Prawo Pracy, Prawna Ochrona Pracy

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Piotr Wojciechowski
PRAWO PRACY
Poradnik dla pracodawcy
Projekt graficzny okładki
Dorota Zając
Opracowanie redakcyjne
Izabella Skrzecz
Opracowanie typograficzne i łamanie
Barbara Charewicz
Copyright
©
Główny Inspektorat Pracy 2009
www.pip.gov.pl
PAŃSTWOWA INSPEKCJA PRACY
GŁÓWNY INSPEKTORAT PRACY
WARSZAWA 2009
2
SPIS TREŒCI
Rozdział pierwszy
STOSUNEK PRACY
I. Charakter prawny stosunku pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
II. Stosunek pracy a umowy cywilnoprawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
III. Test na stosunek pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
IV. Przejście zakładu pracy na innego pracodawcę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
V. Zawieszanie przepisów prawa pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
VI. Typy umów o pracę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
VII. Zawarcie trzech kolejnych umów o pracę na czas określony . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
VIII. Umowa o pracę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
IX. Rozwiązywanie umów o pracę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
X. Wypowiedzenie zmieniające warunki pracy lub płacy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
XI. Uprawnienia pracownika w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem
wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
XII. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika . . . . . . . . . . 20
XIII. Rozwiązanie umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia bez winy
pracownika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
XIV. Rozwiązanie przez pracownika umowy o pracę bez zachowania okresu
wypowiedzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
XV. Uprawnienia pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez
pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
XVI. Uprawnienia pracodawcy w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika
umowy o pracę bez wypowiedzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
XVII. Wygaśnięcie umowy o pracę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
Rozdział drugi
RÓWNE TRAKTOWANIE, ZAKAZ DYSKRYMINACJI
ORAZ MOBBINGU W STOSUNKACH PRACY
I. Równe traktowanie w stosunkach pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
II. Mobbing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
Rozdział trzeci
WYNAGRODZENIE ZA PRACĘ
I. Ustalanie wynagrodzenia za pracę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
II. Wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
III. Gotowość do pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
IV. Na czym polega gotowość do pracy? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
V. Przestój . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .37
VI. Gdy pracodawca powierzy inną pracę w czasie przestoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
VII. Wynagrodzenie za wadliwie wykonaną pracę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
VIII. Normy pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
IX. Ochrona wynagrodzenia za pracę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
X. Forma wypłaty wynagrodzenia za pracę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
XI. Gdy pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
XII. Potrącenia z wynagrodzenia za pracę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
XIII. Inne świadczenia związane z pracą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
XIV. Naruszenie przepisów w zakresie wynagrodzeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
Rozdział czwarty
ZASADY ODPOWIEDZIALNOŚCI PRACOWNIKA
I. Odpowiedzialność porządkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
3
II. Procedura nakładania kar porządkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
III. Ogólne zasady odpowiedzialności materialnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
IV. Odpowiedzialność za mienie powierzone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
Rozdział piąty
CZAS PRACY
I. Planowanie czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
1. Nie tylko „wolna sobota” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
2. Nie pomiń świąt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
3. Pamiętaj o definicjach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
4. Jak obliczyć wymiar czasu pracy? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
5. Dłużej niż miesiąc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
II. Ewidencjonowanie czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
1. Sposób wypełniania ewidencji czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
2. Kto i dla kogo tworzy ewidencję czasu pracy? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
3. Na jakie okresy prowadzona jest ewidencja czasu pracy? . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
4. Co powinna zawierać ewidencja czasu pracy? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
5. Udostępnianie pracownikowi ewidencji na jego żądanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
6. Konsekwencje nieprowadzenia lub nierzetelnego prowadzenia ewidencji
czasu pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
7. Postępowanie sądowe w sprawie ustalenia pracy w godzinach nadliczbowych 59
III. Sposób rozliczania pracy w godzinach nadliczbowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
IV. Praca w niedziele i święta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
Rozdział szósty
URLOPY WYPOCZYNKOWE
I. Nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
II. Wymiar urlopu wypoczynkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
III. Udzielanie urlopu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
IV. Urlop w wymiarze proporcjonalnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
V. Przesunięcie terminu urlopu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
VI. Odwołanie z urlopu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
VII. Udzielenie urlopu do końca kwartału . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
VIII. Urlop w okresie wypowiedzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
IX. Urlop na żądanie pracownika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
Rozdział siódmy
UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM
I. Ochrona kobiet w ciąży oraz kobiet i mężczyzn w czasie urlopu macierzyńskiego 81
1. Rozwiązanie umowy o pracę w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego . . . . . . 83
2. Zasady zatrudniania kobiet w ciąży lub w okresie urlopu macierzyńskiego . . . 86
Rozdział ósmy
BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY
I. Obowiązek zgłoszenia działalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
II. Prawo pracownika do powstrzymania się od wykonywanej pracy . . . . . . . . . . . . . 92
III. Profilaktyczna ochrona zdrowia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93
IV. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
V. Szkolenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
VI. Służba bezpieczeństwa i higieny pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
VII. Komisja bezpieczeństwa i higieny pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96
4
Rozdział pierwszy
STOSUNEK PRACY
I. Charakter prawny stosunku pracy
Zgodnie z art. 22 kp § 1 przez nawiązanie stosunku pracy pra-
cownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodza-
ju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu
i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do za-
trudniania pracownika za wynagrodzeniem.
II. Stosunek pracy a umowy cywilnoprawne
Umowa o wykonanie pracy nieodpowiadająca wyżej wymienio-
nym właściwościom nie powoduje powstania stosunku pracy, na-
wet jeżeli ta spełnia niektóre z wyżej wymienionych warunków. Gdy
jednak w zawartej umowie występują z równym nasileniem cechy
umowy o pracę i innej umowy (np. umowy zlecenia), wówczas roz-
strzygająca o typie umowy jest wola stron.
a. Umowa o dzieło
Jeżeli przedmiotem umowy jest wykonanie określonego utworu,
między stronami powstaje stosunek prawny oparty na umowie
o dzieło (art. 627 i n. kc). Jest to tzw. umowa rezultatu – zamawiają-
cy dzieło zasadniczo nie ponosi ryzyka związanego z jego wykony-
waniem.
b. Umowa zlecenia
Stosunek pracy różni się też od umowy zlecenia, z której wynika
obowiązek dokonania określonej czynności prawnej lub świadcze-
nia innych usług, w warunkach braku podporządkowania zlecenio-
biorcy kierownictwu dającemu zlecenie. Czynności i usługi nie mu-
szą być wykonywane osobiście przez przyjmującego zlecenie.
c. Umowa agencji
Stosunek pracy nie powstaje także na podstawie umowy agen-
cji, która zobowiązuje agenta do stałego pośredniczenia przy zawie-
raniu umów oznaczonego rodzaju na rzecz zleceniodawcy lub
5
[ Pobierz całość w formacie PDF ]