Prewencja i rehabilitacja nr 4 2005, FizZjoterapia, Prewencja i rehabilitacja

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
ISSN
1731-8971
PREWENCJA
i REHABILITACJA
kwartalnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
nr 4
(
10
)
2005
PREWENCJA
i REHABILITACJA
Spis treści
1
O lecznictwie uzdrowiskowym

Tomasz Kasiński
6
Rehabilitacja po urazach kręgosłupa i rdzenia kręgowego

Jerzy E. Kiwerski
11
O środowiskowych czynnikach ryzyka raka płuca

Beata Snarska
17
Międzynarodowy kongres kardiologiczny – Sztokholm 2005

Jadwiga Kawwa
19
Stanowisko Rady Ochrony Pracy w sprawie przestrzegania przepisów dotyczących
zatrudniania pracowników (z uwzględnieniem pracy „na czarno”)
z dnia 29 września 2005 r.
20
Stanowisko Rady Ochrony Pracy w sprawie
bezpieczeństwa wykonywanych świadczeń przez wolontariuszy
z dnia 29 września 2005 r.
20
W Ustroniu…

Anna Serafińska
22
Wydarzenia, opinie – 2005

Anna Sójka
Spokojnych i radosnych
Świąt Bożego Narodzenia
oraz wszelkiej pomyślności
w Nowym Roku
życzy Redakcja
O lecznictwie uzdrowiskowym
Niniejszy artykuł dotyczy dwóch kwestii: miejsca lecznictwa
uzdrowiskowego w systemie opieki zdrowotnej w Polsce oraz
aktualnie obowiązujących w naszym kraju zasad kierowania
pacjentów na leczenie uzdrowiskowe.
Jego autor – Tomasz Kasiński, konsultant wojewódzki ds. balneo-
logii i medycyny fizykalnej dla województwa kujawsko-pomor-
skiego – informuje też Czytelników o zmianach legislacyjnych
dotyczących lecznictwa uzdrowiskowego w Polsce.
Tytułem wprowadzenia
różnych grup osób i instytucji: pacjentów, lekarzy,
turystów, badaczy, ekologów, wydobywców kopalin,
klimatologów, techników, producentów różnych towa-
rów (np. aparatury medycznej, wyposażenia zakładów
leczniczych), dostawców rozmaitych usług, organiza-
torów turystyki, mieszkańców uzdrowiska, władz lo-
kalnych, instytucji ubezpieczeniowych i finansowych,
wreszcie – polityków różnego kalibru.
O miejscu lecznictwa uzdrowiskowego w sys-
temie ochrony zdrowia wygłoszono w przeszłości
wiele opinii. Wypowiadały się na ten temat osoby
wybitne. Korzystając w części z ich wiedzy i do-
świadczenia, ograniczę się do zasygnalizowania
kilku nowych poglądów odnośnie
miejsca lecz-
nictwa uzdrowiskowego pośród innych działań
medycznych
w systemie ochrony zdrowia. Jest to
o tyle konieczne, że nawet w środowisku lekarskim
istnieją na ten temat fałszywe wyobrażenia lub brak
wiedzy.
Doskonale składa się, że temat został wywołany
w okresie przemian politycznych w naszym kraju,
w trakcie dyskusji nad projektami zasad funkcjono-
wania i organizacji finansowania opieki zdrowotnej,
a ponadto w okresie zmian legislacyjnych dotyczą-
cych ochrony zdrowia, w szczególności zaś zagad-
nień lecznictwa uzdrowiskowego.
W dniu 28 lipca 2005 r. – po ponad 16 latach prac
– Sejm RP uchwalił
ustawę o lecznictwie uzdro-
wiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony
uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych
1
.
Weszła ona w życie 1 października 2005 r. i zastąpiła
przepisy ustawy z 1966 r. Aktualnie przygotowy-
wane są – wynikające z zapisów tej ustawy – akty
wykonawcze w postaci rozporządzeń i instrukcji
Ministra Zdrowia.
Uchwalenie nowej ustawy regulującej zagad-
nienia dotyczące uzdrowisk jest dużym sukcesem.
W tym akcie prawnym, będącym efektem pracy
wielu specjalistów, po raz pierwszy zapisano, iż
lecznictwo uzdrowiskowe jest integralną częścią
powszechnego systemu ochrony zdrowia
.
r
Spadkobierca tradycji leczenia naturalnego
Lecznictwo uzdrowiskowe nie uzurpuje sobie
miejsca w głównym nurcie współczesnej medycyny.
Jest to gałąź stosowanej wiedzy medycznej i umie-
jętności, zajmująca jedynie ściśle określone miejsce
pośród różnych specjalności.
Z historycznego punktu widzenia lecznictwo
uzdrowiskowe jest najstarszą i najlepiej poznaną
metodą terapeutyczną. W zasadzie cała medycyna
