Prawo wspolnotowe a prawo krajowe po poprawkach, Materiały administracja

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
PRAWO WSPÓLNOTOWE A PRAWO KRAJOWE
Powołując do życia Wspólnoty państwa członkowskie ograniczyły swoje
suwerenne uprawnienia prawodawcze i stworzyły niezależny ład prawny wiążący
państwa i ich obywateli, który musi być stosowany przez sądy. Jednak prawo
wspólnotowe nie może być uważane ani za prosty zbiór porozumień między
państwami ani jako część lub dodatek do państwowych systemów prawnych. Tworzy
ono specyficzny porządek prawny działający według określonych zasad.
Przede wszystkim są to zasady bezpośredniego obowiązywania i
bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego w porządkach prawnych państw
członkowskich a także instytucjonalnie zagwarantowany prymat prawa
wspólnotowego nad prawem wewnętrznym. Uzupełnieniem obu zasad jest
wprowadzona przez Trybunał odpowiedzialność odszkodowawcza państw
członkowskich wobec jednostek za naruszenia prawa wspólnotowego. Niezależność
prawa wspólnotowego jest fundamentalna dla Wspólnoty Europejskiej ponieważ
zapobiega pozbawieniu go sensu przez prawo krajowe i pozwala na jego jednolite
stosowanie we wszystkich państwach członkowskich. Tak więc pojęcia prawne
wspólnotowe są definiowane w zależności od potrzeb państwa wspólnotowego i
założeń Wspólnoty. Jest to konieczne ponieważ prawa gwarantowane przez
wspólnotowy porządek prawny byłyby łamane, gdyby każde państwo ostatecznie
mogło we własnym zakresie je interpretować. Ponadto akty wspólnotowe są oceniane
wyłącznie w świetle prawa wspólnotowego a nie krajowego czy konstytucyjnego.
Natomiast genezy prymatu prawa wspólnotowego nad wewnętrznym należy
szukać w konstrukcji wspólnot jako organizacji ponadnarodowej. Tak więc normy
prawa wspólnotowego są adresowane do obywateli państw członkowskich oraz
należących do nich osób prawnych, mogą oni powoływać się na wynikające z prawa
wspólnotowego prawa i obowiązki przed sądami wewnętrznymi. Postanowienia prawa
wspólnotowego muszą mieć więc charakter samowykonalny tzn. nadawać się do
bezpośredniego stosowania w obrębie systemów prawnych państw członkowskich.
Sposób „przetransportowania” prawa międzynarodowego w prawo wewnętrzne
określają zazwyczaj konstytucje poszczególnych państw.
1
Ogólnie przyjmowane są dwa sposoby zapewnienia skuteczności prawa
wspólnotowego w wewnętrznej przestrzeni prawnej:
1) polega na inkorporacji prawa międzynarodowego do prawa krajowego i
stosowaniu jako zewnętrzne (obce).
2) normy prawa międzynarodowego obowiązują w prawie wewnętrznym dopiero
po ich przekształceniu w prawo krajowe, co następuje zazwyczaj poprzez
wydanie aktu prawa wewnętrznego, poprzez proces ratyfikacji itp.
Przykładem inkorporacji prawa międzynarodowego jest art. 91 ust. 1
Konstytucji RP przewidujący, że „
ratyfikowana umowa międzynarodowa, po
jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego
porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana...” -
wynika z tego, że umowy te
powinny być stosowane jako prawo międzynarodowe „zewnętrzne” i nie są
transformowane w prawo krajowe.
Niezależnie od przyjętego sposobu ratyfikacja leży w kompetencji głowy
państwa, a normy dotyczące praw i obowiązków obywateli oraz innej materii
ustawowej muszą zostać zatwierdzone przez parlament.
Aby zagłębić się w problematykę współoddziaływania prawa wspólnotowego i
krajowego trzeba usystematyzować które akty do nich należą.
