Propozycja podzialu stratygraficznego czwartorzedu Polski, SGGW Inżynieria Środowiska, SEMESTR 1, Rok 1 od ...

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Przegl¹d Geologiczny, vol. 55, nr 2, 2007
Propozycja podzia³u stratygraficznego czwartorzêdu Polski
Andrzej Ber*, Leszek Lindner**, Leszek Marks*, **
A. Ber
L. Lindner
L. Marks
wprowadzania do obiegu nieformalnych jednostek
stratygraficznych, których status sta³ w wyraŸnej sprzecz-
noœci z tradycj¹ powszechnie akceptowan¹ w innych kra-
jach.
W obliczu podobnych problemów znalaz³a siê równie¿
polska klasyfikacja, terminologia i nomenklatura jednostek
stratygraficznych starszych od czwartorzêdu (por. Kotañski,
2001). W zwi¹zku z tym, dla przygotowania propozycji
odpowiednich rozwi¹zañ, Komitet Nauk Geologicznych
PAN powo³a³ w ostatnich latach odpowiedni zespó³ eks-
pertów.
Nale¿y dodaæ, ¿e zaniedbania w zakresie formalizowa-
nia jednostek stratygraficznych czwartorzêdu istniej¹ rów-
nie¿ poza naszym krajem, a nawet przede wszystkim w
skali globalnej. Pozostawienie spraw swojemu biegowi
mog³oby doprowadziæ w przysz³oœci do powa¿nych konse-
kwencji, m.in. wobec powtarzanego okazjonalnie postula-
tu, aby zaniechaæ dalszego stosowania nazwy
’czwartorzêd’, co sta³o siê ostatnio faktem dla nazwy ‘trze-
ciorzêd’ (por. Marks, 2005, 2006).
Niekonsekwencje w polskiej klasyfikacji, terminologii
i nomenklaturze stratygraficznej czwartorzêdu sprawiaj¹,
¿e w po³¹czeniu z ograniczonym stosowaniem nowszych
metod datowania, korelacje z jednostkami stratygraficzny-
mi wyró¿nionymi w innych regionach Europy s¹ oparte na
bardzo s³abo ugruntowanych podstawach lub wrêcz maj¹
charakter woluntarystyczny. Dotyczy to przede wszystkim
nadu¿ywaniu w korelacjach lokalnych tzw. skali paleotem-
peratur, opartej na analizie stosunku izotopów tlenu w osa-
dach g³êbokomorskich (m.in. por. Lisicki, 2003).
W ostatnich trzydziestu latach dodatkowe niejasnoœci
pojawi³y siê równie¿ w zwi¹zku z wprowadzeniem niejed-
noznacznie zdefiniowanych jednostek policyklicznych:
zarówno zlodowaceñ, czyli ‘megaglacja³ów’ zawieraj¹cych
równie¿ interglacja³y (por.
Instrukcja
…, 2004), jak rów-
nie¿ interglacja³ów, w sk³ad których wchodz¹ tak¿e
znacz¹ce och³odzenia, niekiedy nawet interpretowane jako
zlodowacenia, mimo ¿e nie znaleziono odpowiadaj¹cych
im osadów lodowcowych (por. Pidek, 2000; por. Winter,
2006).
Proponujemy zapocz¹tkowanie porz¹dkowania
podzia³u stratygraficznego czwartorzêdu Polski, co wyma-
ga w szczególnoœci:
doprowadzenia do jego pe³nej synchronizacji ze
schematami europejskimi,
wytypowania i opracowania stratotypów regional-
nych dla jednostek stratygraficznych czwartorzêdu,
uporz¹dkowania i zalecenia do stosowania odpo-
wiedniego nazewnictwa i pisowni jednostek stratygraficz-
nych czwartorzêdu,
zweryfikowania zasad wprowadzania nowych for-
malnych jednostek litostratygraficznych, biostratygraficz-
nych, a przede wszystkim chronostratygraficznych
czwartorzêdu.
