Problemy zdrowotne i żywieniowe psów seniorów, Fakultety i artykuły - zwierzęta towarzyszące, Żywienie

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
GERIATRIA
WETERYNARIA W PRAKTYCE
dr n. wet. Piotr Sławuta, Pola Borusewicz*, dr n. wet. Agnieszka Kurosad
Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych z Kliniką Chorób Koni, Psów i Kotów Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu
*Studentka V roku Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu
Problemy zdrowotne
i żywieniowe psów seniorów
Health and nutritional problems in senior dogs
Postęp wiedzy medycznej, profi lakty-
ka chorób zakaźnych i coraz większy
„arsenał” leków spowodowały istotne
wydłużenie życia ludzi i zwierząt. Każ-
dy z Kolegów ma na pewno pod swo-
ją opieką psy w tak zwanym słusznym
wieku.
się, że może to być proces zaprogramo-
wany genetycznie, wywołany uszkadza-
jącym działaniem wolnych rodników
lub gromadzeniem produktów prze-
miany materii, uszkadzających z cza-
sem komórki. Dla lekarza ważne jest,
by pamiętał, że tempo, w jakim postę-
puje starzenie się, jest uzależnione
od zaprogramowanych genetycznie re-
akcji, na które nie ma wpływu, ale rów-
nież od warunków środowiska, które
przynajmniej częściowo są od niego
zależne (5).
Streszczenie
Senior jest to popularna nazwa psa po-
wyżej 6.-7. roku życia, a osobnik geria-
tryczny to bardzo stare zwierzę, w ostat-
niej fazie życia, w której wzrasta ryzyko
zapadalności na choroby. Przyjmuje się,
że maksymalna długość życia jest od-
wrotnie proporcjonalna do wielkości.
Skutki starzenia się można podzielić na
dwie grupy: metaboliczne, związane ze
zmniejszeniem zapotrzebowania energe-
tycznego, i kliniczne, będące wynikiem
zmniejszonego wydzielania enzymów,
spadku elastyczności płuc i ich pojem-
ności życiowej, spadku masy nerek i po-
jemności minutowej serca. Dla starzejące-
go się psa charakterystyczne są również
zmiany behawioralne, będące wynikiem
bezpośredniego wpływu starzenia na
pracę mózgu.
Słowa kluczowe
geriatria, pies, żywienie
Abstract
Dogs above 6 years of age are popularly
called senior dogs. A geriatric dog is an
animal in his last stage of life, associated
with a higher risk of disease development.
The maximum life span is supposed to
be inversely related to the dog’s size. Ef-
fects of ageing can be classifi ed into two
groups: metabolic, associated with lower
energy requirements, and clinical, accom-
panied by lower enzyme excretion, lung
elasticity and capacity reduction, kidney
weight loss and cardiac output decrease.
Ageing also aff ects brain functions thus
inducing behavioral changes characte-
ristic of senior dogs.
Key words
geriatrics, dog, nutrition
Pojęcia i defi nicje
Pisząc o problemach zdrowotnych sta-
rych psów, wypada zacząć od początku,
czyli od wyjaśnienia pojęcia starości.
Podręczniki podają kilka defi nicji; sta-
rość w znaczeniu medycznym to:
• ogół zmian zachodzących w organi-
zmie w wieku podeszłym;
• postępująca i nieodwracalna zmiana
układów organizmu;
• kumulowanie się postępujących
zmian związanych z chorobami
lub odpowiedzialnych za nie i (lub)
osłabienie funkcji fi zjologicznych,
kończące się śmiercią;
• stopniowe obniżanie funkcjonalnej
zdolności poszczególnych narządów
do wykonywania przeznaczonych
im czynności (8, 9).
Kolejnym problemem wymagającym
wyjaśnienia na samym początku jest
różnica pomiędzy seniorem a osobni-
kiem geriatrycznym. Senior jest to po-
pularna nazwa psa powyżej 6.-7. roku
życia, a osobnik geriatryczny to bardzo
stare zwierzę, w ostatniej fazie życia
(1/4 końcowej przewidywalnej długości
życia), w której wzrasta ryzyko zapadal-
ności na choroby. Generalnie przyjmu-
je się, że maksymalna długość życia jest
odwrotnie proporcjonalna do wielko-
ści. Tab. 1. przedstawia wiek psów, które
już można uznać za seniorów.
