Problematyka seksuologiczna w szpitalu psychiatrycznym, Studia z psychologii, Psychiatria

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Seksuologia Polska 2008, 6, 2, 57–63
Copyright © 2008 Via Medica, ISSN 1731–667
Anna Brzeska, Przemysław Marcinek,
Problematyka seksuologiczna w szpitalu psychiatrycznym
Problematyka seksuologiczna w szpitalu psychiatrycznym
P R A C A O R Y G I N A L N A
Problematyka seksuologiczna
w szpitalu psychiatrycznym
Sexology in psychiatric hospital
Anna Brzeska
1
, Przemysław Marcinek
2
1
Wojewódzki Szpital Neuropsychiatryczny w Kościanie
2
Dział Terapeutyczny Zakładu Karnego w Rawiczu
Wstęp. Celem artykułu było przedstawienie pilotażowych badań ankietowych przeprowadzonych w szpitalu
psychiatrycznym. Autorzy starali się określić miejsce problematyki seksuologicznej w opiece psychiatrycznej.
Materiał i metody.
Materiał i metody. Badaną grupę stanowiło 96 pracowników szpitala (lekarzy, psychologów, personelu
pielęgniarskiego i pomocniczego). Zastosowano ankietę opracowaną przez autorów artykułu.
Wyniki.
Wyniki. Ustalono, że zdrowie seksualne pacjentów jest przedmiotem zainteresowania personelu szpitala
psychiatrycznego. Ponad połowa personelu uczestniczyła w jakiejś formie kształcenia z zakresu seksuolo-
gii. Najczęściej podejmowane przez personel interwencje wobec pacjenta seksuologicznego to udzielanie
wsparcia oraz edukacja. Lekarze i psychologowie wyżej szacują swoje kompetencje w pracy z pacjentem
seksuologicznym niż personel pomocniczy.
Wnioski.
Wnioski. Zaledwie co czwarty specjalista gotowy jest przeprowadzić diagnozę seksuologiczną. Personel
często oddaje pacjentom inicjatywę w zakresie poruszania problematyki seksuologicznej.
Seksuologia Polska 2008; 6 (2): 57–63
Seksuologia Polska 2008; 6 (2): 57–63
Słowa kluczowe: seksualność, psychiatria, szpital, zdrowie seksualne
oduction. This article presents questionnaire based preliminary study. In the present work, level of sexo-
logical care in psychiatric hospital was investigated. We were trying to describe and summaries the deter-
minants of staff members proffesional attitudes in range of sexology.
Material and methods.
oduction.
Material and methods. The research group consisted of 96 medical staff members (doctors, psychologists,
nurses and others). As the survey method we have used our own elaborated questionnaire.
Results.
Results. Study revealed that sexual health is important part of psychiatric care in hospital. Most staff mem-
bers were educated in the subject of sexology. We found that the most often used methods of intervention
was support and sexological education. The results of the research show that doctors and psychologists
evaluate higher their level of the sexological competention than the others.
Conclusions.
Conclusions. But hardly quarter of specialists can make a sexological diagnosis. Most staff members expect
that patients will self evaluate their sexual problems.
Polish Sexology 2008; 6 (2): 57–63
Key words: sexuality, psychiatry, hospital, sexual health
Wstęp
ne jest integralną częścią ogólnego zdrowia i dobro-
stanu jednostek [1].
Tymczasem, analizując publika-
cje autorów zajmujących się w Polsce tematyką zdro-
wia seksualnego, można stwierdzić, że jest to w Pol-
sce temat ciągle dość ,,egzotyczny’’ nawet dla profe-
sjonalistów, na przykład z ,,Raportu seksualności Po-
laków 2002’’ [2] wynika, że większość badanych osób
nigdy nie była pytana przez swoich lekarzy o proble-
my związane ze sferą seksualną; ponadto z wyników
Prawa seksualne, w tym prawo do seksualnej
opieki zdrowotnej i edukacji seksualnej, należą do
uniwersalnych praw człowieka, a zdrowie seksual-
Adres do korespondencji: mgr psych. Anna Brzeska
Wojewódzki Szpital Neuropsychiatryczny
Plac Paderewskiego 1a, 64–000 Kościan
tel.: 669 356 906, annabrzeska@poczta.onet.pl
Nadesłano: 6.05.2008
Przyjęto do druku: 3.06.2008
www.seksuologia.med.pl
57
Problematyka seksuologiczna w szpitalu psychiatrycznym
Wstęp.
