Problemy stosowania suplementów diety zawierających probiotyki(1), ARTYKUŁY NAUKOWE (probiotyki, ...

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
//-->Probl Hig Epidemiol 2012, 93(3): 493-498Lutyńska A, Augustynowicz E. Problemy stosowania suplementów diety zawierających bakterie kwasu mlekowego493Problemy stosowania suplementów diety zawierającychprobiotykiProblems with use of dietary supplements containing probioticsAnna Lutyńska, Ewa Augustynowicz, Aldona WiatrzykNarodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny w WarszawieNa polskim rynku, podobnie jak w innych krajach, obok produktów leczniczychdostępnych jest szereg suplementów diety zawierających probiotyki. Obiekategorie produktów niejednokrotnie posiadają podobne wskazania dostosowania, choć w przypadku suplementów diety nie zawsze uzasadnione.Obie kategorie produktów różnią się przebiegiem procesu wytwarzania,wymaganiami w zakresie rejestracji oraz kontroli jakości badań z rynku,co potęgują różnice wymagań legislacyjnych obowiązujących w różnychkrajach. Analiza wskazań wielu suplementów diety zawierających probiotykisugeruje, że powinny spełniać kryteria produktu leczniczego, co implikujeobowiązek rejestracji i dopuszczenia do obrotu na zasadach obowiązującychdla produktu leczniczego oraz obowiązek spełniania wymagań wytwarzaniazgodnie z zasadami Dobrej Praktyki Wytwarzania. Badania stosowanew monitorowaniu jakości produktów leczniczych zawierających probiotykiz rynku mogą zostać zastosowane do potwierdzania deklarowanej jakościsuplementów diety. Korelacja tych wyników z deklarowanymi wskazaniami,wobec tych, które zostały zaakceptowane dla ściśle zdefiniowanych szczepówgatunków probiotyków, może wpłynąć na ograniczenie liczby produktówniespełniających obowiązujących wymagań lub specyfikacji. W składproduktów probiotycznych powinny wchodzić ściśle scharakteryzowaneszczepy drobnoustrojów o zdefiniowanej wrażliwości na antybiotyki orazudowodnionej skuteczności klinicznej deklarowanych wskazań. Probiotykiw zależności od szczepu mogą być zalecane jedynie w udowodnionychklinicznie wskazaniach, przy czym nie jest możliwe ekstrapolowaniewyników badań na inne szczepy tego samego gatunku. Optymalizacjastrategii kontroli poprawności kwalifikacji do odpowiedniego szlakurejestracji oraz kontroli suplementów diety zawierających probiotyki możepozwolić na poprawę bezpieczeństwa ich stosowania.Słowa kluczowe:suplementy diety, probiotyki, bezpieczeństwo©Probl Hig Epidemiol 2012, 93(3): 493-498www.phie.plNadesłano: 09.07.2012Zakwalifikowano do druku: 11.08.2012In Poland, as elsewhere, many dietary supplements, apart from medicinalproducts containing probiotics, are widely available on the market. Bothcategories, however, frequently declare similar indications, not alwaysjustified in case of dietary supplements. Both categories differ as toprocedures of registration, manufacturing and quality measures andlegislation. Many dietary supplements containing probiotics accordingto the indications should rather fulfill criteria of medicinal product,thus implying the requirement of medicinal registration and marketingauthorization procedures and application of Good Manufacturing Practicesfor manufacturing as well. Tests routinely used for medicinal productsmarket surveillance studies might be directly applied for confirmationof declared quality of probiotics-containing dietary supplements. Suchmonitoring together with the indication analyses regarding the strain(s)used might allow to reduce the number of products not meeting theaccepted and declared specifications. As probiotics in regard of strainused might be used only in specific indications, the extrapolating of itsaccepted indications for the other strain of the same species is not a properprocedure. Optimization of the strategy of the classification of the productfor registration and marketing authorization purposes might improve theirsafer use by the patients.Key words:dietary supplements, probiotics, safetyAdres do korespondencji / Address for correspondencedr hab. Anna LutyńskaNarodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higienyul. Chocimska 24, 00-791 Warszawatel. 