procesy globalizacji i ich wpływ na innowacyjność sektora MŚP, Ochrona Środowiska, Zmiany globalne

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
//-->Akademii Ekonomicznej w KrakowieZeszytyNaukowe nr7302006Izabela CzajaKatedra Przedsiębiorczości i InnowacjiProcesy globalizacji i ich wpływna innowacyjność sektora MŚP1. WprowadzenieOkreślenie „globalizacja” zostało użyte w literaturze po raz pierwszy w połowielat 80. przez angielskiego socjologa Ronalda Robertsona jako termin charakteryzu-jący zjawiska kulturowe i religijne we współczesnym świecie. W jego rozumieniu,,globalizacja jako koncepcja odnosi się zarówno do «zmniejszania się» świata, jaki zwiększania stopnia pojmowania świata jako całości […]. Obydwa te czynnikiwzmacniają globalną współzależność i pojmowanie świata jako jedności w dwu-dziestym wieku”. Procesy zbliżania się odległych społeczeństw i religii w wynikuglobalizacji prowadzić miały do stworzenia uniwersalnej etyki i systemu wartościwspólnego dla globalnej społeczności. W ciągu kolejnych lat od momentu opubli-kowania przez Ronalda Robertsona i Franka Lechnera artykułu pt. „Modernization,Globalization and the Problem of Culture in World-Systems Theory’’ w 1985 r. glo-balizacja coraz częściej pojawiała się w literaturze socjologicznej, by z początkiemlat 90. opisywać zjawiska i procesy nie tylko z perspektywy socjologii, ale równieżekonomii, technologii, a nawet politologii czy językoznawstwa. W powszechnymużyciu słowo ,,globalizacja’’ stosowane jest do określenia zjawisk pojawiających sięw dwóch obszarach2: socjologicznym i ekonomicznym, z podkreślenieniem, że opi-sywane w ten sposób zjawiska mają zasięg światowy, wielowarstwowy i charaktery-zują się niezwykłą szybkością rozpowszechniania dzięki rewolucji technologicznej.W globalizacji, przekazywaniu innowacji, wdrażaniu technologii i wymianie myśli2W literaturze poświęconej problematyce globalizacji wyróżnia się również globalizacjęmilitarną, polityczną, kulturową, ekologiczną (por. cykl artykułów zamieszczonych w latach 1999i 2000 w dwumiesięczniku „Foreign Policy”).R. Robertson,Globalization: Social Theory and Global Culture,Sage, London 1992, s. 8.12Izabela Czajaupatrywano sukcesów zacofanych gospodarczo rejonów świata. Obecnie corazczęściej wskazuje się na pogłebienie podziałów między krajami rozwiniętymi (zglo-balizowanymi) i krajami zacofanymi, wyłączonymi z intensywnych przepływówpieniędzy i technologii.2. Globalizacja społecznaW połowie lat 80. R. Robertson zwrócił uwagę na zbliżanie się odległychgeograficznie i kulturowo zjawisk i przenikanie ich elementów religijnych, etycz-nych i kulturowych. Ruch ekumeniczny, pojawianie się nowych wyznań będącychkompilacją zasad religii buddyzmu, chrześcijaństwa, zen, hinduizmu i islamuskłoniły go do sformułowania idei globalizacji, w wyniku której miałby powstaćuniwersalny system wartości wspólny dla całego świata. Kilka lat później austra-lijski socjolog Malcolm Waters zwrócił uwagę na wpływ czynnika przestrzenina społeczeństwa, globalizację zaś określił jako: ,,proces, w którym geograficzneograniczenia społecznych i kulturowych umów słabną, a ludzie w coraz większymstopniu zdają sobie sprawę z ich słabnącego na nie wpływu”. Angielski kulturo-znawcaAnthony Giddens podkreśla, że globalizacja jest interaktywnym procesem,który wpływa na zachowania odległych zbiorowości ludzi i wydarzeń. ,,Globali-zacja może być zdefiniowana jako intensyfikacja relacji społecznych o światowymzasięgu, które łączą odległe miejsca w taki sposób, że wydarzenia lokalne mogąbyć kształtowane przez wydarzenia w miejscach odległych ivice versa.Jest toproces dialektyczny, bowiem wydarzenia lokalne mogą przebiegać w różnychkierunkach (innych niż zamierzone) pod wpływem czynników, które je kształtują.Lokalne