Profilowanie psychologiczne sprawców zabójstw, Prawo, Kryminologia

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Profilowanie psychologiczne sprawców zabójstw
Autor tekstu: Paweł Krukow
"Profilowanie to dochodzenie do krótkiej, dynamicznej, charakterystyki zwiê¼le
ujmuj±cej najwa¿niejsze cechy nieznanego sprawcy i przejawy jego zachowañ."
>
-
Pierwsza charakterystyka, któr± mo¿na okre¶liæ jako profil nieznanego sprawcy
to portret zabójcy powszechnie znanego jako "Kuba Rozpruwacz" (1888), poza
tym amerykañscy specjali¶ci na zamówienie Biura Słu¿b Strategicznych USA
sporz±dzili portret psychologiczny Adolfa Hitlera.
-
Pierwsze profilowanie nieznanego przestêpcy zamówione przez organy ¶cigania
to sprawa "Szalonego Bombowca", gdzie ekspertem profiluj±cym był psychiatra dr
James Brussel, wydał on nastêpuj±c± opiniê:
"Szukajcie mocno zbudowanego mê¿czyzny w ¶rednim wieku, katolika,
cudzoziemca, mieszkaj±cego z bratem lub siostr±, a gdy go znajdziecie, mo¿e
nosiæ garnitur zapiêty na guziki."
>
-
W 1978 roku Wydział Badañ nad Zachowaniem FBI wprowadził Program
Profilowania Psychologicznego, program ten okazał siê bardzo efektywnym
narzêdziem zwłaszcza w typowaniu sprawców przestêpstw na tle seksualnym.
-
Przebieg profilowania (wg Roberta Resslera):
-Ocena aktu przestêpczego.
-Szeroka, wyczerpuj±ca ocena i analiza szczegółów miejsca zdarzenia.
-Opis i wieloaspektowa analiza ofiary.
-Ocena raportów policyjnych (zdjêcia, badania laboratoryjne).
-Ocena protokołu sekcji zwłok i innych badañ medyczno-s±dowych.
-Opracowanie profilu z najwa¿niejszymi cechami charakteryzuj±cymi sprawcê.
- Sugestie dla prowadz±cych ¶ledztwo. KTO zrobił TO w TAKI sposób?
[
- Charakterystyka ofiary pod wzglêdem jej wła¶ciwo¶ci psychologicznych i
analiza jej stanu po ¶mierci (m.in. obra¿enia, stan w jakim pozostawiono zwłoki i
gdzie je odnaleziono) |- Ustalenie motywu |- Charakterystyka sprawcy ze
wzglêdu na motyw
|- Ustalenie modus operandi |
- Analiza miejsca, w którym dokonano zabójstwa (pozostawione ¶lady) |-
Ustalenie kryterium doboru ofiar |- Charakterystyka sprawcy ze wzglêdu na
stopieñ zorganizowania ]
Jak widaæ na powy¿szym diagramie, profilowanie jest czynno¶ci±, która posiada
okre¶lon± strukturê proceduraln± i nie jest umiejêtno¶ci± czysto heurystyczn±,
która objêta jest jak±¶ tajemnic±, znan± tylko "wtajemniczonym" znawcom z FBI -
jak to mo¿na zauwa¿yæ w wiêkszo¶ci filmów, z których najczê¶ciej pochodz±
wyobra¿enia o profilowaniu nieznanych sprawców zabójstw (jak i innych
przestêpców). Na pocz±tku procesu konieczne jest zebranie wszystkich mo¿liwych
informacji jakie zwi±zane s± z przestêpstwem, mo¿na je wstêpnie podzieliæ na:
dane techniczno-medyczne - a wiêc te, które pochodz± od ekspertów
kryminalistycznych i patologa s±dowego, dane wiktymologiczne (kim była ofiara
przed ¶mierci±, czym siê zajmowała, jaki prowadziła tryb ¿ycia, dane
demograficzne etc.) oraz informacje o miejscu przestêpstwa (lub pozostawienia
zwłok, gdy¿, nie zawsze miejsce, w którym dokonano zabójstwa jest tym samym,
w którym pozostawiono zwłoki) - te najlepiej zebraæ samemu bêd±c na miejscu.