Streszczenie
Wstęp.
Materiał i metody.
Wyniki.
Wnioski.
Wnioski.
Intr
Intr
Introduction.
Abstract
Intr
oduction.
Material and methods.
Results.
Conclusions.
Adres do korespondencji:
Adres do korespondencji:
Seksuologia Polska 2008, tom 6, nr 2
innych badań wiadomo, że wielu lekarzy niechętnie
zajmuje się zdrowiem seksualnym oraz brakuje pla-
cówek i specjalistów udzielających pomocy w dzie-
dzinie seksuologii [2–4]. Przeszkodą jest także moc-
no zakorzenione przekonanie, że zajmowanie się
sferą intymną nie przekłada się bezpośrednio na zdro-
wie i życie człowieka [3].
Z wyników badań wynika również, że podejmowa-
nie problematyki seksuologicznej jest sytuacją powo-
dującą różnego rodzaju trudności zarówno po stro-
nie lekarzy, jak i pacjentów [2, 5–6]. Do grupy osób,
które szczególnie często deklarowały niechęć wobec
poruszania z pacjentami problemów zdrowia seksu-
alnego należeli między innymi lekarze psychiatrzy [2].
Autorzy niniejszego artykułu, zainspirowani wła-
snymi doświadczeniami w pracy z pacjentami psy-
chiatrycznymi — z których wielu zgłaszało problemy
natury seksualnej spontanicznie, oraz w odpowiedzi
na zadawane im w trakcie wywiadu pytania — po-
stanowili zgłębić tę ciekawą tematykę poprzez bada-
nia personelu szpitala psychiatrycznego.
badawczym był samodzielnie opracowany kwestio-
nariusz (17 pytań), zawierający dane socjodemogra-
ficzne oraz informacje na temat pracy z pacjentem
seksuologicznym. Ochotnikom rozdano 175 ankiet,
103 (59%) zostały wypełnione, a do dalszej analizy
zakwalifikowano 96 (55%) — prawidłowo wypełnio-
nych. Prezentowane poniżej wyniki dotyczą wyłącz-
nie 96 prawidłowo wypełnionych ankiet. Obliczenia
wykonano, korzystając z programów Excel i SPSS.
Wyniki
W badanej grupie znalazło się 18 lekarzy (19,5%
wszystkich badanych osób), 50 pielęgniarek (52%),
12 psychologów (12,5%), 7 salowych (7%) i 9 terapeu-
tów zajęciowych (9%). Wśród osób badanych było 78
kobiet (81%) i 18 mężczyzn (19%). Średni staż pracy
wyniósł 14 lat (min. = 1, maks. = 39, odchylenie stan-
dardowe [SD,
standard deviation
] = 11,197). Z pa-
cjentami płci żeńskiej pracowały 42 osoby, z pacjen-
tami płci męskiej — 40 osób, a z pacjentami obu płci
— 14 osób. Dla potrzeb dalszej analizy statystycznej,
poza podziałem na wymienione wyżej grupy zawodo-
we, wszystkie badane osoby zakwalifikowano — bio-
rąc pod uwagę kryterium zakresu obowiązków pra-
cowników szpitala — do dwóch szerszych kategorii:
1) lekarzy i psychologów;
2) personelu pielęgniarskiego i pomocniczego.