zmiany stają się częścią globalizacji – są jakby dodatkowym rozszerze-niem społecznych więzi ponad czasem i przestrzenią”4. W 1993 r. amerykańskisocjolog George Ritzer wprowadził dodatkowe określenie związane z globalizacją– ,,macdonaldyzację’’, która oznacza unifikację zachowań ludzi jako konsumentówi kopiowanie zachowań firm na odległych rynkach zagranicznych, by zaspokajaćpotrzeby konsumentów z określonym (ujednoliconym) wzorem potrzeb.W ujęciu socjologicznym globalizacja oznacza proces umożliwiający pokonaniebarier czasu i przestrzeni, a także barier społecznych. W jego wyniku zachowanialudzi, społeczeństw i władzy z różnych obszarów oddziałują na siebie i zmieniająsię, tworząc kulturę globalną składającą się z różnych elementów tradycji, kulturyi wzorów zachowań. Wirtualne przekraczanie granic stało się możliwe dziękigwałtownemu rozwojowi technologii (komputerom, urządzeniom multimedialnym4A. Giddens,Runaway World: How Globalization is Reshaping Our Lives,Routledge, Lon-don 2000, s. 64.M. Waters,Globalization,Routledge, London 1995, s. 3.Procesy globalizacji i ich wpływ…13oraz sieciom teleinformatycznym), bierny udział odbiorców informacji stał sięinteraktywny. Rewolucja informatyczna pozwoliła na spontaniczne i indywidualnekomunikowanie się osób z odległych krańców ziemi, przekazywanie sobie infor-macji, symboli, opinii, oraz na dzielenie się wrażeniami i własnymi pomysłami.Uczestnikami tego procesu wymiany myśli mogą być osoby niezależnie od fizy-cznego położenia miejsca, w którym chciałyby włączyć się do stale aktywnegosystemu przepływu informacji. Możliwe jest to jednak pod warunkiem uzyskaniadostępu do urządzenia informatycznego i znajomości jego obsługi. Pojawia się tuczynnik ograniczający szybkość zachodzących procesów globalizacji społecznejdo krajów wysoko i średnio rozwiniętych, gdyż mówiąc o globalizacji, zakładasię sytuację, gdy ludzie mają lub mogą mieć dostęp do urządzeń informatycz-nych pozwalających na włączanie się do sieci, np. Internetu (rys. 1 wskazuje namożliwość włączenia się ludzi z poszczególnych krajów do sieci Internet, Biznetlub komunikowania się za pośrednictwem poczty elektronicznej). Globalizacjaspołeczna jest więc procesem zachodzącym z różnym stopniem natężenia,a natężenie to zależy od wyposażenia w nowoczesne środki do komunikowania.Jak widać na rys. 1, ponad 1/3 krajów świata nie ma dostępu do podstawowej sieciinternetowej.InternetBiznete-mailbrak dostępu do sieciRys. 1. Dostępność łączy elektronicznych na świecie14Izabela CzajaW sieci informatycznej upatruje się źródła postępu, rozpowszechniania inno-wacji i podnoszenia poziomu życia we wszystkich regionach świata. „Ostatniotechnologia stała się głównym napędem globalizacji. Zaawansowanie osiągniętew komputeryzacji i telekomunikacji na Zachodzie oferuje olbrzymi, w rzeczywi-stości nieokreślony jeszcze, obszar podnoszenia poziomu życia w krajach trze-ciego świata. Nowe technologie są nie tylko obietnicą dużych ulepszeń w wydaj-ności na lokalnych rynkach, ale także dalszych i potencjalnie wyższych korzyściz gęstszej sieci elektronicznej i innych połączeń z krajami lepiej rozwiniętymi”5.Tak sformułowany wniosek nie ma jednak przełożenia na zmiany wskaźnikówHDI obliczanych co roku przez UNIDO, które służą ocenie standardów życia lud-ności na całym świecie.Państwa o nieustabilizowanej demokracji i słabej kondycji ekonomicznejuzasadniają swoje wrogie stanowisko wobec globalizacji społecznej, a przedewszystkim ekonomicznej, racjami religijnymi, patriotycznymi i argumentamisugerującymi celowe działanie potęg ekonomicznych za pośrednictwem mediówi Internetu, by osłabić politycznie i kulturowo kraje o odmiennej tradycji, w którychdominuje wyznanieinne niż chrześcijańskie. Dla 2/3 ludzkości zamieszkującejkraje