22 542 12 14, fax.22 542 13 11, e-mail: alutynska@pzh.gov.plWstępW Polsce, podobnie jak w innych krajach,w ostatnich latach obserwuje się ekspansję rynku pro-biotyków, która wynika z obszernie opisywanych ichprozdrowotnych właściwości włącznie ze stabilizacjąjelitowej mikroflory w drodze współzawodnictwaz bakteriami patogennymi [1, 2, 3], obniżeniemnietolerancji laktozy [4], właściwościami zapobiega-jącymi lub obniżającymi ostrość biegunek będącychwynikiem intensywnej antybiotykoterapii [5], ob-niżaniem ryzyka rozwoju raka okrężnicy [6, 7], czystymulacji układu immunologicznego [8]. Liczbadostępnych komercyjnie produktów probiotycznychstale się zwiększa. Większość z nich posiada statussuplementów diety, a niewielki odsetek – produktówleczniczych. Oszacowanie skali rynku suplementów494Probl Hig Epidemiol 2012, 93(3): 493-498diety zawierających szczepy probiotyczne w Polsce,podobnie jak w Europie, jest trudne. Szacuje się, żew Europie Zachodniej rynek tych produktów stano-wi 10% dochodu płynącego ze sprzedaży żywnościi suplementów diety, szacowanego na 1,4 mln € [9].Wielkość dochodów ze sprzedaży produktów pro-biotycznych w Stanach Zjednoczonych szacowanona 764 mln dolarów w 2005 r. i na 1,1 mld dolaróww 2010 r. [10]. Szczególnie trudne wydaje się oszaco-wanie skali dostępności oraz sprzedaży suplementówdiety zawierających probiotyki z udokumentowanymefektem prozdrowotnym w relacji do probiotyków,których wskazania stanowią nadużycie lub ewidentnezaniedbanie. Analizy jakościowe produktów probio-tycznych wykonane w innych krajach wykazywały, żetożsamość oraz liczba drobnoustrojów w pojedynczejdawce nie zawsze odpowiadała informacjom dekla-rowanym na opakowaniu produktu [11, 12, 13].Pomimo, że w Europie w sprzedaży dostępne są setkisuplementów diety oznakowane jako produkty pro-biotyczne, wiele szczepów zastosowanych w nichjako substancje czynne nie posiada wskazań, którebyłyby udokumentowane odpowiednimi badaniamiskuteczności i bezpieczeństwa. Dodatkowo istniejąprzesłanki, aby wątpić w trafność gatunkowej iden-tyfikacji drobnoustrojów, liczbę drobnoustrojów de-klarowaną w pojedynczej dawce lub samą zasadnośćjej wyboru [13, 14, 15]. Wątpliwości budzą takżeuwarunkowania uzasadniające skuteczność dawkidziennej lub wybór częstotliwości dawkowania. Inneproblemy wiążą się z zasadnością stosowania wyższejniż zwykle stosowanej w produktach probiotycznychliczby drobnoustrojów czy też wielu szczepów probio-tycznych stosowanych w pojedynczej dawce w kon-tekście skuteczności w deklarowanych wskazaniach.Uzasadnienie stosowania wielu szczepów probiotycz-nych w jednym produkcie powinno zostać potwier-dzone badaniami wykluczającymi antagonistycznereakcje między nimi. Szczególnie niepokojące są daneodnośnie nieprawidłowej liczby drobnoustrojów w po-jedynczej dawce – poniżej wymaganego minimum nie-zbędnego do wywołania jakiegokolwiek korzystnegoefektu w przewodzie pokarmowym [13, 14]. BadaniaTammerman’a i wsp. [16] wykazały, że wśród różnych55 produktów probiotycznych dostępnych na rynkuw Europie, aż 47% suplementów diety oraz 40% środ-ków dietetycznych specjalnego przeznaczenia byłonieprawidłowo oznakowanych w zakresie tożsamościszczepów probiotycznych. Niektóre z nich zawierałytakże bakterie gatunku Enterococcusfaecium, którychnie zadeklarowano w składzie produktu. Podobnenieprawidłowości wykazano dla produktów probio-tycznych stosowanych u