W badaniach czwartorzêdu w Polsce istnieje od wielu
lat du¿a dowolnoœæ stosowania i wprowadzania nowej ter-
minologii i nomenklatury stratygraficznej (por. Ber &
Marks, 2004). Istotny wp³yw na tak¹ sytuacjê mia³o rów-
nie¿ powszechne i mechaniczne stosowanie schematu stra-
tygraficznego, opracowanego na potrzeby
Szczegó³owej
mapy geologicznej Polski w skali 1:50 000
ju¿ od pocz¹tku
jej edycji kilkadziesi¹t lat temu, i to mimo wprowadzania w
miarê up³ywu czasu kolejnych modyfikacji (
Instrukcja
…,
1996, 2004). Nie by³o to bez wp³ywu na nadmiern¹ szcze-
gó³owoœæ schematów stratygraficznych, nie popart¹ odpo-
wiedni¹ dokumentacj¹.
Pierwsza, stosunkowo kompleksowa próba uporz¹dko-
wania zasad polskiej klasyfikacji, terminologii i nomenkla-
tury stratygraficznej zosta³a przedstawiona w opracowaniu
zbiorowym wykonanym pod redakcj¹ Mojskiego (1988).
Zaproponowano w nim podstawy wyró¿niania i podzia³u
jednostek, pojêcie stratotypu, nazewnictwo, sposób usta-
lania i rewizji formalnych i nieformalnych jednostek
litostratygraficznych, morfostratygraficznych, biostraty-
graficznych oraz chronostratygraficznych. Niestety, zasa-
dy te by³y stosowane w minionych latach jedynie w bardzo
ograniczonym stopniu, nawet przez ich autorów, tym
samym nie odegra³y oczekiwanej roli w badaniach czwar-
torzêdu Polski.
DowolnoϾ w polskich badaniach stratygraficznych
czwartorzêdu w szczególnoœci dotyczy³a:
kryteriów wyró¿niania i dokumentowania profili
stratotypowych,
piœmiennictwa nazw wyró¿nianych jednostek,
nazewnictwa nowoodkrytych jednostek,
wprowadzania nazw obcych do literatury polsko-
jêzycznej i nazw polskich do literatury œwiatowej,
odmiany nazw poszczególnych jednostek stratygra-
ficznych,
woluntaryzmu w stosowaniu istniej¹cej oraz wpro-
wadzaniu nowej terminologii i nomenklatury stratygraficz-
nej,
*Pañstwowy Instytut Geologiczny w Warszawie,
ul. Rakowiecka 4; 00-975 Warszawa; andrzej.ber@pgi.gov.pl;
leszek.marks@pgi.gov.pl; l.marks@uw.edu.pl
**Wydzia³ Geologii, Uniwersytet Warszawski, ul. ¯wirki i
Wigury 93, 02-089 Warszawa;
l.lindner@uw.edu.pl
115
 Przegl¹d Geologiczny, vol. 55, nr 2, 2007
Wszystkie te zagadnienia od dwóch lat s¹ przedmiotem
dyskusji i analizy w specjalnym zespole powo³anym w
ramach Komitetu Badañ Czwartorzêdu PAN.
W zwi¹zku z tocz¹c¹ siê dyskusj¹ na temat pisowni
wyró¿nianych w czwartorzêdzie jednostek stratygraficz-
nych (np. zlodowaceñ, interglacja³ów, stadia³ów, intersta-
dia³ów, itp.), Komitet Badañ Czwartorzêdu uzyska³ w tym
wzglêdzie opiniê Rady Jêzyka Polskiego przy Prezydium
PAN, autorstwa prof. dr hab. Jerzego Podrackiego. Z opinii
tej wynika, ¿e poprawnym i wygodniejszym jest stosowa-
nie w drugim cz³onie nazwy danej jednostki stratygraficz-
nej w postaci rzeczownika w³asnego (nazwa rzeki,
miejscowoœci czy regionu) np. zlodowacenie Odra lub
Odry, interglacja³ Mazowsze lub Mazowsza, ni¿ formy
przymiotnikowej (np. zlodowacenie odrzañskie, interglacja³
mazowiecki), która nie zawsze pozwala na jednoznaczn¹
identyfikacjê nazwy miejscowoœci (np. zbójnowski to
przymiotnik zarówno od nazwy Zbójno jak i Zbójna). Na
tej podstawie mo¿na s¹dziæ, ¿e dopuszczalne s¹ nazwy
typu Odra czy Mazowsze, jeœli przyk³adowo w zestawie-
niach tabelarycznych (ryc. 1) rezygnuje siê z pierwszego
cz³onu nazwy danej jednostki stratygraficznej. Koñcowa
czêœæ wymienionej opinii informuje, ¿e zapis omawianych
nazw ma³ymi literami (np. zlodowacenie wis³a, interglacja³
zbójno) jest sprzeczny z podstawowymi zasadami polskiej
ortografii.
