Problem zakażeń szpitalnych w aspekcie jakości usług medycznych zakładu opieki zdrowotnej, Wiesia

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Uniwersytet Medyczny
im. Karola Marcinkowskiego
w Poznaniu
Wydział Nauk o Zdrowiu
Ewa Dziąba
Problem zakażeń szpitalnych w aspekcie
jakości usług medycznych zakładu
opieki zdrowotnej
The problem of hospital infections in terms of quality
of medical care in hospital
Praca doktorska
Doctoral thesis
Praca wykonana pod kierunkiem
prof. dr hab. n. hum. Marii Danuty Głowackiej
w Katedrze Nauk o Zdrowiu
Poznań, 2010
SPIS TREŚCI
1. JĘZYK PROBLEMU …………………………………………………………………....4
1.1 Pojęcie, źródła i systematyka zakażeń szpitalnych ………………………………….4
1.2 Pojęcia jakości i jakości usług medycznych………………………………………...12
1.3 Pojęcie zakładu opieki zdrowotnej …………………………………………………16
2. MECHANIZM ODDZIAŁYWANIA NA ZAKAŻENIA SZPITALNE…………….26
2.1 Uwagi ogólne ……………………………………………………………...……....26
2.2 Normatywny nadzór nad zakażeniami szpitalnymi………………………………...27
2.3 Zarządzanie jakością a zakażenia szpitalne………………………………………...30
2.4 System oddziaływania na poziom zakażeń szpitalnych………………………........33
3. ZAŁOŻENIA BADAWCZE…………………………………………………………...38
3.1 Cel pracy...…………………………...………………………………………........38
3.2 Hipotezy badawcze……………………………………………………………......39
3.2 Charakterystyka Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w Ostrowie Wlkp. ..........40
3.3 Materiał i metody ………………………………………………………………....44
4. WYNIKI BADAŃ……………………………………………………………………….49
4.1 Analiza zakażeń szpitalnych w oddziale intensywnej terapii …………………..…49
4.2 Analiza zakażeń szpitalnych w oddziałach zabiegowych………………………….59
4.3 Analiza zakażeń szpitalnych w oddziałach zachowawczych ………………...........77
4.4. Analiza zakażeń szpitalnych w oddziałach neonatologicznych …………………...93
4.5 Analiza zakażeń szpitalnych w Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej
w Ostrowie Wielkopolskim w latach 2004-2008………... ………………………..98
4.6 Analiza rejestracji powypisowej zakażenia miejsca operowanego oddziału chirurgii
ogólnej za II półrocze 2008r……………..................................................................116
5. DYSKUSJA.........…….. ……………………………………………………………….131
6. WNIOSKI .......................................................................................................................158
2
7. STRESZCZENIE ………………………………………………………………….….159
8. ABSTRACT ....................................................................................................................161
9. SPIS MAP, RYCIN, TABEL I ZDJĘĆ .......................................................................163
10. PIŚMIENNICTWO ......................................................................................................171
11. ZAŁĄCZNIKI .............................................................................................................180
3
1. JĘZYK PROBLEMU
1.1 Pojęcie, źródła i systematyka zakażeń szpitalnych
W leksykonie medycyny, zakażenie definiowane jest jako infekcja; wniknięcie
mikroorganizmów na przykład bakterii, wirusów, grzybów, pasożytów, do makroorganizmu,
na przykład człowieka. W zależności od wirulencji czyli zjadliwości i ilości czynnika
zakażającego oraz reaktywności czyli odczynowości makroorganizmu, a także od miejsca
wniknięcia rozwija się albo choroba zakaźna, albo zakażenie nieme bądź dochodzi do
nieszkodliwego współistnienia czyli symbiozy, na przykład z fizjologiczną florą bakteryjną.
1
W encyklopedii podaje się, że w celu wywołania choroby drobnoustroje
chorobotwórcze muszą pokonać odporność organizmu. Jeżeli wrota zakażenia znajdują się w
pobliżu miejsca występowania infekcji – mówi się o zakażeniu miejscowym, natomiast, gdy
zakażeniu towarzyszą objawy ogólnoustrojowe reakcji zapalnej – to stan taki nazywa się
sepsą.
2
Zakażenie szpitalne definiuje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) jako zakażenie,
które pojawiło się w wyniku leczenia w szpitalu lub w związku z pobytem w szpitalu,
wtórne do stanu pacjenta sprzed hospitalizacji. Dotyczy zarówno pacjenta, jak i personelu.
Najczęściej zakażenie uznaje się za szpitalne, jeżeli wystąpiło 48-72 godziny od przyjęcia
lub wypisania ze szpitala.
3
Do zakażeń o długim okresie wylęgania zalicza się wirusy
zapalenia wątroby ( HBV, HCV ), wirus nabytego niedoboru odporności (HIV) i gruźlicy.