Przyczyn starości nie da się, niestety,
wyeliminować, ponieważ nie wiadomo,
dlaczego organizm się starzeje. Mówi
Skutki starzenia się
Z punktu widzenia medycznego
skutki starzenia się można podzielić
na dwie grupy: metaboliczne – związa-
ne ze zmniejszeniem zapotrzebowania
energetycznego – i kliniczne – skóra
grubieje, pojawiają się zaburzenia jej
pigmentacji i elastyczności, występu-
je nadmierna keratynizacja opuszek
i łamliwość pazurów, utrata masy mię-
śniowej, kostnej i chrzęstnej, kamień
nazębny i choroby jamy ustnej. Poja-
wiają się również zaburzenia będące
wynikiem zmniejszonego wydziela-
nia enzymów, spadku elastyczności
płuc i ich pojemności życiowej, spad-
ku masy nerek i pojemności minuto-
wej serca (3, 8-10).
Dla starzejącego się psa charaktery-
styczne są również zmiany behawio-
ralne, będące wynikiem bezpośrednie-
go wpływu starzenia na pracę mózgu:
zaburzenia orientacji, zapominanie
Masa ciała/kg Senior/lata życia
2,5-10 11,5
11-25 11
26-45 9
powyżej 45 7,5
Tab. 1.
Wiek psów, które można uznać za seniorów
LIPIEC
SIERPIEŃ • 7
8/2013
37
www.weterynaria.elamed.pl
GERIATRIA
WETERYNARIA W PRAKTYCE
wyuczonych zachowań (np. czystości),
lęk przed nowymi bodźcami, lęk sepa-
racyjny, agresja wobec ludzi, wokaliza-
cja, zmniejszenie aktywności (1).
również zdawać sobie sprawę z tego,
że jej tekstura musi być adekwatna
do stanu uzębienia i jamy ustnej jako
całości, a ze względu na pogorszenie
odczuwania smaku i zapachu jedze-
nie może wymagać apetyzacji, np. po-
przez intensyfi kację smaku i zapachu
(podgrzanie) czy zachęcanie do spo-
życia (obecność właściciela, podaż
z ręki). Ze względu na spadek apety-
tu, gorsze trawienie i absorpcję skład-
ników pokarmowych zaleca się posił-
ki mniej obfi te, ale podawane częściej
(przynajmniej 3 x dziennie), a przy
utracie masy ciała żywienie
ad libi-
tum
(4, 6, 12).
kiem, wypływami krwisto-ropnymi
związanymi najczęściej z tworzeniem
się przetok i obrzękiem trzewioczasz-
ki. Warto przypomnieć, że dziąsła
mają prawidłową jasnoróżową barwę,
a ich brzeg przylega ściśle do korony
zęba. W obrębie jamy ustnej u starych
psów mogą pojawić się procesy nowo-
tworowe: czerniak, rak płaskonabłon-
kowy, włókniakomięsak, nadziąślaki
(3, 8, 9, 11).
Zmiany metaboliczne
Można przyjąć, że głównym proble-
mem dotyczącym każdego psa w po-
deszłym wieku jest otyłość. Omawia-
jąc to zjawisko, należy przypomnieć,
że spożywany pokarm jest źródłem tak
zwanej energii metabolicznej (EM),
która wykorzystywana jest przez or-
ganizm do podtrzymywania przemian
metabolicznych (60-70%), umożliwia
aktywność fi zyczną (ok. 30%) i służy
do termogenezy (ok. 10%). Teoretycz-
nie więc całość dostarczonej energii
ulega „utylizacji’’, a ewentualny nad-
miar jest odkładany w postaci tkanki
tłuszczowej.
Zjawiskiem fi zjologicznym związa-
nym z wiekiem jest „zastępowanie”
tkanki mięśniowej przez tłuszczo-
wą; przyjmuje się, że psy młode mają
w organizmie 15-20% tkanki tłuszczo-
wej, natomiast seniorzy 25-30% (4).
Spadek masy mięśniowej oraz wzrost
tkanki tłuszczowej skutkują spadkiem
tempa metabolizmu spoczynkowego,
ponieważ w tkance tłuszczowej zacho-
dzi mniej procesów energochłonnych
(4, 6, 7, 12).
Zmniejszone potrzeby energetyczne
i problem otyłości u seniorów najpro-
ściej chyba zilustrować równaniem:
Skóra
Widoczne na skórze zmiany star-
cze wynikają ze zmian tworzących
ją struktur: włókna kolagenowe ule-
gają fragmentacji, w gruczołach łojo-
wych pojawiają się zmiany torbielowa-
te, występuje zanik mięśni stroszycieli
włosów (8, 9).