zaczęła się przy źródłach wód i złożach błot leczni-
czych, w promieniach słońca i przy cieple ognisk.
Lecznictwo uzdrowiskowe jest spadkobiercą tej
tradycji leczenia naturalnego, wzbogaconą o zdoby-
cze techniki, pozwalające na zastosowanie nowych,
sztucznych źródeł energii i urządzeń stosowanych
przy terapii schorzeń.
Miejsce lecznictwa uzdrowiskowego
w systemie opieki zdrowotnej
Miejsce lecznictwa uzdrowiskowego w systemie
ochrony zdrowia można postrzegać w wielu aspek-
tach i oceniać z różnych punktów widzenia. Trudno
rozdzielić lecznictwo uzdrowiskowe i zagadnienia,
które ściśle się z nim wiążą. Bo „uzdrowiska” to
rozległy dział gospodarki, skupiający uwagę róż-
nych środowisk. Krzyżują się i łączą w nim interesy
1
Dz.U z 2005 r. nr 167, poz. 1399.
PREWENCJA I REHABILITACJA 4/2005
1
Rolą lecznictwa uzdrowiskowego jest zapewnienie
osobom przewlekle chorym na niektóre schorzenia
i niesprawnym możliwości fizjologicznego treningu
i doskonalenia funkcji organizmu, prowadzonych
z wykorzystaniem bodźców fizykochemicznych.
Ten rodzaj działalności wiąże się przede wszystkim
z wykorzystaniem dobrego, leczniczego wpływu kli-
matu, zastosowaniem lokalnych, naturalnych surow-
ców leczniczych o potwierdzonej efektywności oraz
prowadzeniem leczenia w szczegółowo określonych
warunkach.
Lecznictwo uzdrowiskowe jako gałąź medycyny
bazującej bardziej na tradycjach niż na technologii
– choć i to się zmienia – miało w ostatnich dwóch
stuleciach w Polsce wzloty i upadki.
Kiedy w powijakach była jeszcze nowoczesna
chirurgia i inne specjalności, nie rozwinęły się
jeszcze nowoczesne technologie diagnostyczne
wykorzystujące osiągnięcia elektroniki i informatyki,
a ponadnarodowe konsorcja farmaceutyczne nie
zawładnęły sercami, umysłami i kieszeniami lekarzy
oraz ich pacjentów, leczenie uzdrowiskowe było
osią działań medycznych w wielu specjalnościach.
Leczono wówczas w uzdrowiskach naturalnymi
metodami (z różnym skutkiem) przewlekłe choroby
degeneracyjne i zapalne, następstwa niektórych
chorób zakaźnych, schorzenia psychosomatyczne
i inne, całkiem dziś już egzotyczne dolegliwości,
znane współczesnym medykom jedynie z podręcz-
ników historii medycyny.
Dziś – przy geometrycznym tempie rozwoju
technologii medycznych, przy fascynacji techniką,
biochemią, genetyką, transplantologią, w okresie
dynamicznego rozwoju nowych metod operacyj-
nych, upowszechnienia implantów i przewartościo-
wywania poglądów na przyczyny i sposoby leczenia
trapiących ludzkość chorób przewlekłych, w tym
głównie chorób cywilizacyjnych – lecznictwo uzdro-
wiskowe broni się dzięki kompleksowości oddzia-
ływań terapeutycznych na ludzki organizm i dzięki
minimalnym skutkom ubocznym leczenia. Ponadto
– dzięki racjom ekonomicznym.
Dla naprawdę profesjonalnego prowadzenia
terapii w warunkach uzdrowiskowych konieczne
jest uzyskanie przez lekarza odrębnej specjalności:
balneologii i medycyny fizykalnej. Fachowa wiedza
o przypisanych medycynie uzdrowiskowej meto-
dach diagnostycznych, o sposobach leczenia i jego
dynamice, dawkowaniu zabiegów i subtelnościach
ich oddziaływania, o skutkach stosowania zabiegów
balneofizykalnych pozwala oczekiwać sukcesów
terapeutycznych. Należy jednak mieć świadomość,
że zabiegi, o których mowa, mają określony pułap
skuteczności, limitowany czas trwania poprawy
samopoczucia i stanu zdrowia pacjenta, ale –
w porównaniu z innymi terapiami – nie wywołują ne-
gatywnych skutków ubocznych.
Oczywiste jest, że kiedy analizuje się wpływ
leczenia uzdrowiskowego na ludzki organizm
i jego funkcjonowanie, należy zachować zdrowy
rozsądek. Leczenie balneofizykalne – w większo-
ści wypadków – nie sięga przyczyn schorzeń,
lecz jedynie na pewien czas pozwala złagodzić
ich negatywne skutki. Jest tanim sposobem na
prowadzenie terapii w schorzeniach przewlekłych;