zwierząt [17], gdzie aż 32%deklarowanych szczepów było nieprawidłowo ozna-kowanych pod względem poprawności gatunkowej,a tylko 27 produktów spełniało wymagania odnośniedeklarowanej liczby drobnoustrojów. Kolejnym proble-mem są wątpliwości odnośnie wyników badań potwier-dzających brak ruchomych elementów genetycznychwarunkujących oporność na antybiotyki stosowanychszczepów probiotycznych [18]. Oporność na anty-biotyki pozwala bakteriom probiotycznym przeżyćpodczas stosowania w czasie antybiotykoterapii alejest ona pożądana, po wykluczeniu np. plazmidowe-go położenia determinantów oporności, szczególniew przypadku tetracykliny, chloramfenikolu i erytro-mycyny [18, 19, 20, 21].Cechy szczepów probiotycznychProbiotyki – to żywe drobnoustroje, które po-dane ludziom w określonej liczbie zdolne są dowywołania korzystnego wpływu na zdrowie, co po-twierdzone badaniami klinicznymi z randomizacją[22]. W skład produktów probiotycznych powinnywchodzić scharakteryzowane szczepy drobnoustrojówo udowodnionej skuteczności klinicznej i wrażliwościna antybiotyki, przy czym nie jest możliwe ekstrapo-lowanie wyników badań jednych szczepów na inneszczepy tego samego gatunku. W celu potwierdzeniawłaściwości probiotycznych danego drobnoustroju naetapie badań rozwojowych wymagane jest jego funk-cjonalne scharakteryzowanie przez przeprowadzeniebadań invitrooraz invivo u zwierząt. W celu potwier-dzenia bezpieczeństwa stosowania wymagane jestprzeprowadzenie osobnych badań invitro lub in vivou zwierząt oraz badań u ludzi I fazy klinicznej. Ocenabezpieczeństwa jest związana także z koniecznościąprzeprowadzenia na etapie badań rozwojowych do-kładnych badań potwierdzających brak ich patogenno-ści, zakaźności oraz zjadliwości, np. analiz właściwościtoksycznych, potencjału namnażania i adherencji invivo,właściwości hemolitycznych, itp., jak równieżcharakterystyki ich aktywności metabolicznych (np.rozkład soli żółciowych). Wiele szczepów probiotycz-nych określanych jest jako GRAS (GenerallyRecognisedas Safe) tj. „uznanych powszechnie za bezpieczne” zewzględu na rzadkie odnotowywanie niepożądanychreakcji po ich podaniu. Dotychczas bardzo rzadkow piśmiennictwie opisywano działania niepożądanezwiązane ze stosowaniem preparatów zawierającychszczepy probiotyczne. Nie mniej jednak np. do 1999 r.opisano 89 przypadków bakteriemii wywołanychstosowaniem probiotyku zawierającym szczepyLactobacillus rhamnosus, w tym 11 wywołanych przezuznany za GRAS szczep L.rhamnosusGG [23]. Wobecopisywania przypadków działań niepożądanych wy-wołanych przez szczepy probiotyczne również u osóbz immunosupresją, wskazane byłoby aby badaniabezpieczeństwa invivo u zwierząt obejmowały takżebadania z użyciem zwierząt z upośledzoną odpornoś-Lutyńska A, Augustynowicz E. Problemy stosowania suplementów diety zawierających bakterie kwasu mlekowego495cią. Ocena profilu bezpieczeństwa na etapie badańklinicznych oraz po wprowadzeniu produktu na rynekpowinna w sposób rzetelny zawierać analizę częstościi charakteru miejscowych i ogólnych działań niepożą-danych. Bakterie w zależności od szczepu mogą byćzalecane w konkretnych udowodnionych w badaniachklinicznych wskazaniach. Zalecenia te często obej-mują stosowanie profilaktyczne, zapobiegawcze orazimmunostymulujące. Nie mniej jednak wyniki badańklinicznych, opublikowanych w piśmiennictwie,dotychczas potwierdziły zaledwie kilka z nich, jak:łagodzenie przebiegu i skrócenie czasu trwania niektó-rych biegunek bakteryjnych i wirusowych, łagodzenielub zapobieganie biegunek poantybiotykowych, nor-malizacja motoryki jelit u osób w podeszłym wieku[3, 24]. Natomiast analizy deklarowanych wskazańw zakresie korzystnego wpływu na zdrowie szczepówprobiotycznych wykonane w 2011 r. w kontekścienowych regulacji prawnych obowiązujących w Europienie