Autorzy maj¹ jednak zdanie odmienne w kwestii pisa-
nia z wielkiej litery nazw jednostek podzia³u stratygraficz-
nego czwartorzêdu, pochodz¹cych od rzeczowników
w³asnych (a wiêc przyk³adowo Wis³a, Eem, Odra, Lublin).
By³oby to diametralnie inne podejœcie ni¿ w przypadku
wszystkich starszych od czwartorzêdu jednostek stra-
tygraficznych. Dla tych w polskiej nomenklaturze straty-
graficznej stosuje siê konsekwentnie i od zawsze zapis
ma³ymi literami, mimo ¿e wiêkszoœæ z nich pochodzi od
nazw miejscowoœci b¹dŸ regionów geograficznych (np.
perm, jura, oksford, mastrycht, eifel).
PODZIA£ GLOBALNY
PODZIA£ EUROPEJSKI
PODZIA£Y REGIONALNE W POLSCE
ŒRODOWISKA
POLARNOή KIERUNKU
PALEOMAGNETYCZNEGO
normalna
rzeczne
glacjalne
odwrócona
eoliczne
litoralne
nieokreœlona
bagienne i jeziorne
zmiana skali czasowej
SUDETY
ŒL¥SK
WIELKOPOLSKA
I KUJAWY
POMORZE
WARMIA
I MAZURY
MAZOWSZE
I PODLASIE
LUBELSZCZYZNA
I GÓRY ŒWIÊTO-
KRZYSKIE
MA£OPOLSKA
HOLOCEN
10
holocen
wis³a
eem
holocen
kompleks
pó³nocnopolski
50
wis³a
100
eem
warthe
drenthe
schöningen
reinsdorf
fuhne
warta
200
odra
saale
kompleks
œrodkowopolski
lublin
zbójno
liwiec
mazowsze
san 2
400
holsztyn
elstera
interglacja³ IV
interglacja³ III
600
kompleks
glacja³ C
ferdynandów
glacja³ B
san 1
kozi grzbiet
kromerski
interglacja³ II
glacja³ A
800
kompleks
nida
interglacja³ I
1000
bavel
s.l.
dorst
leerdam
linge
bavel
s.s.
po³udniowopolski
augustów
1200
menap
narew
1500
waal
celestynów
eburon
otwock
kompleks
2000
tegelen
preglacjalny
ponurzyca
2500
pretegelen
ró¿ce
116
krzna
 Przegl¹d Geologiczny, vol. 55, nr 2, 2007
Jednoczeœnie niektóre jednostki podzia³u stratygraficz-
nego czwartorzêdu nie pochodz¹ce od nazw geograficz-
nych, ale od ³aciñskich odpowiedników nazw rodzajowych
dla flory (np. m³odszy dryas, starszy dryas, najstarszy dryas)
i fauny (np. litoryna, ancylus, yoldia) s¹ konsekwentnie
pisane ma³¹ liter¹. W tej sytuacji stosowanie do niektórych
nazw wielkiej litery, a do innych ma³ej prowadzi³oby do
niespójnoœci w terminologii stratygraficznej czwartorzêdu.
W niniejszej notatce przedstawiamy uzupe³nion¹ (por.
Ber i in., 2005) propozycjê nowego ujêcia podzia³u straty-
graficznego plejstocenu Polski, w którym wyodrêbniono 4
kompleksy, kolejno od do³u: preglacjalny, po³udniowo-
polski, œrodkowopolski i pó³nocnopolski (ryc. 1). Ka¿dy z
tych kompleksów obejmuje zespó³ (grupê) jednostek kli-
matostratygraficznych pierwszego rzêdu w rozumieniu
Ró¿yckiego (1964), odpowiadaj¹cych dotychczas wyró¿-
nianym zlodowaceniom i interglacja³om b¹dŸ och³odze-
niom i ociepleniom (por. Lindner i in., 1995, 2003; Lindner
& Marks, 1995; Zuchiewicz, 1998) w ich uaktualnionym
nazewnictwie (por. Lindner i in., 2004; Lisicki & Winter,
2004).