Generalnie chodzi o to, ¿e te informacje dostarczaj± profiluj±cemu innych
informacji, które s± wynikiem wnioskowania dokonywanego na podstawie
specjalistycznej wiedzy, dziêki której mo¿liwe jest skorelowanie danych ¶ladów i
faktów ze sposobem postêpowania przestêpcy. Wspomniana wiedza pozwala
(przynajmniej z reguły) skojarzyæ nastêpuj±ce fakty:
>
-
Dane wiktymologiczne i medyczno-s±dowe z kryterium doboru ofiary i po czê¶ci
z modus operandi [_1_],
-
Dane wiktymologiczne z motywem przestêpstwa,
-
Wszystkie powy¿sze wraz z oglêdzinami miejsca z modus operandi.
Skojarzenia takie s± mo¿liwe, dlatego ¿e kryminalistyczno-psychologiczne
koncepcje teoretyczne wskazuj± na to, i¿:
>
-
Wszyscy sprawcy zabójstw (i innych przestêpstw) daj± siê podzieliæ na
charakterystyczne podgrupy (np. ze wzglêdu na motyw),
-
Sprawcy z okre¶lonych podgrup popełniaj± charakterystyczne przestêpstwa,
-
Dokładna charakterystyka przestêpstwa umo¿liwia scharakteryzowanie sprawcy
- a wiêc sporz±dzenie profilu.
Spo¶ród zabójców mo¿na wyodrêbniæ około piêciu podgrup sprawców, które
mo¿na wyodrêbniæ ze wzglêdu na motyw i s± nimi zabójcy dokonuj±cy
przestêpstwa z powodów:
-
emocjonalnych (tu najwiêcej tzw. morderstw w afekcie),
-
seksualnych,
-
patologicznych (lub urojeniowych - akt jako wynik rozwiniêtej psychozy),
-
ekonomiczno-rabunkowych,
-
z zemsty.
Ka¿de z zabójstw, które zostały popełnione z danych powodów wygl±da inaczej,
ma inn± strukturê dynamiczn±, inne jest kryterium doboru ofiary i inny jest modus
operandi.
Dla przykładu przedstawiê najpierw charakterystyki osób, które staj± siê
ofiarami zabójstw popełnionych z dwóch najbardziej charakterystycznych
motywów: emocjonalnego i seksualnego.
CHARAKTERYSTYKA OFIARY ZABÓJSTWA NA TLE EMOCJONALNYM:
-
Ofiara pod wzglêdem cech psychofizycznych jest podobna do sprawcy.
-
Ciało znalezione na miejscu zabójstwa.
-
Obra¿enia rozległe, na głowie, tułowiu, brzuchu, plecach i rêkach,
przypadkowe.
-
Nie widaæ, aby zabójca realizował inne cele, poza samym zabójstwem.
-
Ofiara była w złej sytuacji społeczno-ekonomicznej.
-
Ofiara charakteryzowała siê tendencj± do inicjowania konfliktów, kłótni.
-
Nadu¿ywała alkoholu, sama mogła byæ wcze¶niej karana.
-
Na ciele ofiary widaæ rany, które sugeruj±, ¿e broniła siê przed napastnikiem.
-
Ofiara nie była wi±zana ani kneblowana.
-
Ofiara znała zabójcê, w 55% przypadków był to członek jej rodziny lub partner.
Jak widaæ, z powy¿szej charakterystyki mo¿na wysnuæ wniosek dotycz±cy
motywu popełnienia zabójstwa. Dla porównania przedstawiê charakterystykê ofiary
zabójcy działaj±cego z pobudek seksualnych:
CHARAKTERYSTYKA OFIARY ZABÓJSTWA NA TLE SEKSUALNYM:
- Obra¿enia ciała maj± swoisty charakter, np. ciêcia w okolicach genitaliów.