przyniosły zatwierdzenia żadnego deklarowanegowskazania prozdrowotnego [25].Probiotyki a prawo europejskieW Europie stosunkowo długo nie istniały jedno-rodne przepisy regulujące zakres wskazań oraz sposóboznakowania produktów probiotycznych [26]. Po-mimo wprowadzenia wielu nowych aktów prawnychrejestracja probiotyków w krajach Unii Europejskiejnadal nie jest zharmonizowana. W różnych krajachdotychczas obowiązywały lub nadal obowiązująwytyczne Dyrektywy 178/2002/EC i 2000/13/WElub wytyczne swoiste dla rejestracji w procedurachnarodowych. Niektóre produkty probiotyczne zostaływprowadzone na rynek kilku krajów europejskichjako roślinne produkty lecznicze, choć obecnie obo-wiązująca Dyrektywa 2004/24/WE zaleca aby zo-stały zarejestrowane jako produkty lecznicze zgodniez Dyrektywą 65/65/EC lub przekwalifikowane dokategorii suplementów diety. Obecnie w Unii Euro-pejskiej żywienie i wskazania prozdrowotne podlegająwytycznym Dyrektywy 1924/2006, która pozwala nakategoryzację wskazań do 3 grup: prozdrowotnych(art. 12), obniżających ryzyko rozwoju choroby (art.14) lub korzystnie wpływające na rozwój i zdrowiedzieci (art. 13 i 14). W przyszłości produkty pro-biotyczne będą mogły być rejestrowane jedynie wewskazaniach pozytywnie rozpatrzonych przez EFSA(EuropeanFood Safety Authority). Od 2007 r. deklaro-wane wskazania do stosowania powinny być swoistedla konkretnego szczepu drobnoustroju [9]. Ustalenialegislacyjne z 2007 r. także przyniosły zapowiedź, żew 2010 r. dojdzie do klasyfikacji wskazań dla żywnościtj. prozdrowotnych lub obniżających ryzyko zachoro-wania jako możliwe i niedopuszczalne w wyniku ocenyprzeprowadzanej w ramach projektuAssesment ofScientific Support for Claims on Foods(PASSCLAIM).Spodziewano się, że tego rodzaju ocena mogłabyprzynieść praktyczne i użyteczne rozwiązania w celuodpowiedniego przygotowywania rejestracyjnej do-kumentacji potwierdzającej deklarowane wskazaniaprozdrowotne, a następnie przydatne do przeprowa-dzenia jej oceny w toku postępowania rejestracyjnegoprzez powołane organy upoważnione [27]. Anali-za przedłożonych uzasadnień dla deklarowanychwskazań oraz dowodów naukowych nie potwierdziładeklarowanych korzyści zdrowotnych w przypadku120 probiotyków i 19 prebiotyków w 2011 r. Z tychwzględów próba opracowania zakresu wymagańw celu naukowego udowodnienia zasadności wskazańnadal podlega szerokiej dyskusji, obejmując równieżaspekty ustalenia definicji stanu zdrowia i choroby.W tym aspekcie wyjątkowo trudnym zadaniem jest np.udowodnienie homeostazy w zakresie fizjologicznychparametrów zdrowej populacji, która jest celem dlawskazań w rejestrowanej żywności czy suplementachdiety.Harmonizacja przepisów w odniesieniu doprobiotykówRóżnice w zasadach rejestracji produktów probio-tycznych występują powszechnie w świecie. Obowią-zujące przepisy prawne w Europie, Stanach Zjedno-czonych, Kanadzie, Japonii, Chinach, Indiach nie sąjednorodne. Ich harmonizacja ułatwiłaby wytwórcomwłaściwe przygotowanie dokumentacji rejestracyjnejprzez wprowadzenie jednolitych wymagań, a takżewpłynęłaby na poprawę zaufania ewentualnych od-biorców tych produktów. Proces harmonizacji jestzwiązany z przyjęciem jednolitych naukowych ramdla wymagań dotyczących badań rozwojowych, któreściśle uzasadniałyby akceptowalne wskazania zdro-wotne dla produktów probiotycznych. Rozwiązanialegislacyjne przyjęte i stosowane w Japonii mogą sta-nowić przykład optymalnych rozwiązań. W Japoniirynek probiotyków obejmuje leki oraz żywność, przyczym oznakowanie żywności jako FOSHU „FoodsforSpecialised Health Use”, czyli żywności do specjalnegoprozdrowotnego przeznaczenia, warunkowane jestprzedstawieniem wyników badań bezpieczeństwai skuteczności [28]. Status FOSHU nadawany jestprzez japońskiego Ministra Zdrowia, Opieki Społecz-nej i Pracy od 1991 