Zazwyczaj kompleksem nazywana jest regionalna jed-
nostka litostratygraficzna obejmuj¹ca zespó³ warstw skal-
nych ró¿nego typu i znacznej mi¹¿szoœci, zwi¹zanych
jak¹œ wspóln¹ cech¹. W literaturze dotycz¹cej czwartorzê-
du Europy pojêcie kompleksu ma ju¿ doœæ d³ug¹ i ugrunto-
wan¹ tradycjê, jako ¿e zosta³o przedstawione po raz
pierwszy (Kukla & Lo¿ek, 1961) dla okreœlenia zespo³u
nak³adaj¹cych siê na siebie gleb kopalnych, czyli tak zwa-
nych pedokompleksów, jak na przyk³ad dla profilu Vya-
zivok na Ukrainie przez Rousseau i in. (2001).
PODZIA£ GLOBALNY
PODZIA£ EUROPEJSKI
PODZIA£Y REGIONALNE W KARPATACH
ŒRODOWISKA
POLARNOή KIERUNKU
PALEOMAGNETYCZNEGO
normalna
rzeczne
glacjalne
odwrócona
eoliczne
bagienne i jeziorne
nieokreœlona
zmiana skali czasowej
N
KARPATY ZEWNÊTRZNE
KOTLINA
S¥DECKA
S
PIENINY
N
TATRY
S
BESKID
ZACHODNI
HOLOCEN
10
holocen
wis³a
eem
holocen
kompleks
pó³nocnopolski
50
wis³a
zlodowacenie m³odsze
100
eem
warthe
drenthe
schöningen
reinsdorf
fuhne
warta
zlodowacenie starsze
odra
200
lublin
saale
kompleks
œrodkowopolski
krzna
zbójno
liwiec
mazowsze
san 2
400
holsztyn
elstera
interglacja³ IV
interglacja³ III
glacja³ C
600
kompleks
ferdynandów
glacja³ B
san 1
kozi grzbiet
kromerski
interglacja³ II
glacja³ A
nida
800
kompleks
interglacja³ I
1000
bavel
s.l.
dorst
leerdam
linge
bavel
s.s.
po³udniowopolski
augustów
1200
menap
narew
1500
waal
celestynów
eburon
otwock
kompleks
2000
tegelen
preglacjalny
ponurzyca
2500
pretegelen
ró¿ce
Ryc. 1.
Proponowany podzia³ stratygraficzny i paleogeografia czwartorzêdu Polski obszarów pozakarpackiego (A) i karpackiego (B),
w nawi¹zaniu do schematu stratygraficznego czwartorzêdu zachodniej Europy; magnetostratygrafia w podziale globalnym na podsta-
wie Heller & Evans (1995), a dla Polski na podstawie Tucho³ki (G³azek i in., 1977), Nawrocki & Wójcik (1995) oraz Nawrocki &
Siennicka-Chmielewska (1996)
Fig. 1.
Proposed stratigraphic subdivision and palaeogeography of the Quaternary of Poland, outside (A) and in the Carpathians (B),
and its correlation with stratigraphic subdivision for western Europe; magnetostratigraphy in global subdivision after Heller & Evans
(1995), and for Poland after Tucho³ka (G³azek et al., 1977), Nawrocki & Wójcik (1995) and Nawrocki & Siennicka-Chmielewska
(1996)
117
 Przegl¹d Geologiczny, vol. 55, nr 2, 2007
Nieco póŸniej pojêcie kompleksu zosta³o zapropono-
wane przez Zagwijna (1975) do podzia³u kromeru holen-
derskiego na och³odzenia, tj. glacja³y A–C i oddzielaj¹ce je
ocieplenia, tj. interglacja³y oraz zastosowane m.in. przez
Gibbarda i in. (1991), a tak¿e dla scharakteryzowania
g³ównych epizodów glacjalnych na obszarze Niemiec
(m.in. Cepek & Nowel, 1991). Ostatnio i w sposób najbar-
dziej pe³ny zosta³o przedstawione w tabeli stratygraficznej
dla obszaru Niemiec (
Stratigraphische Tabelle
…, 2002).
W tak zwanych d³ugich sekwencjach py³kowych, kom-
pleksami nazywano tak¿e wyró¿nione w nich okresy, np. w
stanowisku Tenaghi Phillipon w Macedonii (Kukla, 1978).