- Ofiary s± dobierane, nieprzypadkowe, mog± mieæ jakie¶ znaki szczególne.
- S± to osoby albo wyj±tkowo uległe, depresyjne, albo impulsywne, silne.
- Maj± wyra¼nie zmniejszony zakres kontaktów społecznych.
- Ofiara nie znała zabójcy.
- Obra¿enia powstaj± w wyniku tortur, znêcania siê, s± celowo zadawane.
- Zwłoki s± przemieszczane i starannie ukrywane.
- W znacznej wiêkszo¶ci przypadków zwłoki odnajdowane s± czê¶ciowo
rozebrane.
- Ofiara ginie najczê¶ciej w wyniku uduszenia.
-
Ciało jest wyj±tkowo zmaltretowane, czêsto wycinane s± genitalia, które
sprawca zabiera ze sob±.
Nale¿y jeszcze nadmieniæ, ¿e trzy spo¶ród zaznaczonych czynników okazały siê
zdecydowanie najlepszym predyktorem słu¿±cym do zakwalifikowania
przestêpstwa jako zabójstwa na tle seksualnym.
Drugim podstawowym ¼ródłem, na podstawie którego mo¿na wywnioskowaæ
poszczególne cechy zabójcy składaj±ce siê na profil, jest charakterystyka modus
operandi, która tak¿e opiera siê na opisie stanu ofiary po ¶mierci, danych
wiktymologicznych i oglêdzin miejsca. Dokładny opis modus operandi daje nam
tak¿e przesłanki do wnioskowania o motywie.
CHARAKTERYSTYKA MODUS OPERANDI ZABÓJSTWA NA TLE EMOCJONALNYM:
-
Zabójstwo nie było planowane.
-
Zabójstwa dokonano przypadkowym narzêdziem, które znajdowało siê w domu
ofiary.
-
Relacja w chwili zabójstwa ma charakter dynamiczny, zachowanie ofiary mogło
wpłyn±æ na działanie sprawcy.
-
Zabójstwo jest wynikiem rozładowania silnych, negatywnych emocji.
-
Sprawca zadał wiele ran, które nie musiały słu¿yæ u¶mierceniu ofiary, ale były
rozładowaniem nagromadzonych emocji, ich "wybuchem".
-
Sprawca w jednym miejscu zaatakował ofiarê, w tym samym miejscu j± zabił i
w tym samym miejscu pozostawił zwłoki.
-
Sprawca znał ofiarê, pozostawał z ni± w stanie konfliktu przed zabójstwem.
-
W przebiegu wydarzenia widaæ ¶lady wybuchu niekontrolowanej bezcelowej
agresji, pozostawiono wiele ¶ladów na miejscu zabójstwa.
I dla porównania charakterystyka modus operandi zabójstwa na tle seksualnym:
CHARAKTERYSTYKA MODUS OPERANDI ZABÓJSTWA NA TLE SEKSUALNYM:
-Przestêpstwo jest zaplanowane.
-Ofiara mogła byæ zabrana do zaplanowanego miejsca, tam zabita, ale zwłoki s±
przemieszczane i ukrywane.
-Wystêpuj± oznaki działañ, które miały na celu zdobycie nad ofiar± absolutnej
kontroli i dominacji:
>
-
kneblowanie, wi±zanie,
-
gwałt analny,
-
zaduszanie przedmiotami,
-
bicie do nieprzytomno¶ci i ponowne ocucanie.
-Stosunek seksualny (je¿eli w ogóle do niego dochodzi) odbyty po ¶mierci
ofiary.
-Sprawca w ró¿norodny sposób manipuluje ciałem, umieszcza w nim
przedmioty, przewozi ofiarê ¿yj±c± lub/i martw±, rozbiera j± i ubiera etc.