schorzeniach wymagających łagodnych środków
zaradczych, cierpliwości, a także przekazania pa-
cjentowi wiedzy o ich naturze i nauczenia go, jak
żyć z tymi dolegliwościami.
Uzdrowiskowe metody terapeutyczne niosą ze
sobą energię, która – odpowiednio dawkowana,
dostarczana organizmowi pacjenta w dawkach
podprogowych – wywołuje reakcję zwiększającą
odporność organizmu, usprawnia funkcje narzą-
dów, sprzyja przyspieszeniu regeneracji tkanek
i skróceniu okresu rekonwalescencji po ciężkich
i ostrych schorzeniach.
r
Forma terapii doceniana w innych krajach
Rozpowszechniane od czasu do czasu poglą-
dy o bezwartościowości terapii uzdrowiskowej,
wskazywanie państw, w których ten rodzaj działań
medycznych nie istnieje, to przykład tzw. czarnej
propagandy.
Niewiele jest w świecie państw, w których lecz-
nictwo uzdrowiskowe nie zyskałoby sobie zwo-
lenników, szczególnie pośród pacjentów, którzy
najbardziej doceniają jego dobrodziejstwa. Faktem
jest natomiast, że w wielu państwach nie jest to for-
ma działań medycznych finansowanych ze środków
publicznych lub składek ubezpieczeniowch. Nie
znaczy to, że w tych krajach lecznictwo uzdrowisko-
we nie ma swego miejsca wśród innych rodzajów
terapii.
Wzrasta międzynarodowe zainteresowanie zor-
ganizowanymi formami lecznictwa uzdrowiskowego.
Dowodem na to są próby reaktywacji finansowania
ze środków publicznych lecznictwa uzdrowiskowe-
go, podejmowane np. w Wielkiej Brytanii, a także
rozwój lecznictwa uzdrowiskowego w Izraelu, Turcji,
Japonii, Maroku.
Wbrew powszechnym opiniom terapia o cha-
rakterze uzdrowiskowym jest rozpowszechniona
w Stanach Zjednoczonych Ameryki, jakkolwiek nie
jest objęta systemowym finansowaniem przez ubez-
pieczenia. Rozwijają się przede wszystkim ośrodki
w Teksasie i na Florydzie.
Innym dowodem potwierdzającym rosnące zain-
teresowanie lecznictwem uzdrowiskowym jest zakup
uzdrowiskowych świadczeń zdrowotnych – przez
instytucje ubezpieczeniowe niektórych europejskich
państw – w krajach, w których lecznictwo uzdrowi-
skowe nie zostało jeszcze doszczętnie zdewasto-
wane przez ekonomicznych Hunów. Jest to także
szansa dla Polski, postrzeganej w świecie jako jedno
z niewielu państw o dobrze, wręcz wzorcowo, zorga-
nizowanym systemie lecznictwa uzdrowiskowego.
2
PREWENCJA I REHABILITACJA 4/2005
r
Zwolennicy terapii uzdrowiskowej w Polsce
im czas (ich skargom, dolegliwościom) i stosowną
uwagę. Nie wyłącznie techniczny, bezosobowy pro-
fesjonalizm.
Trzeba pamiętać, że z leczenia w uzdrowiskach,
wyłącznie w systemie finansowania przez Narodowy
Fundusz Zdrowia, korzysta rokrocznie blisko 700 tys.
osób. Są to osoby ponoszące zresztą dodatkowe
koszty z tytułu dopłat za podróż, zakwaterowania,
wyżywienia, opłat miejscowych, a także ponoszące
niewygody związane z dotarciem do uzdrowiska
i powrotem z niego. Ze względu na widoczne zapo-
trzebowanie na tę formę leczenia, przy równocześnie
ograniczonych środkach finansowych, Narodowy
Fundusz Zdrowia zamierza wprowadzić administra-
cyjne ograniczenia, jeśli chodzi o częstość korzysta-
nia z leczenia sanatoryjnego.
Osób chętnych do leczenia w uzdrowiskach jest
wiele więcej. Ta część pacjentów, która udaje się na
leczenie niezależnie od finansowania z Narodowego
Funduszu Zdrowia lub innej instytucji, wymownie
potwierdza swoją postawą, że leczenie w uzdrowi-
sku służy zdrowiu i samopoczuciu.
Nie bez znaczenia dla medycyny uzdrowisko-
wej pozostaje czynnik demograficzny – znamienne
wydłużanie się życia oraz gwałtowne starzenie się
społeczeństw. Utrzymanie sprawności organizmu
w wieku zaawansowanym wymaga podejmowania
działań niezbyt radykalnych, ale systematycznych:
treningu, stosowania zewnętrznych bodźców wy-
wołujących naprawcze reakcje organizmu, prowa-
dzące do uzyskania homeostazy
2
na optymalnym
dlań poziomie. I tu właśnie jest miejsce lecznictwa
uzdrowiskowego.