r. Co wydaje się ciekawe, produkty,które zawierają szczep probiotyczny, identyczny z do-tychczas zarejestrowanym w innych produktach, niesą zwolnione z procedury rejestracyjnej. Niektóre pro-dukty z dobrze udokumentowanym profilem bezpie-czeństwa stosowania mogą zostać zaklasyfikowane dokategorii produktów OTC (Overthe Counter Drugs),czyli wywierających łagodny i korzystny wpływ nazdrowie lub żywności funkcjonalnej i sprzedawane bez496Probl Hig Epidemiol 2012, 93(3): 493-498nadzoru farmaceuty [29]. Zarejestrowanie probiotykuze wskazaniami, jak: biegunka, zaparcia, nieswoisteobjawy ze strony przewodu pokarmowego podczasantybiotykoterapii – jest możliwe po przedstawieniudodatkowego zakresu badań skuteczności, stabil-ności, oporności na kwasy żołądkowe, efektywnościkolonizacji, stopnia adherencji do komórek układupokarmowego i stopnia odzysku bakterii invivo. Braktakich badań skutkuje niemożliwością deklarowa-nia ww. wskazań. W Kanadzie nie sprzedawane sąprodukty probiotyczne, których wskazania dotycząjedynie prozdrowotnych korzyści [30]. W StanachZjednoczonych produkty probiotyczne rejestrowanejako suplementy diety muszą spełniać normy FDA(Foodand Drug Administration)dla produktówleczniczych roślinnych [10]. W Europie nie istniejąkonkretne wytyczne dla zakresu badań w poszczegól-nych wskazaniach oraz nie wypracowano konsensusuodnośnie podstawowych definicji zdrowia i choroby,które mogłyby wpłynąć na powstanie konkretnychuwarunkowań dla badań wymaganych na poziomierejestracji w celu wykazania korzystnego wpływu nazdrowie. Nie mniej jednak oczekuje się, że nowe regu-lacje prawne zostaną opracowane, a ich harmonizacjaspowoduje poprawę procesu ich rejestracji, zwiększenieliczby rejestracji probiotyków, ale w postaci produktówleczniczych oraz zapewni lepsze bezpieczeństwo ichstosowania w całej populacji.Status produktów zawierających probiotykiw PolsceProblem bezpieczeństwa stosowania suplementówdiety w świetle obowiązujących przepisów prawnychw Polsce nie jest zatem problemem odosobnionym.Suplementy diety zawierające probiotyki stanowiąjedną z grup zaliczanych do produktów z tzw. „pogra-nicza” ponieważ nie mieszczą się w formalnej definicjiproduktu leczniczego [31]. Suplement diety zgodniez ustawą z 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i ży-wienia [32] oraz Dyrektywą 2002/46/WE jest środ-kiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienienormalnej diety, będącym skoncentrowanym źródłemwitamin lub składników mineralnych, lub innych sub-stancji, pojedynczych lub złożonych, wykazującychefekt odżywczy lub inny fizjologiczny. ZnowelizowanaUstawa Prawo farmaceutyczne z 2007 r. [33] wska-zuje, że przepisy Prawa farmaceutycznego stosująsię do produktu spełniającego jednocześnie kryteriaproduktu leczniczego oraz kryteria innego produktu,w szczególności suplementu diety lub kosmetyku.Oznacza to, że dla takich produktów obowiązkowe sązasady rejestracji i dopuszczenia do obrotu oraz zasadyDobrej Praktyki Wytwarzania – przez co stają się oneproduktem leczniczym. Zgodnie z art. 9 znowelizo-wanej Ustawy [33] produkty będące w obrocie o du-alistycznym charakterze miały pozostawać w obrociena dotychczasowych zasadach do 2009 r., po czympowinny były zostać wycofane z obrotu. Ze względuna fakt, że produkty te zostały wprowadzone na mocypoprzednich przepisów, nie były w sensie prawnymproduktami leczniczymi, przez co nie podlegały Pań-stwowej Inspekcji Farmaceutycznej [31]. Produktyuznane za środki spożywcze specjalnego przeznacze-nia pozostają nadal pod kontrolą Państwowej InspekcjiSanitarnej na mocy Ustawy o bezpieczeństwie żywno-ści i żywienia [32] oraz Ustawy o Państwowej InspekcjiSanitarnej [34]. Odróżnienie suplementów diety odproduktów leczniczych wg znowelizowanej ustawymoże nastąpić w trakcie