Prawo wspólnotowe dzielimy na:
1. pierwotne
a) Traktaty założycielskie
- Traktat paryski z 1951 r. (obowiązywał w latach 1952 – 2002)
- Traktaty rzymskie z 1957 r.
- Traktat z Maastricht 1992 r.
b) Traktaty akcesyjne
- Traktat o przystąpieniu Danii, Irlandii i Wielkiej Brytanii z 1972 r.
- Traktat o przystąpieniu Grecji z 1979 r.
- Traktat o przystąpieniu Hiszpanii i Portugalii z 1985 r.
- Traktat o przystąpieniu Austrii, Finlandii i Szwecji z 1994 r.
- Traktat ateński z 2003 r.
- Traktat o przystąpieniu Rumunii i Bułgarii z 2005 r.
2
2. wtórne
a) Rozporządzenia – swoim charakterem przypominają ustawy w polskim
porządku prawnym, pełnią rolę ujednolicającą przepisy prawa w krajach UE,
mają charakter wiążący, zasięg ogólny (adresatami mogą być zarówno państwa
jak i jednostki) oraz abstrakcyjny (dotyczą nieokreślonej liczby przypadków).
Władze krajowe mają obowiązek uchylenia wszystkich przepisów niezgodnych
z treścią rozporządzenia oraz zakaz wydawania aktów prawnych niezgodnych
z jego treścią. Dodatkowo państwa członkowskie nie posiadają żadnej swobody
regulacyjnej w ramach wprowadzania/wykonywania postanowień zawartych w
rozporządzeniu.
b) Dyrektywy – mają charakter wiążący, adresatami dyrektyw mogą być
wyłącznie państwa członkowskie UE. Wiążą wyłącznie co do rezultatu,
państwa członkowskie mają swobodę wyboru formy i środków implementacji
danej dyrektywy. Okres transpozycji jest każdorazowo określony w treści
dyrektywy i na ogół wynosi od roku do 3 lat w tym czasie państwa są
zobowiązane do dostosowania prawa krajowego do założeń i postanowień
dyrektywy. Transpozycja następuje poprzez przyjęcie przez odpowiednie
organy prawodawcze danego państwa odpowiedniego aktu prawnego,
powszechnie obowiązującego (w polskim porządku prawnym rolę taką pełni
ustawa). Obowiązek transpozycji dyrektywy jest jednym z podstawowych
obowiązków ciążących na państwach członkowskich w świetle art. 10 TWE,
który ustanawia tzw. zasadę lojalności.
c) Decyzje – swoim charakterem odpowiadają decyzjom wydawanym w
polskim porządku prawnym, mają charakter indywidualny i konkretny, co
oznacza, że każda z nich jest skierowana do grona ściśle określonych adresatów
i dotyczą ściśle określonych spraw/sytuacji. Adresatami są przede wszystkim
państwa członkowskie lub osoby prawne/fizyczne.
Do prawa krajowego zaliczamy:
* Konstytucję,
* Umowy Międzynarodowe,
3
* Ustawy,
* Rozporządzenia Krajowe
Prawo wspólnotowe i krajowe powinno się wzajemnie uzupełniać, ilustruje to
art. 10 Traktatu WE „
Państwa członkowskie podejmują wszystkie środki ogólne lub
szczegółowe odpowiednie dla zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z
niniejszego Traktatu lub z aktów instytucji Wspólnoty. Ułatwiają jej wypełnianie swej
misji. Powstrzymują się od podejmowania wszelkich środków mogących stanowić
zagrożenie dla realizacji celów niniejszego Traktatu”.
