Profilaktyka wad postawy u dzieci i młodzieży w środowisku nauczania i wychowania(2), D MATERIAŁY PDF

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
//-->Profilaktyka wad postawy u dzieci i młodzieżywśrodowiskunauczania i wychowaniaWarszawa 2009Rekomendacje przygotował zespół ekspertów w składzie:1. prof. dr hab. n. med. Andrzej Górecki – Konsultant Krajowy w dziedzinie ortopedii i traumatologii narząduruchu2. prof. dr hab. n. med. Jerzy Kiwerski – Polskie Towarzystwo Rehabilitacji3. dr hab. n. med. Ireneusz Kowalski, prof. UWM - Polskie Towarzystwo Rehabilitacji4. prof. dr hab. n. med. Wojciech Marczyński – Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumatologiczne5. prof. dr hab. Janusz Nowotny – Komitet Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej PolskiejAkademii Nauk6. mgr Małgorzata Rybińska – Polskie Towarzystwo Fizjoterapii7. mgr Urszula Jarosz – Ministerstwo Edukacji Narodowej8. mgr Maria Suwalska – Ministerstwo ZdrowiaSPIS TREŚCI1. Wprowadzenie2. Opis problemu3. Epidemiologia4. Rekomendacje w zakresie zapobiegania wadom postawy u dzieci i młodzieży4.1 Profilaktyka wad postawy u dzieci i młodzieży4.2 Cele działań profilaktycznych4.3 Spodziewane efekty działań profilaktycznych4.4 Realizatorzy działań profilaktycznych4.5. Zadania realizatorów4.5.1 Dyrektor placówki oświatowo-wychowawczej4.5.2 Nauczyciel/ wychowawca4.5.3 Nauczyciel wychowania fizycznego4.5.4 Pielęgniarkaśrodowiskanauczania i wychowania/ higienistka szkolna5. Piśmiennictwo21. WprowadzenieMinister Zdrowia, dostrzegając potrzebę przygotowania jednolitego, opartego o aktualną wiedzęmedyczną opracowania, zawierającego wskazania dlaśrodowiskanauczania i wychowania,w zakresie działań zapobiegających występowaniu wad postawy u dzieci i młodzieży, w lutym2008 r. zwrócił się z propozycją przygotowania przedmiotowego dokumentu do gronaspecjalistów. Gotowość współpracy w tym zakresie wyrazili: Konsultant Krajowy w dziedzinieortopedii i traumatologii narządu ruchu, Konsultant Krajowy w dziedzinie rehabilitacjimedycznej oraz eksperci rekomendowani przez Polskie Towarzystwo Fizjoterapii, PolskieTowarzystwo Rehabilitacji, Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumatologiczne orazKomitet Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej Polskiej Akademii Nauk.W pracach grupy roboczej brali również udział przedstawiciele Ministerstwa EdukacjiNarodowej oraz Ministerstwa Zdrowia. Prace zespołu koordynowane były początkowoprzez Wydział Opieki nad Matką i Dzieckiem Departamentu Zdrowia Publicznego, a następnieprzez Departament Matki i Dziecka w Ministerstwie Zdrowia. Opracowany przez ekspertówdokument pt.:Profilaktyka wad postawy u dzieci i młodzieży wśrodowiskunauczaniai wychowania,Minister Zdrowia przekazuje Ministrowi Edukacji Narodowej, wyrażającnadzieję,żebędzie on pomocny w podejmowaniu przez pracowników oświaty działań na rzeczkształtowania prozdrowotnych nawyków u dzieci i młodzieży.Opis problemuPostawą ciała nazywa się sposób trzymania się osobnika w swobodnej pozycji stojącej,a zewnętrznym tego przejawem jest wzajemny przestrzenny układ poszczególnych części ciałai sylwetka danej osoby. Postawa jest u wszystkich ludzi podobna, ale nie identyczna – jest onacechą indywidualną. Z tego względu rozgraniczenie postawy prawidłowej i nieprawidłowej bywaniekiedy trudne. Drugą istotną cechą postawy jest zmienność. Zmienia się ona bowiem w ciągużycia,a nawet w ciągu dnia, pod wpływem różnych czynników. Pionowa postawa ciała nie jestnam dana od razu - noworodek nie mażadnychmożliwości przeciwstawienia się sile ciążeniai przyjmowania pozycji wyższych, niż leżąca. Dopiero w trakcie rozwoju dziecko nabywaumiejętnośćprzyjmowaniapionowejpostawyiautomatycznegoutrzymywaniajejw niekorzystnych warunkach równowagi chwiejnej, a sylwetka kształtuje się przez wiele lat.Pojawiają się też pewne zagrożenia dla jakości postawy, występujące podczas tzw. skokówwzrostowych, przypadających na okres 6-7 i 12-16 lat, gdy dziecko jest najbardziej podatne3na wpływ rozmaitych czynników zewnętrznych, a rozwój układu mięśniowego nie nadążaniejako za szybkim wzrostem kości.Prawidłowapostawaciałarozwijasięnaprawidłowympodłożumorfologicznymi czynnościowym. Konieczna jest więc prawidłowa budowa aparatu ruchu (zwłaszcza układukostno-stawowego) oraz właściwe funkcjonowanie układu mięśniowego i sterującego tączynnością układu nerwowego. Ponieważ utrzymywanie pionowej postawy jest aktem czynnym,nie bez znaczenia jest, jak dziecko opanuje tę umiejętność i jaki wytworzy się u niego