Zmiany kliniczne
Nie sposób opisać wszystkich zmian
(a tym samym pojawiających się ob-
jawów klinicznych), jakie w funkcjo-
nowaniu poszczególnych narządów
wywołuje starość, dlatego autorzy
przedstawili najczęstsze i najbardziej
typowe zaburzenia, na które należy
zwrócić uwagę w badaniu klinicznym
psa seniora. Najbardziej widoczne dla
badającego są zmiany w funkcjonowa-
niu CUN, wyglądzie jamy ustnej i skó-
ry (3, 8, 9).
Oko i ucho
Funkcje narządów zmysłów również
ulegają zaburzeniu. Z wiekiem pies
traci słuch w wyniku utraty komórek
zwojowych w ślimaku. U psów ras mi-
niaturowych może pojawiać się zanik
tęczówki, którego objawem jest gwał-
towna, „bolesna” reakcja na światło,
przy niezmienionym wzroku. Warto
dodać, choć może zabrzmi to śmiesz-
nie, że leczenie polega na sprawie-
niu psu okularów przeciwsłonecz-
nych (okulary Sunpups, DogWorks
itd.) (9, 13).
Układ nerwowy
W centralnym układzie nerwowym
rozwija się zwyrodnienie starcze, któ-
re powoduje postępujące pogorsze-
nie integracji czuciowej i możliwości
ruchowych. Objawia się sennością,
zmianą w cyklach sen – czuwanie, wę-
drowaniem bez celu. Opisano również
zwyrodnienie amyloidowe, podobne
do choroby Alzheimera u ludzi, po-
legające na gromadzeniu się płytek
E-amyloidu w rejonie hipokampa i na-
czyń mózgowych. Zaburzeniem typo-
wym dla seniorów, którego przyczyna
nie leży w CUN, jest zwyrodnienie krę-
gów (spondyloza, epikondyloza, zmia-
ny zwyrodnieniowe powierzchni sta-
wowych kręgosłupa), które uciskają
na rdzeń i nerwy, powodując trudności
w ruchu zwierzęcia (dotyczy to zwłasz-
cza psów dużych ras) (8, 9).
Układ wydalniczy
U starych psów często obserwuje się
niewydolność cewki moczowej, ob-
jawiającą się nietrzymaniem moczu.
Szczególnie narażone na to zaburze-
nie są suki poddane kastracji. Istnieje
bardzo prosty sposób oceny funkcjono-
wania zwieraczy cewki moczowej, po-
dobny do stosowanego u ludzi. Trze-
ba sprawdzić, czy pies jest w stanie
wstrzymać mikcję, co praktycznie spro-
wadza się do przestraszenia zwierzę-
cia w chwilę potem, gdy zacznie od-
dawać mocz. Bardzo ważna jest ocena
strumienia moczu i jego badanie fi zy-
kochemiczne. U starych suk ras: terier
szkocki, west highland white terrier,
owczarek szetlandzki, beagle, collie,
cocker spaniel, jamnik, labrador, czę-
sto pojawiają się nowotwory pęcherza
moczowego: rak nabłonka przejściowe-
go i rak płaskonabłonkowy, objawiające
się krwiomoczem, częstomoczem, bo-
spadek aktywności fi zycznej
+ spadek metabolizmu spoczynkowego
+ spadek aktywności tarczycy
= o 30-40% kalorii w karmie
„za dużo’’, czyli otyłość.
W praktyce oznacza to, że każdy pies
znajdujący się w wieku seniora (psy
ras dużych i olbrzymich – ok. 5. roku
życia, psy ras małych i miniaturowych
– ok. 7. roku życia) musi mieć zmody-
fi kowane żywienie (np. poprzez poda-
wanie karmy komercyjnej dla seniorów
lub karmy typu
light
). Konieczne jest
również regularne ważenie zwierzęcia
(praktycznie dawkowanie karmy na tej
podstawie).
Oczywiście problem zaniku tkan-
ki mięśniowej tylko w minimalnym
stopniu dotyczy psów bardzo aktyw-
nych fi zycznie. Lekarz, zalecając sto-
sowanie odpowiedniej karmy, musi
Jama ustna
U psów seniorów bardzo często po-
jawiają się zmiany w obrębie jamy
ustnej, związane z zapaleniem przy-
zębia, co objawia się cuchnącym od-
dechem, brakiem łaknienia, ślinoto-
LIPIEC
SIERPIEŃ • 7
8/2013
38
www.weterynaria.elamed.pl
 GERIATRIA
WETERYNARIA W PRAKTYCE
Piśmiennictwo
1. Azkona G., García-Belenguer S., Cha-
cón G.:
Prevalence and risk factors of beha-
vioural changes associated with age-related
cognitive impairment in geriatric dogs.