postępowania wyjaśniającegona wniosek GIS, czy produkt określony jako środekspożywczy nie ma właściwości produktu leczniczegow trakcie którego producent może zostać zobowiązanydo przedłożenia opinii klasyfikującej Urzędu Produk-tów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i ProduktówBiobójczych, że nie spełnia wymagań dla produktuleczniczego opisanych w przepisach Prawa farmaceu-tycznego. W opinii klasyfikującej analizowany jestskład jakościowy i ilościowy substancji aktywnychi pomocniczych, aktywność farmakologiczna, metabo-liczna lub immunologiczna w odniesieniu do działaniaskuteczności, postać, droga podania, dawkowanie,działania niepożądane i interakcje z innymi lekamii żywnością w oparciu o dostępne źródła, tj. piśmien-nictwo, dokumenty Europejskiej Agencji Leków EMA(EuropeanMedical Agency), Farmakopei Europejskiej,Światowej Organizacji Zdrowia. Ustalenie prawdopo-dobieństwa aktywności terapeutycznej wskazuje, żeistnieje możliwość oznaczenia aktywności, wówczasprodukt powinien zostać uznany za leczniczy. Noweli-zacja Ustawy Prawo farmaceutyczne z 30 marca 2007 r.miała na celu dostosowanie do zmian wprowadzonychw przepisach UE w oparciu o Dyrektywy 2001/83/WE, 2004/24/WE, 2004/27/WE i 2004/28/WE.Brak harmonizacji przepisów powoduje, że produktmoże być klasyfikowany w jednym z krajów jakosuplement w innym jako produkt leczniczy. Ocze-kuje się, że w procesie harmonizacji przepisów orazwymagań dotyczącym oceny produktów istotną rolęodegra Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa ŻywnościEFSA, organ doradczy powołany do wspierania pra-wodawstwa i polityki Unii Europejskiej związanychz bezpieczeństwem żywności.Monitorowanie jakości suplementów dietyzawierających probiotykiWobec zawirowań legislacyjnych szczególnieważne wydaje się opracowanie i praktyczne wdrożeniealgorytmu badań jakościowych suplementów diety,szczególnie w zakresie identyfikacji szczepów probio-tyki stosowanych jako substancje czynne. Może być toLutyńska A, Augustynowicz E. Problemy stosowania suplementów diety zawierających bakterie kwasu mlekowego497ułatwione przez wykorzystanie procedur badawczychstosowanych do badań produktów leczniczych za-wierających bakterie kwasu mlekowego. Procedury tew swoim zakresie obejmują nie tylko fenotypowe alei genotypowe metody badań tożsamości szczepów pro-biotycznych. Powstały one w oparciu o identyfikacjęmarkerów genetycznych bakterii kwasu mlekowegooraz analizy zmienności genetycznej szczepów po-szczególnych gatunków pozwalając na gatunkowo-swoistą, a w pewnych przypadkach szczepowo-swoistąidentyfikację. Zastosowanie tych procedur posiadatakże swoje uzasadnienie w postępie naukowym od-nośnie genetycznej charakteryzacji bakterii kwasumlekowego, wpływającym na nomenklaturę gatunków.Np. w obrębie bakterii rodzaju Lactobacillus, w 1984 r.wyróżniono 44 gatunki i 11 podgatunków [35],w 2003 r. wyróżniono 88 gatunków i 15 podgatunków,a w 2007 r. [35] aż 135 gatunków i 27 podgatunków(www.bacterio.cict.fr). Zasady identyfikacji taksono-micznej drobnoustrojów probiotycznych podlegająciągłemu udoskonalaniu ze względu na postęp wiedzyw tej dziedzinie implikując konieczność wdrożeniametod molekularnych do gatunkowo lub szczepo-wo-swoistego jednoznacznego ich oznaczenia [36].Zastosowanie metod biologii molekularnej i technikinformatycznych w celu rzetelnego potwierdzeniaPiśmiennictwo / References1. Gibson GR, Saveedra JM, MacFarlane S i wsp. Probioticsand intestinal infections. [in:] Probiotics 2: Applicationsand Practical Aspects. Fuller R (ed). Chapman & Hall, NewYork 1997: 10-39.2. Marcinkiewicz J, Ciszek M, Bobek M i wsp. Differentialinflammatory mediator response in vitro from murinemacrophages to lactobacilli and pathogenic intestinalbacteria. Int J Exp Pathol 2007, 88(3): 155-64.3. Szymański