Najczê¶ciej nie dochodzi do normalnego stosunku płciowego, tylko do jakiej¶
formy jego substytutu, u sprawców silnie sadystycznych w ogóle nie ma oznak
aktywno¶ci seksualnej, poniewa¿ same tortury s± form± kontaktu seksualnego.
Kiedy mamy ju¿ ustalony motyw zabójstwa, mo¿emy go po¶rednio skorelowaæ z
typem sprawcy - jak ju¿ zostało to wcze¶niej wspomniane sprawcy przestêpstw
popełnianych z ró¿nych motywów ró¿ni± siê od siebie i mo¿na ich
przyporz±dkowaæ do danej charakterystyki. Wracaj±c do naszych dwóch typów
przestêpstw mo¿na przedstawiæ dwa typy zabójców: - tych działaj±cych na tle
emocjonalnym i działaj±cym na tle seksualnym:
Sprawcy zabójstw NA TLE EMOCJONALNYM:
-
¦rodowisko wychowawcze umiarkowanie niekorzystne, za to czêste objawy
antysocjalnych zaburzeñ osobowo¶ci typu impulsywnego.
-
Niekonsekwentne metody wychowawcze i ambiwalentne stosunki emocjonalne
miêdzy członkami rodzin.
-
Matka odgrywaj±ca pozytywn± rolê, akceptuj±ca dziecko.
-
Wyra¼ne nasilenie zaburzeñ neuropsychicznych: impulsywno¶æ, nadmierna
dra¿liwo¶æ, wybuchy agresji, znaczne nasilenie zaburzeñ samokontroli
emocjonalne, cechy osobowo¶æ eksplozywnej ju¿ od młodo¶ci.
-
Tendencja do rzutowania wrogo¶ci na otoczenie, podejrzliwo¶æ.
-
Silna tendencja do reagowania agresj± na nieadekwatnie rozpoznane zagro¿enie
ze strony innych.
-
Czêste nadu¿ywanie alkoholu, sporadycznie kontakty z subkultur± przestêpcz±.
-
Niekorzystne warunki materialno-społeczne.
Sprawcy zabójstw NA TLE SEKSUALNYM:
-
Zdecydowanie złe warunki socjalizacji w dzieciñstwie i młodo¶ci. Rodzina
dysfunkcjonalna, niekonsekwentne metody wychowawcze, du¿a ilo¶æ stresów i
frustracji.
-
Brak akceptacji ze strony rodziców, wiêzi emocjonalnej.
-
Znaczne nasilenie kar fizycznych i psychologicznego znêcania siê.
-
Matka pełni±ca rolê osoby karz±cej, stosuj±cej przemoc psychiczn± i fizyczn±.
-
Nasilenie objawów neuropsychiatrycznych: nadpobudliwo¶æ, moczenie nocne,
labilno¶æ emocjonalna o charakterze neurotycznym.
-
Epizody drêczenia zwierz±t w dzieciñstwie.
-
Liczne objawy dysfunkcji seksualnych: zaburzenia popêdu, ró¿norodne parafilie,
niedojrzało¶æ psychoseksualna. Negatywne wspomnienia z pierwszych kontaktów
seksualnych.
-
Tendencje autodestrukcyjne (próby samobójcze, samookaleczenia).
-
Czêste, introwertyczne uciekanie w ¶wiat fantazji i wyobra¿eñ, z reguły o
patologiczno-seksualnej tre¶ci.
-
Chłód emocjonalny zbli¿ony do subklinicznych lub klinicznych form psychopatii
kalkulacyjnej.
-
Osobowo¶æ wykształcona głównie w oparciu o tłumienie emocji, rzutowania
stanów lêku i wrogo¶ci na innych.
-
Zabójstwo seksualne takiego sprawcy ma zaspokoiæ jego głêboko sfrustrowane
potrzeby:
>
-
dominacji, kontroli nad kim¶,
-
zaspokojenie przez to potrzeb uznania własnej warto¶ci, uznania.
-
[ Pobierz całość w formacie PDF ]