Prawo Unii Europejskiej, Prawo, Gałęzie prawa

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Prawo Unii Europejskiej
1
Prawo Unii Europejskiej
Ten artykuł jest częścią serii o:
Instytucje Europejskie
 (
 (
)
 (
)
 (
)
 (
)
 (
)
)
UE

27)
i
)
EU

25)
Jurysdykcja
 (
Rewizja finansów
Instytucje finansowe
 Prawo Unii Europejskiej
2
Ciała doradcze
Ciała zdecentralizowane
·
 ·
·
Inne

Przez prawo Unii Europejskiej rozumiemy zbiór aktów składających się na skomplikowany system
Całość dorobku prawnego Unii Europejskiej, łącznie z np. orzeczeniami
, nosi nazwę
.
Przed
znaczna część uregulowań wymienionych w niniejszym artykule występowała pod
nazwą
prawo wspólnotowe
. Wraz z wejściem w życie Traktatu, z dniem 30 listopada 2009 roku
a wraz z nią
prawo wspólnotowe
jako odrębna kategoria) przestała istnieć, a jej spadkobiercą prawnym
została Unia Europejska.
Źródła prawa Unii Europejskiej
Podstawowym podziałem prawa UE jest podział na
prawo pierwotne

stanowione przez państwa członkowskie
jako część
oraz
prawo wtórne

stanowione przez instytucje Unii. W razie konfliktu
norm prawnych z zakresu prawa pierwotnego i prawa wtórnego, pierwszeństwo przysługuje prawu pierwotnemu.
Prawo pierwotne
Na prawo pierwotne składają się traktaty zawierane przez Państwa członkowskie - z prawnego punktu widzenia są to
zwyczajne
jednakże jedynie początkowo zawierane w sposób uregulowany
Obecnie tryb zmiany traktatów opisany jest w artykule 48
i
Lista aktów prawa pierwotnego (akty zaznaczone na szaro jeszcze nie obowiązują lub już przestały):

traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej

z 1951 r. (obowiązywał w latach 1952-2002)

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali

1957 r. (weszły w życie w 1958 r.)

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej
 Prawo Unii Europejskiej
3

1992 r. (wszedł w życie w 1993 r.)

z 2004 r. (nie weszła w życie)

umowy zawarte między państwami członkowskimi zmieniające i uzupełniające traktaty założycielskie

1957 r. (weszła w życie w 1958 r.)

Protokół dotyczący Antyli Holenderskich z 1978 r.)

z 1965 r. (wszedł w życie w 1967 r.)

1970 r.

1975 r.

Traktat zmieniający niektóre postanowienia Protokołu w sprawie Statutu
1975 r.

Traktat grenlandzki z 1984 r.

z 1986 r. (wszedł w życie w 1987 r.)

z 1997 r. (wszedł w życie w 1999 r.)

2001 r. (wszedł w życie w 2003 r.)

2007 r. (wszedł w życie 1 grudnia 2009 r.)

traktaty akcesyjne

Traktat o przystąpieniu Danii, Irlandii i Wielkiej Brytanii z 1972 r. (wszedł w życie w 1973 r.)

Traktat o przystąpieniu Grecji z 1979 r. (wszedł w życie w 1981 r.)

Traktat o przystąpieniu Hiszpanii i Portugalii z 1985 r. (wszedł w życie w 1986 r.)

Traktat o przystąpieniu Austrii, Finlandii i Szwecji z 1994 r. (wszedł w życie w 1995 r.)

2003 r. (wszedł w życie w 2004 r.)

Traktat o przystąpieniu Bułgarii i Rumunii z 2005 r. (wszedł w życie
)
ogólne zasady prawa Unii Europejskiej

szereg zasad prawa UE wypracowanych na podstawie orzeczeń
które nie zawsze wynikają wprost z Traktatów. Również zasady, do
których przestrzegania zobowiązała się Unia Europejska (głównie
;


postanowienia Rady, gdy jej członkowie działają jako przedstawiciele państw członkowskich

Akt dotyczący wyboru przedstawicieli Parlamentu Europejskiego w drodze powszechnych wyborów
bezpośrednich
z 1976 r.