W stratygrafii czwartorzêdu Polski pierwsze zastoso-
wanie kompleksu dotyczy³o g³ównych jednostek glacjal-
nych i interglacjalnych w ujêciu morfostratygraficznym
rzeŸby wspó³czesnej i kopalnej (Lindner, 1987). PóŸniej
zosta³o u¿yte w schemacie chronostratygraficznym dla for-
macji poli-interglacjalnej w rowie Kleszczowa jako „kom-
pleks Czy¿ów” (Krzyszkowski, 1991), a nastêpnie
zastosowane w schemacie okreœlaj¹cym pozycjê wiekow¹
bi-optymalnego interglacja³u augustowskiego (Ber i in.,
1998).
Zalet¹ proponowanego przez autorów podzia³u straty-
graficznego czwartorzêdu Polski jest m.in. usuniêcie nie-
konsekwentnej terminologii stratygraficznej dla
zlodowaceñ i interglacja³ów mono- i policyklicznych oraz
u³atwiona korelacja ze schematami stratygraficznymi
czwartorzêdu Europy Zachodniej. Wyznaczenie w
przysz³oœci stratotypów dla granic pododzia³ów/podepok
plejstocenu w globalnym schemacie stratygraficznym (por.
Marks, 2006), mo¿e stworzyæ koniecznoœæ doprecyzowa-
nia przedstawionej przez autorów propozycji podzia³u.
Instrukcja
opracowania i wydania szczegó³owej mapy geologicznej
polski w skali 1: 50 000, 1996 — Pañstwowy Instytut Geologiczny,
Warszawa.
Instrukcja
opracowania i wydania szczegó³owej Mapy Geologicznej
Polski w skali 1: 50 000, 2004. Pañstwowy Instytut Geologiczny, War-
szawa, wydanie II uzupe³nione.
KOTAÑSKI Z. 2001 — Stajnia Augiasza, czyli o tym jak spolszczaæ i
odmieniaæ nazwy piêter i innych jednostek stratygraficznych. Prz.
Geol., 49: 591–598.
KRZYSZKOWSKI D. 1991 — The middle Pleistocene polyinterglacial
Czy¿ów Formation in the Kleszczów Graben (Central Poland): strati-
graphy and palaeogeography. Folia Quatern., 61–62: 5–58.
KUKLA G. 1978 —The classical European glacial stages: correlation
with deep-sea sediments. Trans. Nebraskan Ac. Sci., 6: 57–93.
KUKLA J. & LOEK V. 1961 — Loesses and related deposits. Pr. Inst.
Geol., 34: 11–28.
LINDNER L. 1987 — Podstawy morfostratygrafii czwartorzêdu Ni¿u
Polskiego. Kwart. Geol., 31: 163–174.
LINDNER L., DZIER¯EK J., LAMPARSKI Z., MARKS L. &
NITYCHORUK J. 1995 — Zarys stratygrafii czwartorzêdu Polski;
g³ówne poziomy osadów glacjalnych i interglacjalnych oraz ich roz-
przestrzenienie. Prz. Geol., 43: 586–591.
LINDNER L., DZIER¯EK J., MARCINIAK B. & NITYCHORUK J.
2003 — Outline of Quaternary glaciations In the Tatra Mts: their deve-
lopment, age and limits. Geol. Quart., 47: 269–280.
LINDNER L., GOZHIK P., MARCINIAK B., MARKS L. &
YELOVICHEVA
Y. 2004 —
Main climatic changes in the Quaternary
of Poland, Belarus and Ukraine. Geol. Quart., 48: 97–114.
LINDNER L. & MARKS L. 1995 — Zarys paleogeomorfologii obsza-
ru Polski podczas zlodowaceñ skandynawskich. Prz. Geol., 43:
591–594.
LISICKI S. 2003 — Zasiêgi l¹dolodu skandynawskiego w dorzeczu
Wis³y, wyznaczone na podstawie petrograficznych badañ glin lodowco-
wych, w nawi¹zaniu do izotopowych stadiów tlenowych. Prz. Geol.,
51: 217–223.
LISICKI S. & WINTER H. 2004 — Rewizja pozycji stratygraficznej
osadów dolnego i œrodkowego plejstocenu pó³nocno-wschodniej Polski.
[W:] Kostrzewski A. (red.) — Geneza, litologia i stratygrafia utworów
czwartorzêdowych, 4; Geografia UAM, 68: 259–283.
MARKS L. 2005 — Co dalej z czwartorzêdem? Prz. Geol., 53:
394–395.
MARKS L. 2006 — Bitwy o czwartorzêd ci¹g dalszy. Prz. Geol., 54:
682–684.