Analizę wyników rozpoczęto od sprawdzenia de-
klarowanej w badanej grupie znajomości problema-
tyki seksuologicznej. Wśród wszystkich osób bada-
nych (n = 96) udział w jakiejkolwiek formie dokształ-
cania w zakresie seksuologii brało 50 osób (52%
wszystkich badanych), w tym: 13 lekarzy (72% tej gru-
py zawodowej), 16 pielęgniarek (32%), 12 psycholo-
gów (100%), 2 salowe (28%), 7 terapeutów zajęciowych
(77%); 46 osób nie szkoliło się w tym obszarze. Formy
podejmowanych szkoleń przedstawiono w tabeli 1.
Następnie poddano analizie subiektywne przeko-
nania personelu na temat zapotrzebowania, osobi-
stych kompetencji oraz chęci do zajmowania się pro-
blemami seksuologicznymi pacjentów psychiatrycz-
nych. Wyniki zestawiono na rycinach 1–3, zachowu-
jąc wymieniony wyżej podział na dwie szersze grupy
personelu szpitala.
W wyniku przeprowadzonej analizy statystycznej
okazało się, że osoby, które zadeklarowały chęć zaj-
mowania się problematyką seksuologiczną istotnie
częściej podejmują samodzielne interwencje wobec
pacjentów seksuologicznych (korelacja 0,46). Stwier-
dzono także istotną ujemną korelację (–0,30) między
stażem pracy a deklarowanymi chęciami do zajmo-
wania się pacjentem seksuologicznym.
Materiał i metody
Autorzy przeprowadzili badanie w Wojewódzkim
Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych ,,Dzie-
kanka’’ w Gnieźnie w okresie od kwietnia do maja
2007 roku. Badanie miało charakter pilotażowy i słu-
żyło pozyskaniu podstawowych informacji w zakre-
sie problematyki seksuologicznej podejmowanej
w kontakcie pomiędzy personelem i pacjentami szpi-
tala psychiatrycznego. W zasadzie nie przyjmowano
wstępnych hipotez. Starano się możliwie szeroko roz-
poznać faktyczną sytuację i dalej — na tej podstawie
— formułować hipotezy badawcze do przewidywa-
nych dalszych etapów badań.
W trakcie analizy wyników podjęto próbę odpo-
wiedzi na następujące pytania:
czy problematyka seksuologiczna jest obecna
w kontakcie między personelem a pacjentami
szpitala psychiatrycznego?
jakie kwalifikacje w zakresie seksuologii posiada
personel szpitala, jak ocenia własne kompeten-
cje oraz zapotrzebowanie pacjentów na zajmowa-
nie się ich problemami seksuologicznymi?
jakie są specyficzne uwarunkowania kontaktu do-
tyczącego zagadnień zdrowia seksualnego (za-
równo po stronie pacjentów, jak i personelu)?
jakie interwencje są podejmowane wobec pacjen-
tów zgłaszających problemy w zakresie zdrowia
seksualnego?