inne
Częścią prawa pierwotnego są również załączniki (w formie protokołów) dołączone do wyżej wymienionych umów.
Prawo wtórne
Prawo wtórne (nazywane często pochodnym) znajduje swoje umocowanie w art. 288
, dawny art.
249
Prawo wtórne jest tworzone przez instytucje Unii na podstawie prawa pierwotnego. Składa się ono z ogromnej
liczby aktów prawnych o różnorodnej postaci. Warto zwrócić uwagę, że choć analogie pomiędzy typami aktów
prawnych a aktami prawa krajowego są wyraźne, mogą jednak prowadzić do błędów. Nie zawsze bowiem nazwa
aktu odpowiada jego faktycznej zawartości - przyjmowane są np. rozporządzenia o faktycznym charakterze decyzji
(i odwrotnie).
Wyróżnia się (na podstawie treści art. 288) pięć kategorii aktów prawnych.
Rozporządzenia
Swoim charakterem rozporządzenia zbliżone są do
olskiego
, pełnią rolę ujednolicającą
przepisy prawa w krajach wspólnotowych UE, mają charakter wiążący, zasięg ogólny (adresatami mogą być
zarówno państwa, jak i jednostki) oraz abstrakcyjny (dotyczą nieokreślonej liczby przypadków / sytuacji). Podlegają
ogłoszeniu w
Każde rozporządzenie wchodzi w życie w terminie w nim zawartym.
Obowiązują bezpośrednio, to znaczy, że nie wymagana jest dodatkowo
awartego w rozporządzeniach
 Prawo Unii Europejskiej
4
prawa do krajowych porządków prawnych ani inne dodatkowe działanie
W praktyce do rozporządzeń
dodawane są również
. Władze krajowe mają obowiązek uchylenia wszelkich przepisów
niezgodnych z treścią rozporządzenia oraz zakaz wydawania aktów prawnych niezgodnych z jego treścią.
Dodatkowo państwa członkowskie nie posiadają żadnej swobody regulacyjnej w ramach wprowadzania /
wykonywania postanowień zawartych w rozporządzeniu. Artykuł 296 akapit 2 Traktatu o Funkcjonowaniu UE
nakazuje uzasadniać rozporządzenia.
Publikacja w Dzienniku Urzędowym UE
Zgodnie z art. 297 pkt. 1 akapit drugi oraz pkt. 2 akapit drugi Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej,
rozporządzenie musi być opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Wchodzi w życie z dniem
określonym w rozporządzeniu bądź dwadzieścia dni po jego ogłoszeniu (jeśli w rozporządzeniu nie zawarto daty
wejścia w życie).
W 2007 roku ETS wypowiedział się w kwestii mocy obowiązującej przepisów rozporządzenia przed jego publikacją
w oficjalnym Dzienniku Urzędowym UE a po opublikowaniu treści rozporządzenia na stronie internetowej Eur-Lex.
Trybunał, w sprawie Skoma-Lux sro vs. Celní ředitelství Olomouc, C-161/06, wyrokiem z dnia 11 grudnia 2007 r.
stwierdził, że opublikowanie treści aktu prawnego w internecie nie jest równoznaczne z tym, że przepisy takiego
aktu prawnego uzyskują moc obowiązującą. Czyli możliwość zapoznania się z treścią aktu nie czyni go jeszcze
wiążącym. Tak więc akty prawne mogą nabrać mocy obowiązującej dopiero po ich publikacji w Dzienniku
Urzędowym UE w języku urzędowym danego państwa. W przypadku braku takiej publikacji nie obowiązują.
Bezpośrednie obowiązywanie rozporządzenia i wykonanie rozporządzenia
Bezpośrednia skuteczność oznacza, że wejście w życie rozporządzenia i stosowanie na korzyść lub niekorzyść tych,
którzy mu podlegają, jest całkowicie niezależne od prawa danego państwa członkowskiego. Zgodnie z orzeczeniem
w sprawie 34/73 F. Variola SpA v. Włoski Zarząd Finansów (Zbiór Orzeczeń 1973, s. 981) "postanowienia prawa
krajowego reprodukujące treść bezpośrednio skutecznego postanowienia wspólnotowego nie mogą w żaden sposób
wpływać na bezpośrednią skuteczność lub jurysdykcję Trybunału wynikającą z Traktatu." Ponadto w orzeczeniu tym
stwierdzono, że prawo krajowe nie może uchylać postanowień rozporządzenia. Zgodnie z wyrokiem w sprawie
40/69 Bollman państwo członkowskie nie może podejmować takich kroków w celu wykonania rozporządzenia,
które doprowadziłyby do zmiany jego treści.
Dyrektywy
Mają charakter wiążący, zaś adresatami dyrektyw mogą być wyłącznie państwa członkowskie UE. Wiążą wyłącznie
co do rezultatu, państwo członkowskie ma swobodę wyboru formy i środków implementacji danej dyrektywy.
Dyrektywy podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym UE. Okres transpozycji podany jest każdorazowo w
treści dyrektywy