wzorzecpostawy. Istotną rolę w kształtowaniu postawy ciała odgrywają nawyki, czyli swego rodzajuprzyzwyczajenie do wykonywania różnych czynności w określony sposób, w tym przypadkuprzyjmowania określonego układu ciała, zwłaszcza podczas codziennych czynności. Niestety,dzieci dość często przyjmują nieprawidłową pozycję, co sprzyja kształtowaniu i utrwalaniu sięnawyku nieprawidłowej postawy. Konieczne wydaje się rozróżnienie:1. nawykowej nieprawidłowej postawy – podlegające czynnej korekcji i wymagającej włączeniado zajęć korekcyjnych prowadzonych przez nauczycieli wychowania fizycznego;2. rzeczywistej wady postawy – nie korygującej się czynnie i nie będącej przedmiotemkompetencji nauczyciela, a wymagającej leczenia fizjoterapię, gorsetowanie, leczenieoperacyjne.Wszelkie nieprawidłowości dotyczące postawy ciała dość powszechnie określa się mianem wadpostawy, choć termin ten nie jest do końca zdefiniowany i jednoznaczny. Problem wad postawyciała był tematem znacznej liczby publikacji o różnym charakterze, jednak wciąż pozostajeon nie do końca rozwiązany. Problem ten jest jednak ważny co najmniej z dwóch powodów:1. nieprawidłowości tego typu występują dość licznie w populacji dzieci i młodzieży,2. nieprawidłowości nie są wyłącznie defektem kosmetycznym, ale mogą w przyszłościwarunkować poważne skutki zdrowotne w postaci zaburzeń krążeniowo-oddechowych,upośledzenia sprawności i wydolności ogólnej, zespołów bólowych kręgosłupa,problemów ginekologicznych u kobiet i innych.Przyczyny wad postawy są liczne. Poza przypadkami, w którym ich podłożem są wady wrodzonelub określone schorzenia, wady postawy rozwijają się zwykle bez uchwytnej przyczyny.Znaczącąrolęodgrywajątuzapewneczynniki,powodująceczęsteprzyjmowanienieprawidłowego układu ciała, prowadzące z czasem do rozwoju i utrwalenia się nawyku4nieprawidłowej postawy oraz sprzyjają rozwojowi wady. Do czynników tych zalicza się przedewszystkim: niewłaściwie dobrane stanowisko pracy ucznia (ławka i krzesło niedostosowanedo wzrostu ucznia), niewłaściwe pozycje przyjmowane podczas pracy i wypoczynku,przeciążony „bagaż szkolny” i niewłaściwe jego noszenie, nadwagę, siedzący trybżyciaoraz ograniczanie aktywności ruchowej dziecka. W tych przypadkach nieprawidłowości sąna początku czynnościowe i stosunkowołatwedo usunięcia. Rozwijająca się w ten sposób wadapostawy, jeśli nie podejmuje się działań zapobiegawczych, „rośnie wraz z dzieckiem”. Z czasemmogą pojawić się też trudne do usunięcia przykurcze, a w konsekwencji niemożliwe do usunięciadeformacje układu kostno-stawowego skutkujące poważnymi zaburzeniami zdrowia.Opieka nad dziećmi i młodzieżą z tworzącymi się lub już rozwiniętymi wadami postawy jestproblemem złożonym. Wady powstałe na określonym podłożu bądź o znacznym stopniuzaawansowania wymagają leczenia specjalistycznego, co wykracza poza sferę zainteresowańi obowiązkówśrodowiskanauczania i wychowania. Podstawowe zadania tegośrodowiskanauczania i wychowania sprowadzają się do profilaktyki pierwszorzędowej, która polegana eliminowaniu czynników sprzyjających rozwojowi wad oraz na kreowaniu prawidłowejpostawy ciała. Ponieważ zagrożenie powstaniem wady istnieje na każdym etapieżyciadziecka,działania prewencyjne są niezbędne na każdym etapie jego rozwoju. W całości postępowaniaw tym zakresie można wyróżnić następujące etapy:wiedzieć – chcieć – umieć – robić.Niezbędnajest zatem wiedza na temat działań prozdrowotnych oraz roli prawidłowej postawy ciałai sposobach jej kreowania, odpowiednia motywacja do tego typu działań, umiejętności orazrzeczywiste działania profilaktyczne. Wśród nauczycieli ważną rolę w kreowaniu postawprozdrowotnych odgrywają nauczyciele wychowania fizycznego oraz biologii. Ci pierwsi, musząprzede wszystkim zadbać o optymalny poziom wychowania fizycznego, motywację uczniówdo aktywności fizycznej pozaszkolnej oraz o wszechstronny rozwój motoryczny podopiecznych.Szczególna rola w zapobieganiu wadom postawy przypada nauczycielom nauczaniapoczątkowego, gdyż początek edukacji szkolnej stanowi zagrożenie dla prawidłowej postawyciała, związane ze zmianą trybużyciadziecka oraz przypadającym na ten okres pierwszymskokiem wzrostowym. Na nich spoczywa obowiązek doboru odpowiednich do wzrostu stanowiskpracy dla uczniów, zwracania uwagi na poprawną pozycję przy pracy oraz prowadzenie zajęćruchowych w klasach niższych.U części dzieci, pomimo działań profilaktycznych, rozwija się wada postawy. Konieczna jestzatem profilaktyka drugorzędowa. Aby była ona skuteczna, niezbędne jest możliwie5 [ Pobierz całość w formacie PDF ]