słabo rozwinięte globalizacja nie jest nośnikiem postępu, ale oznacza jeszczeszybciej rosnące dysproporcje gospodarcze i powrót neokolonializmu korporacji(które zastąpią dawne państwa kolonialne), nie oznacza korzyści płynącychz globalizacji społecznej, ale przede wszystkim zagrożenia wynikające z globa-lizacji ekonomicznej6. Zmiany w poziomie życia w krajach najbiedniejszych niepoprawiły się od 10 lat, choć od 1993 r. można mówić o dynamicznym rozwojuInternetu i przekazywaniu nowoczesnych technologii, a w szczególności wiedzyza pośrednictwem sieci.3. Globalizacja ekonomicznaGlobalizacja została szybko zaakceptowana w środowisku naukowym do opi-sywania zjawisk powszechnie znanych w ekonomii – handlu międzynarodowego,finansów międzynarodowych, wymiany gospodarczej i gospodarki globalnejwystępujących w ostatnich latach w szczególnym natężeniu dzięki zdobyczom techno-logicznym (tabela 2). Często globalizację ekonomiczną utożsamia się z bezpośrednimiinwestycjami zagranicznymi. W raporcie OECD globalizację definiuje się jako56Tekst przemówienia M. Khora, dyrektora Third World Network, na sesji otwierającej Mil-The Case for Globalisation,„The Economist”, 23 September 2000.Procesy globalizacji i ich wpływ…15aktywność firm na obcych rynkach7(tabela 1). W bazach danych AFA szczegółowoopisano rolę, jaką przedsiębiorstwa ponadnarodowe odgrywają w sektorach gospo-darek krajów zaliczanych do wysoko rozwiniętych. Podstawowym kryterium jestocena wpływu zagranicznej filii firmy na gospodarkę kraju: wielkość produkcji,zatrudnienie, wytworzoną wartość, badania i eksport. Jest to jednak jeden z wielusposobów określania globalizacji.Tabela 1. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne jako procent PKB w wybranych krajachKrajFinlandiaIrlandiaJaponiaPolskaSzwajcariaTajlandia19951,973,410,432,915,141,8019963,694,570,503,166,941,8019976,044,680,683,449,972,97199823,8318,480,714,1910,846,6619998,8626,020,774,7118,535,35200027,2627,990,835,9424,722,7720019,0214,701,084,2814,202,58Źródło:Foreign Policy,Globalisation Index 2003, www.foreignpolicy.comZa autora pojęcia globalizacji rozumianej jako działalność ekonomiczna dużychorganizmów gospodarczych o światowym zasięgu uważany jest P. Kennedy,który, posługując się pojęciem globalizacji, opisał ekonomiczną integrację państwdokonującą się poprzez działanie dużych ponadnarodowych przedsiębiorstw,wprowadzających innowacje na nowe rynki i wykorzystujących nowe technologieumożliwiające im sprawną organizację procesów pracy, wymiany informacji, tran-sportu i sprzedaży na nowych rynkach. Jego zdaniem gwałtowna ekspansja dużychkorporacji stała się możliwa po zakończeniu rywalizacji dwóch systemów gos-podarczych i mocarstw atomowych, upadku imperium sowieckiego i państw socja-socja-listycznych, otwarciu nowych gospodarek (,(emergingmarkets),liberalizacji handluświatowego i obrotu środkami finansowymi, a przede wszystkim dzięki rewolucjitechnologicznej. ,,Ten nierówny gwałtowny wzrost w globalnym dobrobycie pojawiłsię w momencie wyłaniania się dużych ponadnarodowych przedsiębiorstw, którew coraz mniejszym stopniu związane są partykularnym interesem i wartościamikraju pochodzenia. Konkurując z rywalami o udziały na światowych rynkach,wypracowały strategię bezpośredniego inwestowania i produkcji w różnychczęściach świata, a dzięki rewolucyjnym technologiom komunikacyjnym i finanso-wym utworzyły globalny rynek sprzedaży dóbr i usług. Co ważne we współczesnymświecie, korporacje te zyskają na znaczeniu w przyszłości, a stało się to możliwew wyniku zlikwidowania barier powstałych po okresie zimnej wojny i procesomMierzenie globalizacji – rola ponadnarodowych korporacji w krajach OECD. Aktywnośćzagranicznych filii(AFA),Raport OECD, listopad 1999.7 [ Pobierz całość w formacie PDF ]