na ogół wynosi od roku do 3 lat. W tym czasie państwa są zobowiązane do dostosowania prawa
krajowego do założeń i postanowień dyrektywy. Transpozycja następuje poprzez przyjęcie przez odpowiednie
organy prawodawcze danego państwa odpowiedniego aktu prawnego, powszechnie obowiązującego (w polskim
porządku prawnym rolę taką pełni ustawa). Obowiązek transpozycji dyrektywy jest jednym z podstawowych
obowiązków ciążących na państwach członkowskich, w świetle art. 10
, który ustanawia tzw. zasadę lojalności.
Monitorem poprawnego transponowania oraz późniejszego przestrzegania praw zawartych w dyrektywach jest
. Naruszenie zobowiązania pełnej i terminowej transpozycji dyrektywy może być podstawą
wniesienia przez Komisję lub państwo członkowskie skargi do
stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom
wspólnotowym. Wynikiem tego może być narzucona na dane państwo

naruszyciela sankcji finansowych lub
możliwość wystąpienia z postępowaniem roszczeniowym przeciwko własnemu państwu przez
ub
(odpowiedzialność odszkodowawcza). Funkcją dyrektyw nie jest ujednolicanie krajowych porządków
prawnych państw członkowskich, lecz ich harmonizowanie.
 Prawo Unii Europejskiej
5
Decyzje
Swoim charakterem odpowiadają
wydawanym w polskim porządku prawnym. Decyzje mają charakter
indywidualny i konkretny co oznacza, że każda z nich jest skierowana do ściśle określonego grona adresatów i
dotyczą ściśle określonych spraw / sytuacji. Adresatami decyzji są przede wszystkim państwa członkowskie lub
osoby prawne / fizyczne, dla których mają one charakter wiążący. Jeżeli decyzja jest adresowana do wszystkich
państw członkowskich, wówczas podlega publikacji w Dzienniku Urzędowym UE, jeżeli zaś skierowana jest do
mniejszej liczby adresatów

podlega
dresatom, do których jest skierowana.
Opinie
Nie mają mocy wiążącej, zawierają określone oceny, często stosowane w postępowaniu między instytucjami i
organami wspólnot
Zalecenia
Nie mają mocy wiążącej, sugerują podjęcie określonych działań.
Rozporządzenia, dyrektywy i decyzje są wydawane przez
niekiedy przy współudziale
procedury współpracy i współdecydowania). Wyłączna inicjatywa ustawodawcza w tym
zakresie przysługuje
(wyjątkiem jest prawo Parlamentu do opracowania projektu jednolitej
ordynacji wyborczej do PE).
Szczególny rodzaj rozporządzeń, tzw.
rozporządzenia wykonawcze
, są wydawane przez Komisję Europejską. W
hierarchii aktów prawnych stoją one niżej od zwykłych rozporządzeń, mogą je jednak zmieniać, jeśli w
rozporządzeniu na podstawie którego zostało wydane rozporządzenie wykonawcze zapisano taką możliwość.
Opinie i zalecenia może wydawać każdy z organów unijnych.
Oprócz wyżej wymienionych aktów prawnych istnieje też wiele rodzajów aktów nienazwanych w traktatach, lecz
mogących mieć niekiedy moc wiążącą. Są one nazywane aktami
sui generis
. Noszą one rozmaite nazwy:
oświadczenie, deklaracja, program działania, protokół, rezolucja, konkluzje, wnioski, wspólne działanie, komunikat,
obwieszczenie.
Inne źródła prawa
Niektóre ze źródeł prawa wspólnotowego nasuwają wątpliwości co do ich przynależności do prawa pierwotnego czy
wtórnego:

umowy międzynarodowe zawarte przez Unię z państwami trzecimi i innymi
;
należą tu m.in. traktaty stowarzyszeniowe (w tym
Polską), układ o
zy układ powołujący
.

ogólne zasady prawa:

ogólne zasady wspólne dla wszystkich systemów prawnych państw członkowskich;

ogólne zasady
prawa i wolności fundamentalne

obecnie zapisane są w
niemającej jeszcze
mocy wiążącej w znaczeniu prawa pierwotnego.

  [ Pobierz całość w formacie PDF ]