dowodów bada sytuację faktyczną,
przedstawia stronom sporu sprawozdanie i wnioski
-
strony mają swobodę co do tego, w jaki sposób wykorzystać raport
-
komicja śledcza może być powołana także na potrzeby i w związku z inną metodą
rozstrzygania sporu
E. Koncyliacja
-
postępowanie ugodowe
-
koncyliacja polega na zbadaniu sprawy przez komisję powołaną do tego ad hoc
przez strony sporu albo stałą komisję
-
komisja przedstawia konkluzje co do faktów lub prawa, ewentualnie niewiążące
zalecenia dla stron, propozycje rozstrzygnięcia
-
zazwyczaj każda ze stron powołuje swoich członków komisji oraz wspólnie
określają zasady powoływania członków neutralnych, którzy powinni stanowić w
komisji większość
-
koncyliacja jest bardziej sformalizowana niż mediacja, zwykle przedstawia się jedną
wersję raportu
-
na wszczęcie koncyliacji konieczna jest zgoda obu stron sporu; charakter zaleceń i
propozycji - niewiążący
2
F. Rozstrzyganie sporów przez organizacje międzynarodowe
-
organami uczestniczącymi w rozstrzygnięciu są Zgromadzenie Ogólne i Rada
Bezpieczeństwa;
-
W ramach ONZ rozstrzygane są spory poważne, mogące stanowić zagrożenie dla
pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego
-
Rada Bezpieczeństwa ONZ
może się zająć sporem: z inicjatywy państw będących
członkami ONZ, nawet jeśli nie są stronami sporu
-
Państwa poza ONZ – tylko jeśli są stronami sporu
-
Rada Bezpieczeństwa – z inicjatywy własnej/innych organów
-
Rada Bezpieczeństwa wydaje zalecenia, sugestie
-
Działania Rady Bezpieczeństwa są niewiążące dla stron sporu
-
Zgromadzenie Ogólne ONZ –
na jego forum spór może być wniesiony przez
każde państwo oraz Radę Bezpieczeństwa
-
Może wydać zalecenia dotyczące pokojowego rozstrzygnięcia sporu z
zastosowaniem konkretnej metody
-
Może powołać komisję śledczą
§ 5. Metody sądowe rozstrzygania sporów międzynarodowych
A. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości
-
najważniejszym organem sądowym, kontynuator Stałego Trybunału
Sprawiedliwości Międzynarodowej
-
działa na podstawie Karty Narodów Zjednoczonych, Statutu i Regulaminu
-
15 sędziów, wybierani przez Zgromadzenie Ogólne i Radę Bezpieczeństwa;
siedziba w Hadze
-
orzeka w sprawach
sporów prawnych
, wykładni traktatu, naruszeń prawa
międzynarodowego, jakichkolwiek zagadnień prawa międzynarodowego
-
orzeka w sporach prawnych, nie politycznych
-
rozstrzyga spory
wyłącznie między państwami
-
przed Trybunałem nie może dojść do
non liquet
– sytuacji w której brak podstawy
prawnej dla rozstrzygnięcia – w celu uniknięcia takiej sytuacji w art. 38 statutu
odwołanie do ogólnych zasad prawa międzynarodowego uznanych przez narody
cywilizowane i możliwość orzekania
ex aequo et bono
za zgodą stron
Zgoda na jurysdykcję Trybunału:
-
już po zaistnieniu sporu przez zawarcie przez jego strony porozumienia o poddaniu
sporu rozstrzygnięciu MTS – zgoda
ad hoc
-
zaakceptowanie skargi wniesionej przez drugą stronę sporu do MTS w sposób
dorozumiany, poprzez przystąpienie do czynności procesowych przez Trybunałem–
forum prorogatum
-
na podstawie
klauzuli jurysdykcyjnej
zawartej w umowie – umowa musi być
obowiązywać między stronami sporu; wszystkie one muszą być stronami statutu
MTS
3
-
złożenie jednostronnej deklaracji do SG ONZ (
klauzula fakultatywna
) – stwarza
po stronie państwa ją składającego obowiązek do uczestniczenia w postępowaniu
przed MTS gdy inne państwo wystąpi przeciw niemu. Deklaracja może być
wycofana albo zmodyfikowana.
-
jurysdykcja transferowana
: MTS uznał za skuteczne wobec siebie także
jednostronne deklaracje wyrażające zgodę na jurysdykcję, złożone przez państwa
jeszcze przed STSM
Środki tymczasowe
-
w razie konieczności MTS może w toku postępowania wskazać pewne środki
tymczasowe służące zabezpieczeniu praw stron sporu – mają charakter wiążący
Postępowanie
- pierwsza faza: badanie jurysdykcji Trybunału
-
możliwe jest dopuszczenie interwencji państwa trzeciego które nie jest stroną sporu,
jeśli jego prawa mogłyby zostać przez postępowanie naruszone
Wyrok MTS jest wiążący dla stron
-
mają obowiązek wykonania orzeczenia
-
w razie niezastosowania się – RB może wydać stosowne zalecenia co do
dalszego postępowania
Opinie doradcze
Poza sprawowaniem jurysdykcji spornej MTS może wydawać opinie doradcze. Opinię
doradczą MTS może wydać na
wniosek Rady Bezpieczeństwa albo Zgromadzenia
Ogólnego – w każdej kwestii prawnej. Inne ograny ONZ oraz organizacje
wyspecjalizowane (one po uzyskaniu upoważnienia Zgromadzenia Ogólnego)
mogą
wnieść do Trybunału o wydanie opinii
w kwestiach prawnych, które wyłoniły się w
toku ich działalności.