MOJSKI J.E. red. 1988 — Zasady polskiej klasyfikacji, terminologii i
nomenklatury stratygraficznej czwartorzêdu. Instr. i Met. Bad. Geol.,
47: 3–63.
NAWROCKI J. & WÓJCIK A. 1995 — Lithology and stratigraphy of
Pleistocene loess-like deposits in the Za³ubiñcze section (Nowy S¹cz
Basin, Outer Carpathians). Geol. Quart., 39: 121–144.
NAWROCKI J. & SIENNICKA-CHMIELEWSKA A.E. 1966 — Loess
magnetism in the Odonów section (S Poland). Geol. Quart., 40:
231–244.
PIDEK I.A. 2000 — Interpretacja palinostratygraficzna zimnej jednost-
ki pomiêdzy dwoma ciep³ymi w ferdynandowskiej sukcesji py³kowej.
Prz. Geol., 48: 1035–1038.
ROUSSEAU D.D., GERASIMENKO N., MATVIISHINA ZH. &
KUKLA G. 2001 — Late Pleistocene Environment of the Central
Ukraine. Quatern. Res., 56: 349–356.
RÓ¯YCKI S.Z. 1964 — Klimatostratygraficzne jednostki podzia³u
plejstocenu. Acta Geol. Pol., 14: 321–339.
STRATIGRAPHISCHE TABELLE VON DEUTSCHLAND 2002 —
Deutsche Stratigraphische Komission.
WINTER H. 2006 — Uwagi o plejstoceñskich glacja³ach i intergla-
cja³ach. Prz. Geol., 54: 142–144.
ZAGWIJN W.H. 1975 — Variations in climate as shown by pollen ana-
lysis especially in the Lower Pleistocene of Europe. [W:] Ice Ages,
Ancient and Modern (red. A.E. Wright & F. Moseley), Seel House
Press, Liverpool: 137–152.
ZUCHIEWICZ W. 1998 — Quaternary tectonics of the Outer West
Carpathians, Poland. Tectonophysics, 297: 121–132.
Literatura
BER A., JANCZYK-KOPIKOWA Z. & KRZYSZKOWSKI D. 1998 —
A new interglacial stage in Poland (Augustovian) and the problem of
the oldest Pleistocene till. Quatern. Sc. Rev., 17: 761–773.
BER A., LINDNER L. & MARKS L. 2005 — Propozycja nowego
podzia³u stratygraficznego czwartorzêdu Polski. XII Konf. Stratygrafia
plejstocenu Polski, Zwierzyniec, 31 sierpnia — 3 wrzeœnia 2005:
26–28.
BER A. & MARKS L. 2004 — O potrzebie uporz¹dkowania polskiej
terminologii stratygraficznej dla czwartorzêdu. XI Konf. Stratygrafia
plejstocenu Polski, Supraœl, 30 sierpnia — 3 wrzeœnia 2004: 17–18.
CEPEK A.G. & NOWEL W. 1991 — Zum Pleistozn im Raum Klin-
ge–Dubrau (stliche Niederlausitz), ein Typusgebiet fr den Saale–Kom-
plex. Z. geol. Wiss., 19: 289–316.
GIBBARD P.L., WEST G.R., ZAGWIJN W.H., BALSON P.S.,
BURGER A.W., FUNNEL B.M., JEFFERY D.H., DE JONG J., VAN
KOLFSCHOTTEN T., LISTER A.M., MEIJER T., NORTON P.E.P.,
PREECE R., ROSE J., STUART A.J., WHITEMAN C.A &
ZALASIEWICZ J.A. 1991 — Early and Middle Pleistocene correlation
in the southern North Sea Basin. Quat. Sci. Rev., 10: 23–52.
G£AZEK J., KOWALSKI K., LINDNER L., M£YNARSKI M., STWORZEWICZ
E., TUCHO£KA P. & WYSOCZAÑSKI-MINKOWICZ T. 1977 — Cave depo-
sits at Kozi Grzbiet (Holy Cross Mts, central Poland) with vertebrate and
snail fauna of the Mindelian I/Mindelian II Interglacial and their strati-
graphic correlations. Proc. of the Intern. Speleol. Congr., Sheffield:
211–214.
HELLER F. & EVANS M.E. 1995 — Loess magnetism. Rev. Geoph.,
33: 211–240.
Praca wp³ynê³a do redakcji 12.11.2006 r.
Akceptowano do druku 12.01.2007 r.
118
[ Pobierz całość w formacie PDF ]