Badaniem objęto personel wszystkich ogólnych
oddziałów psychiatrycznych szpitala. Narzędziem
58
www.seksuologia.med.pl
Anna Brzeska, Przemysław Marcinek,
Problematyka seksuologiczna w szpitalu psychiatrycznym
Problematyka seksuologiczna w szpitalu psychiatrycznym
Tabela 1. Dokształcanie w zakresie seksuologii w badanej grupie
Forma dokształcania*
Liczba osób
Odsetek
Wykład
38
39,5
Warsztat
9
9
Trening
1
1
Kurs specjalizacyjny lub doskonalący
4
4
Studia podyplomowe
2
2
Konferencja
14
14,5
*Każda z osób badanych mogła zaznaczyć więcej niż jedną formę dokształcania
Rycina 1. Ocena zapotrzebowania na zajmowanie się problema-
mi seksuologicznymi pacjentów w szpitalu psychiatrycznym
— porównanie między grupami lekarzy i psychologów a personelem
pielęgniarskim i pomocniczym
Rycina 3. Deklarowane chęci personelu do zajmowania się pro-
blematyką seksuologiczną w szpitalu psychiatrycznym — porów-
nanie między grupą lekarzy i psychologów a personelem pielę-
gniarskim i pomocniczym
Rycina 2. Ocena własnych kompetencji w pracy z pacjentem sek-
suologicznym w szpitalu psychiatrycznym — porównanie między
grupami lekarzy i psychologów a personelem pielęgniarskim
i pomocniczym
Różnego rodzaju problemy oraz zdiagnozowane
choroby i zaburzenia pacjentów, a także specyficzne
warunki pobytu na ogólnych oddziałach psychiatrycz-
nych mogą być przyczyną wielu kłopotliwych w oce-
nie personelu szpitala zachowań pacjentów, mimo że
część tych zachowań bez wątpienia wynika z natu-
ralnej potrzeby seksualnej i jest normalną formą sek-
sualnej ekspresji poza szpitalem. Te „kłopotliwe” za-
chowania seksualne mogą zarówno przynależeć do
normy (jedynie miejsce i czas utrudniają ich akcep-
tację), jak i wykraczać, także w sposób ewidentny, poza
normę. Zbadano częstość obserwacji przez personel
wybranych — problemowych z punktu widzenia pra-
widłowego funkcjonowania oddziałów — zachowań
pacjentów. Wyniki przedstawiono w tabeli 4.
W przypadku czterech powyższych rodzajów za-
chowań zaobserwowano istotne statystycznie (p <
< 0,01) różnice w częstości ich identyfikowania przez
personel na trzech różnych typach oddziałów:
1. Masturbację, opowieści na tematy seksualne
i rozpowszechnianie materiałów pornograficz-
nych i erotycznych najrzadziej wskazywano na od-
działach żeńskich, częściej na oddziałach miesza-
nych, a najczęściej na oddziałach męskich.
Ze względu na specyfikę tematyki seksuologicz-
nej, która dotyczy sfery intymnej każdego człowieka
i obwarowana jest szeregiem tabu, między innymi po-
koleniowym, międzypłciowym i językowym [5], anali-
zowano, jakiego rodzaju reakcje personel obserwuje
u siebie oraz u pacjentów w trakcie poruszania tej
problematyki. Wyniki zestawiono w tabeli 2 i 3.
www.seksuologia.med.pl
59
Problematyka seksuologiczna w szpitalu psychiatrycznym
Rycina 1.
Rycina 3.
Rycina 2.
Seksuologia Polska 2008, tom 6, nr 2
Tabela 2. Własne reakcje obserwowane przez personel w trakcie rozmów na temat życia seksualnego pacjentów
Obserwowane własne reakcje
Częstość reakcji (odsetek)
Nigdy
Rzadko Czasami
Często
Bardzo często
Obawa, że pacjent się wystraszy
15
34
38
13
0
Obawa przed byciem ,,wścibskim’’
19
28
32
19
1
Poczucie braku specjalistycznej wiedzy
22
22
28
17
1
Poczucie braku czasu
28
37
30
4
1
Zainteresowanie
32
27
28
12
1
Trudność w doborze odpowiedniego słownictwa
35
38
22
5
0
Skrępowanie, poczucie wstydu
40
29
27
3
1
Tabela 3. Reakcje pacjentów obserwowane przez personel w trakcie rozmów na temat życia seksualnego pacjentów
Obserwowane reakcje pacjenta
Częstość reakcji (odsetek)
Nigdy
Rzadko Czasami
Często
Bardzo często
Rubaszność, dowcipkowanie
3
21
32
33
11
Trudności w wysłowieniu się
5
18
36
32
9
Wulgaryzmy
9
22
35
27
7
Swoboda
9
48
29
14
0
Gadulstwo, brak zahamowań
14
33
42
11
0
Aura sekretu, tajemnicy
16
36
28
17
3
Dziecinne słownictwo
19
30
39
11
1
Poczucie wstydu
21
19
31
27
2
Poczucie ulgi
21
41
26
11
1
Tabela 4. Częstość występowania zachowań seksual-
nych pacjentów w szpitalu psychiatrycznym
giczny (w tym: 92% osób w grupie psychologów, 83%
w grupie lekarzy i 38% wśród personelu pielęgniar-
skiego i pomocniczego). Gotowość do podejmowa-
nia interwencji wobec pacjentów zgłaszających pro-
blem seksuologiczny w różnych grupach zawodo-
wych przedstawiono w tabeli 5.