Z wnioskiem o wydanie opinii
NIE może wystąpić państwo
członkowskie ONZ.
Opinia doradcza ma
charakter niewiążący.
B. Międzynarodowy Trybunał Prawa Morza
-
utworzony na podstawie Aneksu VI do Konwencji o Prawie Morza z 1982
-
siedziba w Hamburgu, 21 sędziów
-
kompetencja przedmiotowa Trybunału obejmuje spory wynikłe ze stosowania
Konwencji z 1982 roku; stronami postępowania mogą być tylko państwa będące
stronami Konwencji
-
orzeczenie Trybunału – ostateczne, wiąże strony
C. Arbitraż
-
Konwencja haska: arbitraż międzynarodowy ma za zadanie rozstrzyganie sporów
między państwami przez sędziów przez nie wybranych na zasadzie poszanowania
prawa. Zastosowanie arbitrażu pociąga za sobą
obowiązek poddania się z dobrą
wiarą jego wyrokowi
-
Podstawą arbitrażu zawsze – porozumienie między stronami: kompromis
arbitrażowy (umowa) albo klauzula arbitrażowa zawarta w umowie
-
Strony same ustalają sposób powoływania arbitrów, skład i procedurę
-
Wyrok jest wiążący dla stron
4
-
Procedura na ogół jest jednoinstancyjna
-
Stały Trybunał Arbitrażowy –
od 1899 (konwencja haska)
, mało aktywny
Międzynarodowe Trybunały Karne oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka zostały
omówione w innej części opracowania.
II. Dokumenty
1. Karta Narodów Zjednoczonych
(Dz.U. z 1947 r., nr 23, poz. 90 z późn. zmian)
Art. 2.
Dla osiągnięcia celów, wymienionych w artykule 1, Organizacja i jej
członkowie powinni działać zgodnie z następującymi zasadami:
1. Organizacja opiera się na zasadzie suwerennej równości wszystkich swych członków.
2. Dla zapewnienia wszystkim członkom korzystania z praw i korzyści wynikających z
przynależności do Organizacji, wszyscy oni powinni z dobrą wiarą wypełniać
zobowiązania zaciągnięte przez nich zgodnie z niniejszą Kartą.
3. Wszyscy członkowie powinni załatwiać swe spory międzynarodowe przy pomocy
środków pokojowych w taki sposób, że ani pokój międzynarodowy, ani
bezpieczeństwo, ani sprawiedliwość nie będą wystawione na niebezpieczeństwo.
4. Wszyscy członkowie powinni w swych stosunkach międzynarodowych
powstrzymywać się od stosowania groźby lub użycia siły przeciwko nietykalności
terytorium albo niepodległości politycznej któregokolwiek państwa, lub wszelkiego
innego sposobu, niezgodnego z zasadami Narodów Zjednoczonych.
Art. 33.
1. Strony w sporze, którego dalsze trwanie może narazić na niebezpieczeństwo
utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, powinny przede wszystkim
dążyć do jego rozstrzygnięcia w drodze rokowań, badań, pośrednictwa, koncyliacji,
arbitrażu, postępowania sądowego, odwołania się do organów lub porozumień
regionalnych, albo innymi sposobami pokojowymi stosownie do swego wyboru.
2. O ile Rada Bezpieczeństwa uzna to za niezbędne, wezwie strony do załatwienia sporu
takimi sposobami.
Art. 34.
Rada Bezpieczeństwa będzie władna poddać zbadaniu każdy spór albo
sytuację, które mogłyby doprowadzić do tarć międzynarodowych albo wywołać spór, w
celu ustalenia, czy dalsze trwanie sporu lub sytuacji nie grozi niebezpieczeństwem dla
utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa.
Art. 35.
1. Każdy członek Narodów Zjednoczonych może zwrócić uwagę Rady
Bezpieczeństwa albo Ogólnego Zgromadzenia na wszelki spór lub sytuację w rodzaju
tych, o których jest mowa w artykule 34.
2. Państwo, nie będące członkiem Narodów Zjednoczonych, może zwrócić uwagę Rady
Bezpieczeństwa albo Ogólnego Zgromadzenia na wszelki spór, w którym jest ono
stroną, pod warunkiem, że uprzednio przyjmie, w związku z tym sporem, zobowiązania
o pokojowym załatwianiu sporów, przewidziane w niniejszej Karcie.
5
[ Pobierz całość w formacie PDF ]