Dla tych zakażeń przyjmuje się pochodzenie wewnątrzszpitalne w czasie od 2 tygodni do
wielu lat. Nie są zakażeniami szpitalnymi zakażenia i pogorszenia zakażeń, które były
obecne w chwili przyjęcia do szpitala.
4
,
5
W niektórych przypadkach definicja zakażenia szpitalnego jest inna :
- u noworodka, za zakażenie szpitalne przyjmuje się zakażenie rozwijające się po
upływie 48-72 godzin od urodzenia przez matkę, która w momencie przyjęcia do
szpitala nie była zakażona,
6
- w przypadku zakażenia miejsca operowanego u pacjenta niezakażonego przed
zabiegiem, za zakażenie szpitalne uznaje się zakażenie, które wystąpiło w ciągu
miesiąca od zabiegu, a jeśli pacjent ma wszczepione ciało obce, na przykład implanty
1
Podręczny leksykon medycyny, Hexal, Wydawnictwo Medyczne Urban&Partner, Wrocław 1996, s. 781.
2
Wikipedia, Wolna encyklopedia,2004,1 [@]
Wolne oprogramowanie.
3
WHO Working Group, Quality Ace In Heath Care 1989, ss. 79-95.
4
Reiss J., Grzybowski J., Definicje zakażeń szpitalnych. Zakażenia 1997; 1 : ss 29-31.
5
Kleszcz P., Heczko P., Rozważania nad definicjami zakażeń szpitalnych. Nowa Medycyna 1997; 4 : ss 5-7
6
Dzierżanowska D., Jeljaszewicz J., Zakażenia szpitalne, Ośrodek Wydawniczy Augustowa, Bielsko- Biała,
1999, ss. 13-18.
4
 ortopedyczne, w ciągu roku od zabiegu.
Program Zakażeń Szpitalnych Centers for Disease Control and Prevention w Atlancie
w marcu 2000 roku ( IV Decennial International Conference on Nosocomial Heatthcore –
Assaciated Infections, Atlanta, 5-9 marca 2000 roku ) przyjął definicję zakażenia szpitalnego
według której za zakażenie szpitalne uważa się takie zakażenie, które nie wystąpiło ani nie
znajdowało się w okresie wylęgania w chwili przyjęcia chorego do szpitala.
7
W Polsce, obecnie obowiązująca ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób
zakaźnych u ludzi definiuje zakażenie jako wniknięcie do organizmu i rozwój w nim
biologicznego czynnika chorobotwórczego, zaś zakażenie szpitalne, zakażenie które
wystąpiło w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, w przypadku gdy choroba :
a) pozostawała w momencie udzielania świadczeń zdrowotnych w okresie
wylęgania albo
b) wystąpiła po udzieleniu świadczeń zdrowotnych, w okresie nie krótszym niż
okres jej wylęgania.
8
Zakażenia ujawniające się po zakończeniu hospitalizacji są zakażeniami szpitalnymi
tylko wtedy, gdy czas pojawienia się objawów klinicznych infekcji jest krótszy niż okres
inkubacji danej choroby.
9
Zakażenie szpitalne, z punktu widzenia jakości i bezpieczeństwa opieki medycznej jest
definiowane jako zdarzenie niepożądane, czyli problem zdrowotny, który powstaje w trakcie
lub w efekcie leczenia, ale nie jest związany z naturalnym przebiegiem choroby.
10
Wyróżnia się zakażenia szpitalne :
- egzogenne – spowodowane przez drobnoustroje w środowisku szpitalnym;
- endogenne – spowodowane przez własną florę bakteryjną, na przykład z powodu
obniżonej odporności.
11
Zakażenia egzogenne, ze względu na sposób przenoszenia nazywane są krzyżowymi
(cross infection).
Na przykład, gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus), powodujący zakażenie rany
u chorego, może być przeniesiony przez ręce personelu na innego pacjenta.
Ręce są najważniejszym wektorem transmisji zakażenia w szpitalu.
7
Garner J.S., Jarvis W.R., Mori T.G., Hovan T.C., Hughes J.M., CDC definitions for nosocomial infections.
Am J. Infect. Control 1988, 16: 128-40.
8
Ustawa z dnia 05 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;
Dz.U.Nr 234, poz.1570.
9
Fleischer M., Bober-Gheek B., Podstawy pielęgniarstwa epidemiologicznego, Centrum Kształcenia
Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych, Warszawa 2002, s.155.
10
Grochowska M., Semczuk K., Zacharska H., Definicje kliniczne i podział zakażeń szpitalnych W: Zakażenia
szpitalne, pod red. D. Dzierżanowskiej; alfa-medica press Bielsko-Biała 2008, s. 545.
11
Dzierżanowska D., Jeljaszewicz J., Zakażenia szpitalne : podstawowe informacje. Nowa Medycyna 1997; 4 :
ss 5-12.
5
[ Pobierz całość w formacie PDF ]