Spośród wszystkich ankietowanych 42 osoby
(44%) wymieniły sytuacje, w których widzą potrzebę
pytania o życie seksualne pacjenta. W tej grupie było
odpowiednio: 11 lekarzy (n = 18), 12 psychologów (n
= 12), 19 osób z personelu pielęgniarskiego i pomoc-
niczego (n = 66).
Sytuacje wskazane przez badanych to:
— moment, gdy pacjent sam zgłasza problem dotyczą-
cy jego seksualności (34% wszystkich przykładów);
— wywiad (22%);
— podejrzenie patologii w małżeństwie/związku pa-
cjenta lub doznanej traumy (22%);
— rozpoznanie u pacjenta depresji/manii (13%);
— kontrola efektów działań niepożądanych leków (9%).
Analiza sposobu zadawania przez personel szpi-
tala pytań na temat życia seksualnego pacjentów
pozwoliła wyodrębnić ich 3 podstawowe wzorce:
— pytania dotyczące satysfakcji seksualnej (np. „Czy
czerpie Pani/Pan satysfakcję ze współżycia?”)
Rodzaj zachowania
Odsetek wskazań
Seksualne żarty, dowcipy
96
Opowieści na tematy seksualne
94
Masturbacja
85
Obnażanie się
81
Podglądanie innych osób
67
Nagabywanie, uwodzenie
66
Pieszczoty
48
Rozpowszechnianie materiałów
erotycznych i pornograficznych
37
Stosunki seksualne
33
Przemoc seksualna
18
2. Nagabywanie i uwodzenie najrzadziej obserwo-
wano na oddziałach żeńskich, częściej na mę-
skich i najczęściej na mieszanych.
W przeprowadzonym badaniu niewiele ponad
połowa (53%) wszystkich osób zadeklarowała, że sa-
modzielnie (z różną częstością) podejmuje interwen-
cje wobec pacjenta, który zgłasza problem seksuolo-
60
www.seksuologia.med.pl
Anna Brzeska, Przemysław Marcinek,
Problematyka seksuologiczna w szpitalu psychiatrycznym
Problematyka seksuologiczna w szpitalu psychiatrycznym
Tabela 5. Gotowość poszczególnych grup zawodowych do podejmowania interwencji wobec pacjentów zgła-
szających problem seksuologiczny
Rodzaj interwencji
Psychologowie Lekarze Personel pielęgniarski
(n = 12)
(n = 18)
(n = 66)
Liczba Odsetek
Liczba Odsetek
Liczba Odsetek
Wsparcie
12
100
16
89
37
56
Edukacja pacjenta
11
92
15
73
23
35
Relaksacja
6
50
0
0
14
21
Psychoterapia
5
42
1
6
29
44
Edukacja rodzinna
5
42
6
33
10
15
Diagnoza seksuologiczna
3
25
4
22
8
12
Grupa edukacyjna
3
25
0
0
9
14
Farmakoterapia
0
0
13
72
7
11
— można je określić jako zorientowane pozytywnie
(20% wszystkich przykładów);
— pytania dotyczące trudności w zakresie życia sek-
sualnego (np. „Czy ma Pani/Pan jakieś kłopoty
natury seksualnej?”) — można je określić jako zo-
rientowane negatywnie (28%);
— pytania otwarte, o charakterze problemowym (np.