Zapis ten został wprowadzony ze względu na świadomość, że sam
wspólnotowy porządek prawny nie jest w stanie doprowadzić do realizacji założonych
celów ponieważ system ten nie jest zamknięty. By mógł być stosowany, konieczne jest
wsparcie państwowych porządków prawnych. Tak więc wszystkie instytucje państw
członkowskich, zarówno władza prawodawcza, sądownicza jak i wykonawcza muszą
przyjąć, że wspólnotowy system prawny nie jest dla nich czymś obcym, zewnętrznym,
ale że instytucje wspólnotowe i państwowe tworzą nierozłączną i solidarną całość dla
realizacji wspólnych celów. Nie można traktować Wspólnoty Europejskiej jako
wyłącznie wspólnoty interesów bo jest to przede wszystkim wspólnota solidarności.
Państwa członkowskie muszą więc nie tylko przestrzegać traktatów wspólnotowych i
dyspozycji prawnych uchwalonych przez instytucje wspólnotowe lecz również
stosować je i wprowadzać w czyn.
Bliską relację i komplementarność wspólnotowego i państwowego porządku
prawnego oddaje następujący przykład: jedna z dyrektyw UE zobowiązuje państwa
członkowskie do osiągnięcia konkretnych rezultatów, natomiast wybór formy i
środków pozostawia kompetencji władz państwowych. Jeśli chodzi o dziedzinę
sądowniczą więzi tworzy procedura wstępna z art. 234 Traktatu WE – według niej
sądy państwowe mogą kierować do Trybunału Sprawiedliwości WE zapytania
wstępne na temat interpretacji i ważności prawa wspólnotowego, które mogą mieć
istotne znaczenie dla spraw, które rozstrzygają. Procedura decyzji wstępnej dowodzi z
jednej strony, że również sądy państw członkowskich muszą respektować i aplikować
prawo wspólnotowe, a z drugiej strony, że interpretacja i decyzje odnoszące się do
prawa wspólnotowego należą do wyłącznej kompetencji Trybunału Sprawiedliwości.
4
Współzależność systemów prawnych wspólnotowego oraz państwowego widoczna
jest również gdy występuje konieczność uzupełnienia pewnych braków
wspólnotowego porządku prawnego. W takim przypadku prawo wspólnotowe odsyła
zazwyczaj do dyspozycji istniejących w systemach prawnych państw członkowskich.
BEZPOŚREDNIE OBOWIĄZYWANIE I BEZPOŚREDNIA
SKUTECZNOŚĆ PRAWA WSPÓLNOTOWEGO
Zasada ta wynika z postanowień traktatów, przede wszystkim z art. 249 TWE
akapit 2, który stanowi „
Rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest
bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich”.
Zasada bezpośredniego obowiązywania prawa wspólnotowego oznacza, że
normy prawa wspólnotowego w momencie wejścia w życia stają się automatycznie
częścią porządku prawnego każdego państwa członkowskiego obok prawa krajowego,
bez konieczności inkorporacji. Jednak nigdy ono nie staje się prawem wewnętrznym,
zawsze zachowuje swoją odrębność przy jednoczesnym bardzo silnym powiązaniu i
wzajemnym oddziaływaniu.
Konsekwencją zasady bezpośredniego obowiązywania jest zasada
bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego obowiązująca organy państw
członkowskich. Są więc one zobowiązane w swoim działaniu przestrzegać nie tylko
prawa krajowego ale również wspólnotowego. Chodzi tu zarówno o podejmowanie
decyzji w sprawach indywidualnych, w szczególności wyrokach sądowych czy
decyzjach administracyjnych, jak i o wydawanie aktów prawnych w dziedzinach
poddanych wyłącznie kompetencji Wspólnot. Należy zaznaczyć, że bezpośrednio
obowiązują oraz powinny być stosowane wszystkie wiążące normy prawa
wspólnotowego, zarówno akty prawa pierwotnego, jak i pochodnego.
W przypadku prawa pierwotnego respektowanie zasad sprowadza się do tego,
że sędziowie państw członkowskich nie mogą odmówić stosowania prawa
wspólnotowego powołując się na brak zachowania wymaganych reguł
transformujących traktaty do porządku prawa wewnętrznego. Jako przykład norm
5
[ Pobierz całość w formacie PDF ]