“J
Small Anim Pract.”, 2009, 50, 87-91.
2. Borgarelli M., Haggstrom J.:
Canine dege-
nerative myxomatous mitral valve disease:
natural history, clinical presentation and
therapy.
“J Vet Intern Med.”, 2009, 23,
536-43.
3. Davies M.:
Geriatric screening in fi rst opi-
nion practice – results from 45 dogs.
“Vet
Clin North Am Small Anim Pract.”, 2012,
42, 823-34.
4. Fahey G.C. Jr, Barry K.A., Swanson K.S.:
Age-related changes in nutrient utilization
by companion animals.
“Annu Rev Nutr.”,
2008, 28, 425-45.
5. Fortney W.D.:
Implementing a successful
senior/geriatric health care program for
veterinarians, veterinary technicians, and
offi ce managers. “
Vet Clin North Am Small
Anim Pract.”, 2012, 42, 615-29.
6. Hall J.A., Jewell D.E.:
Feeding healthy
beagles medium-chain triglycerides, fi sh oil,
and carnitine offsets age-related changes in
serum fatty acids and carnitine metabolites.
“J Small Anim Pract.”, 2012, 53, 507-13.
7. Hall J.A., Tooley K.A., Gradin J.L.:
Effects of
dietary n-6 and n-3 fatty acids and vitamin E
on the immune response of healthy geriatric
dogs.
“Am J Vet Res.”, 2003, 64, 762-72.
8. Metzger F.L., Rebar A.H.:
Clinical patho-
logy interpretation in geriatric veterinary
patients.
“Vet Clin North Am Small Anim
Pract.”, 2010, 40, 651-63.
9. Hoskins J.D.:
Geriatria i gerontologia psów
i kotów.
Wydawnictwo Galaktyka, Łódź
2006.
10. Middelbos I.S., Vester B.M., Karr-Lilien-
thal L.K.:
Age and diet affect gene expression
profile in canine skeletal muscle.
“PLoS
One.”, 2009, 4, 4481.
11. Sharma D.:
Hemangiosarcoma in a geriatric
Labrador retriever.
“Can Vet J.”, 2012, 53,
889-92.
12. Swanson K.S., Belsito K.R., Vester B.M.:
Adipose tissue gene expression profi les of
healthy young adult and geriatric dogs.
“Arch Anim Nutr.”, 2009, 63, 160-71.
13. Ter Haar G., de Groot J.C., Venker-van
Haagen A.J.:
Effects of aging on inner ear
morphology in dogs in relation to brainstem
responses to toneburst auditory stimuli. “
J
Vet Intern Med.”, 2009, 23, 536-43.
lesnym oddawaniem i nietrzymaniem
moczu. Zwykle diagnozowane są one
na podstawie braku reakcji na prowa-
dzoną terapię (8, 9).
Układ oddechowy i krążenia
Zmiany w funkcjonowaniu układu od-
dechowego spowodowane są przede
wszystkim zmniejszeniem elastyczno-
ści płuc, rozedmą, upośledzeniem czyn-
ności mięśni oddechowych, związanej
głównie ze spadkiem ich masy i zani-
kiem mięśni gładkich w oskrzelach.
Pojawiające się objawy niewydolno-
ści krążenia: brak tolerancji wysiłko-
wej, duszność, sinica i kaszel, związane
są zwykle z niedomykalnością zastaw-
ki dwudzielnej i kardiomiopatią roz-
strzeniową (2).
Podsumowanie
W podsumowaniu należy stwierdzić,
że celem lekarza, pod którego opieką
znajduje się senior lub osobnik geria-
tryczny, powinna być optymalizacja
warunków życia i postępowanie mają-
ce na celu spowolnienie i minimaliza-
cję opisanych procesów (5, 9).
dr n. wet. Piotr Sławuta
Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych
z Kliniką Chorób Koni, Psów i Kotów
Wydział Medycyny Weterynaryjnej
Uniwersytet Przyrodniczy
50-366 Wrocław
pl. Grunwaldzki 47
LIPIEC
SIERPIEŃ • 7
8/2013
39
www.weterynaria.elamed.pl
  [ Pobierz całość w formacie PDF ]