„Jak się układa Pani/Pana współżycie?”) — moż-
na je określić jako neutralne (52%).
części (70%) są to osoby młode, które niedawno ukoń-
czyły studia. Może to wskazywać na wzrastającą
świadomość znaczenia problematyki seksuologicz-
nej w opiece zdrowotnej, a szczególnie w obszarze
pomocy psychologicznej, co jest zgodne z ogólno-
światowym trendem [8].
Wyniki badań pozwalają stwierdzić, że problema-
tyka seksuologiczna jest obecna w kontakcie między
personelem a pacjentami szpitala psychiatrycznego.
Najczęściej osoby badane określają zapotrzebowa-
nie na zajmowanie się problemami życia seksualne-
go pacjentów jako ,,średnie’’. Natomiast chęci do zaj-
mowania się problematyką seksuologiczną związa-
ne są ze stażem pracy personelu. To, z czego wynika
powyższa zbieżność (i czy nie jest to artefakt), wyma-
ga sprawdzenia w kolejnych badaniach.
Najwięcej osób badanych we wszystkich grupach
zawodowych deklaruje udzielanie wsparcia oraz edu-
kację pacjenta zgłaszającego problem seksuologicz-
ny, jednak zaledwie co czwarty lekarz i psycholog jest
gotowy podjąć się diagnozy takiego pacjenta. Może
to budzić uzasadnione wątpliwości, czy w takim ra-
zie udzielane porady (edukacja pacjenta) są adekwat-
ne do rzeczywistego problemu.
Zastanawiające są również informacje na temat
zakresu pomocy udzielanej pacjentowi seksuologicz-
nemu przez personel pielęgniarski i pomocniczy
— 44% osób zadeklarowało bowiem, że prowadzi psy-
choterapię takich pacjentów, a 12% — diagnozę. Au-
torzy ustalili na podstawie rozmów z ankietowanymi
po zakończeniu badania, że niektóre z terminów mo-
gły zostać zrozumiane przez badanych w sposób
potoczny, niezgodny z przyjętą definicją (np. ,,psycho-
terapia’’ traktowana była jako synonim wysłuchania
pacjenta i udzielania mu wspierających komentarzy
lub podawania przykładów, jak w podobnych sytu-
acjach radzili sobie inni ludzie). Niemniej jednak nie-
Dyskusja
Liczba oddanych i wypełnionych ankiet w świetle
podobnych badań (por. [2]) świadczy o dużym zaan-
gażowaniu i współpracy osób biorących udział
w badaniu. Należy podkreślić, że wyniki nie mają cha-
rakteru reprezentatywnego i należy je bardzo ostroż-
nie interpretować i uogólniać, gdyż odnoszą się do
populacji personelu zaledwie jednego szpitala psy-
chiatrycznego, do tego ochotników.
Stwierdzono, że tematyka seksuologiczna jest
przedmiotem dokształcania zawodowego w badanej
populacji. Ponad połowa osób badanych uczestniczy-
ła już w jakiejś formie dokształcania zawodowego
w dziedzinie seksuologii. Biorąc pod uwagę, że nie-
wiele jest w Polsce ośrodków zajmujących się kształ-
ceniem w seksuologii, a w większości uczelni medycz-
nych nie ma wykładów z seksuologii [7] — jest to dość
wysoki wynik i może się wiązać nie tylko z chęciami
poszczególnych osób do szkolenia się w tym obsza-
rze, ale również z dostępnością oferty edukacyjnej
— bliskość ośrodka poznańskiego (Uniwersytet Me-
dyczny, Instytut Psychologii UAM, a szczególnie dwa
podyplomowe studia w zakresie seksuologii).
Zwraca uwagę fakt, że wszyscy ankietowani psy-
chologowie zadeklarowali udział w którejś z form do-
kształcania w zakresie seksuologii. W przeważającej
www.seksuologia.med.pl
61
Problematyka seksuologiczna w szpitalu psychiatrycznym
[ Pobierz całość w formacie PDF ]