H, Chmielarczyk A, Strus M i wsp. Colonisationof the gastrointestinal tract by probiotic L. rhamnosus strainsin acute diarrhoea in children. Dig Liver Dis 2006, 38(2):S274-6.4. De Vrese M, Stegelmann A, Richter B i wsp. Probiotics– compensation for lactase insufficiency. Am J Clin Nutr2001, 73: S424–S429.5. Pochapin M. The effect of probiotics on Clostridium difficilediarrhea. Am J Gastroenterol 2000, 95: S11-13.6. Wollowski I, Rechkemmer G, Pool-Zobel BL. Protective roleof probiotics and prebiotics in colon cancer. Am J Clin Nutr2001, 73: S451-5.7. Strus M, Gosiewski T, Fyderek K i wsp. A role of hydrogenperoxide producing commensal bacteria present in colon ofadolescents with inflammatory bowel disease in perpetuationof the inflammatory process. J Physiol Pharmacol 2009,60(6): 49-54.8. Isolauri E, Sütas Y, Kankaanpää P i wsp. Probiotics: effects ofimmunity. Am J Clin Nutr 2001, 73: S444-50.9. Saxelin M. Probiotic Formulations and Applications, theCurrent Probiotics Market, and Changes in the Marketplace:A European Perspective. Clin Infect Dis 2008, 46: S76-9.tożsamości na poziomie co najmniej gatunku jest po-stulowane jako niezbędny element poprawy kontrolibezpieczeństwa tych produktów [30]. Wdrożenienowoczesnych i swoistych testów molekularnych doidentyfikacji bakterii stosowanych jako substancjeczynne produktów leczniczych wynika także z małopraktycznych i niejednokrotnie niedostatecznie czu-łych testów identyfikacji stosowanych dotychczas.Standardowe oznaczenia, tak jak w przypadku pro-duktów leczniczych, obejmują zwalidowane i akredy-towane analizy liczby drobnoustrojów/dawkę, wrażli-wości na antybiotyki oraz jałowości. Należy oczekiwać,że w przyszłości zostaną przeprowadzone analizycharakteru oporności na tetracyklinę, chloramfenikoli erytromycynę celem określenia ryzyka przeniesieniagenów oporności zlokalizowanych na ruchomychelementach genetycznych na florę komensali. Z kolei,badania potencjału transmisji plazmidowo kodowanejoporności na antybiotyki przez określenie genotypui wrażliwości na antybiotyki po usunięciu plazmidówze szczepów ocenionych jako wysoko-oporne pozwoląna wycofanie z rynku produktów obarczonych niskimbezpieczeństwem stosowania. Wciąż nierozwiązanymproblemem pozostaje standaryzacja bezpieczeństwaprobiotyków w zakresie monitorowania działań nie-pożądanych [37].10. Hibberd PL, Davidson L. Probiotic Foods and Drugs: Impactof US Regulatory Status on Design of Clinical Trials. ClinInfect Dis 2008, 46: S137-40.11. Reuter G. Present and future of probiotics in Germany andin Central Europe. Bioscience and Microflora 1997, 16:43-51.12. Holzapfel WH, Haberer P Snel J i wsp. Overview of gut,flora and probiotics. Internat J Food Microbiol 1998, 41:85-101.13. Hamilton-Miller JMT, Shah S, Winkler JT i wsp. Public healthissues arising from microbiological and labeling quality offoods and supplements containing probiotic microorganisms.Public Health Nutr 1999, 2: 223-9.14. Hoa NT, Baccigalupi L, Huxham A i wsp. Characterizationof Bacillus species used for oral bacteriotherapy andbacterioprophylaxis of gastrointestinal disorders. ApplEnviron Microbiol 2000, 66, 5241-7.15. Saxelin M, Saxelin M, Lassig A i wsp. Persistence of probioticstrains in the gastrointestinal tract when administered ascapsules, yoghurt, or cheese. Int J Food Microbiol 2010,15(144): 293-300.16. Tammerman R, Pot B, Hyus G i wsp. Identification andantibiotic susceptibility of bacterial isolates from probioticproducts. Int J Food Microbiol 2003, 81: 1-10.17. Weese JS, Martin H. Assessment of commercial probioticbacterial contents and label accuracy. Can Vet J 2011, 52:43-6.18. Curragh HJ, Collins MA. High-levels of spontaneous drug-resistance in Lactobacillus. J Applied Bacteriol 1992, 73:31-6. [ Pobierz całość w formacie PDF ]