Negatywne opinie podważające wartość lecz-
nictwa uzdrowiskowego, jakie co jakiś czas poja-
wiają się w publicznych debatach w naszym kraju –
zwykle wskutek nacisków lobbingowych (zarówno
niektórych koryfeuszy medycyny, jak i polityków,
podchwytywane chętnie przez media) – są dość
wątle umotywowane. Dla przeciwwagi wystarczy
przytoczyć kilka prostych argumentów. Oto one:
r
Lecznictwo uzdrowiskowe w Polsce pochła-
nia obecnie niespełna 1% łącznych kosztów opieki
zdrowotnej. Takimi kwotami nie załata się niedobo-
rów w kardiologii, onkologii, transplantologii, nie
stworzy się systemu medycyny ratunkowej. Kwoty
te nie uratują zadłużonych placówek szpitalnych,
a ich wysokość nie jest w stanie wpłynąć na desta-
bilizację systemu powszechnego ubezpieczenia
zdrowotnego.
r
Z lecznictwa uzdrowiskowego z roku na rok
korzysta coraz więcej osób samodzielnie finan-
sujących swoje leczenie, nie ubiegających się
o dofinansowanie przez instytucje publiczne. Co-
raz częściej pacjenci przyjeżdżają do uzdrowisk
po to, aby się leczyć, doceniając wartość kuracji
prowadzonej kompleksowo i w przyzwoitych wa-
runkach. Nie przyjeżdżają głównie w celu wyko-
rzystania pobytu w uzdrowisku na zabawę, wypo-
czynek i turystykę.
r
Finansowanie świadczeń zdrowotnych w ra-
mach powszechnego systemu ochrony zdrowia
nie jest już warunkiem przetrwania części placówek
uzdrowiskowych, które zdołały się przystosować do
przemian rynkowych.
r
Coraz większa jest liczba pacjentów (w niektó-
rych placówkach sanatoryjnych i miejscowościach
sięga 80%) przybywających do polskich uzdrowisk
z zagranicy. Przybywają pacjenci z krajów, w któ-
rych leczenie w uzdrowisku nie jest finansowane
w ramach ubezpieczenia zdrowotnego lub z krajów,
w których wprowadzono znaczne administracyjne
ograniczenia w korzystaniu z tych form terapii. Rów-
nież oni przybywają przede wszystkim po to, aby
leczyć swoje przewlekłe schorzenia i kompensować
dysfunkcje. Oddają z zaufaniem swoje zdrowie i ży-
cie w ręce polskiego personelu medycznego.
Kiedy rozpatrujemy miejsce lecznictwa uzdro-
wiskowego w powszechnym systemie ochrony
zdrowia w Polsce, trzeba pamiętać jeszcze o jednym
ważnym zjawisku: pacjenci chcą móc korzystać
z omawianej formy leczenia. Także poza systemem
finansowania ze środków publicznych.
Coraz częściej właśnie ci pacjenci wracają
cyklicznie do sanatoriów zapewniających im moż-
liwość poprawy stanu zdrowia. Coraz częściej
przywiązują się do miejscowości i do konkretnych
lekarzy, którzy są w stanie zapewnić im właściwy
poziom obsługi i jakość oraz skuteczność lecze-
nia. Poszukują też miejsca, w którym poświęca się
r
Zaplecze rehabilitacyjne i edukacyjne
Zakłady lecznictwa uzdrowiskowego są świetnie
wyposażonym zapleczem rehabilitacyjnym o gigan-
tycznych możliwościach. W części uzdrowisk są lo-
kowane oddziały wczesnej rehabilitacji poszpitalnej,
które korzystają z bazy łóżkowej uzdrowiska, kadry
i jej doświadczenia. W dużej mierze dzięki zwróce-
niu się ku zapleczu uzdrowiskowemu funkcjonuje
program rehabilitacji leczniczej – w ramach prewen-
cji rentowej – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
i Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Polepszają się stopniowo możliwości diagnostyczne
placówek uzdrowiskowych – szczególnie w dzie-
dzinie kardiologii, pulmonologii, gastrologii i w spe-
cjalnościach zajmujących się schorzeniami układu
ruchu czy układu dokrewnego. Aktywnie, we współ-
pracy z ośrodkami akademickimi, prowadzone są
badania naukowe potwierdzające wartość terapii
uzdrowiskowej, zgodne z zasadami Medycyny
Opartej na Faktach (EBM).
2
Zdolność żywego organizmu do zachowania względnie
stałego stanu równowagi, np. składu krwi, temperatury itp., przez
odpowiednią koordynację i regulację procesów życiowych.
PREWENCJA I REHABILITACJA 4/2005
3
[ Pobierz całość w formacie PDF ]