prostownik do ładowania akumulatorów samochodowych, schematy

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Prostownik do ładowania akumulatorów samochodowych
P R O J E K T Y
Prostownik do ładowania
akumulatorów
samochodowych
kit AVT−367
Zima to z†okres ciÍøkiej
prÛby dla akumulatorÛw
samochodowych. Wielu z†nas
broni siÍ przed niemi³ymi
niespodziankami z†ich strony
za pomoc¹ czÍstego
pod³adowywania. Akumulator
nie jest lekki, a zdecydowan¹
wiÍkszoúÊ typowych
prostownikÛw moøna okreúliÊ
mianem topornych.
O†ile na gabaryty i†wagÍ
akumulatora mamy niewielki
wp³yw, to nie jest tak
w†przypadku prostownika.
Prezentowana tu ³adowarka
jest z pewnoúci¹ nowoczesna
i filigranowa.
Prostownik wykonano w†posta-
ci wysokosprawnej przetwornicy
przepustowej (ang. forward con-
verter) zasilanej bezpoúrednio wy-
prostowanym napiÍciem sieci.
Przetwornica pracuje z czÍstotli-
woúci¹ 50kHz, dziÍki czemu wy-
miary elementÛw indukcyjnych s¹
niewielkie. Zmontowany uk³ad
waøy nieca³e 400 gramÛw, a†jego
wymiary 120x70x45mm s¹ mniej-
sze niø typowego transformatora
sieciowego o†mocy 100W!
Konstrukcja ³adowarki uprosz-
czona zosta³a do niezbÍdnego mi-
nimum, tak aby jej wykonanie
by³o op³acalne. Zastosowane zo-
sta³y popularne i†³atwe do kupie-
nia elementy. Mimo tego uk³ad
ma wysokie walory uøytkowe:
- wysok¹ sprawnoúÊ przekraczaj¹-
c¹ 80%;
- ca³kowit¹ odpornoúÊ na zwarcie
wyjúcia;
- stabilizowany pr¹d wyjúciowy
o†maksymalnej wartoúci 4,5A;
- zabezpieczenie przed prze³ado-
waniem akumulatora.
nie musi byÊ duøa - akumulator
nie wymaga przecieø starannie
odfiltrowanego napiÍcia. Konden-
sator C1 zmniejsza zak³Ûcenia ge-
nerowane przez uk³ad, a†C3 wspo-
maga pracÍ g³Ûwnego kondensato-
ra filtruj¹cego w†zakresie wy-
øszych czÍstotliwoúci. WartoúÊ re-
zystora R1 powinna byÊ z†jednej
strony moøliwie duøa, aby impuls
pr¹du przy w³¹czeniu uk³adu do
sieci by³ niewielki, z†drugiej stro-
ny rezystancja ta powinna byÊ
moøliwie ma³a, tak aby straty
mocy podczas normalnej pracy
by³y jak najmniejsze. Dlatego czÍs-
to w†rozwi¹zaniach praktycznych
zamiast R1 montuje siÍ termistor
NTC o†mocy ok. 2W (tzw. rozru-
chowy) i†rezystancji w†temperatu-
rze pokojowej oko³o 10
. Przep³y-
waj¹cy pr¹d podgrzewa go do
temperatury ok. 50
o
C, jego rezys-
tancja wynosi wtedy ok. 5
.
Rezystor R2 odpowiada za start
przetwornicy. Po w³¹czeniu zasi-
lania zaczyna przez niego p³yn¹Ê
pr¹d i†narasta napiÍcie na kon-
densatorze C4. W†chwili gdy na-
piÍcie to osi¹gnie 16V zaczyna
pracowaÊ kontroler przetwornicy.
W³¹czony zostaje klucz T1 i†przet-
wornica startuje. Poniewaø, z†uwa-
gi na koniecznoúÊ minimalizacji
strat mocy, wartoúÊ rezystancji R2
powinna byÊ jak najwiÍksza, to
w†momencie startu kontroler czer-
pie energiÍ praktycznie wy³¹cznie
z†kondensatora C4. Wystarcza jej
na oko³o 200 milisekund pracy.
Opis uk³adu
Schemat elektryczny ladowarki
przedstawiono na
rys. 1
. NapiÍcie
sieci, podawane do uk³adu most-
kowego M1, poprzez bezpiecznik
i†rezystor R1 (ograniczaj¹cy udar
pr¹du w†momencie w³¹czenia
prostownika), jest w nim prosto-
wane i†filtrowane przy pomocy
kondensatora C2. W†tym zastoso-
waniu pojemnoúÊ kondensatora C2
Elektronika Praktyczna 1/98
43
Prostownik do ładowania akumulatorów samochodowych
Po tym czasie napiÍcie na C4
spada poniøej 10V, co jest syg-
na³em dla kontrolera o†koniecz-
noúci zablokowania klucza, gdyø
nie ma pewnoúci, iø przy tak
niskim napiÍciu zasilania kontro-
lera bÍdzie moøliwoúÊ pewnego
nasycania i†zatykania T1. Po krÛt-
kiej chwili ca³y proces zaczyna
siÍ powtarzaÊ.
Aby zatem start uk³adu by³
moøliwy, konieczne jest dodatko-
we zasilanie U1. Realizuje je uzwo-
jenie ìDî wraz z†diodami D3 i†D4
oraz d³awikiem D³1. Tuø po starcie
uk³adu, zaindukowany w†uzwoje-
niu pr¹d do³adowuje C4 do na-
piÍcia oko³o 20V i†umoøliwia nie-
przerwan¹ pracÍ przetwornicy.
Rys. 1. Schemat elektryczny prostownika.
Kontroler
Do sterowania przetwornic¹ zo-
sta³ wykorzystany popularny i†ta-
ni uk³ad UC3844. Produkuje go
wiele firm i w†rÛønych odmia-
nach, m.in. Motorola, Philips,
SGS Thomson. Do prostownika
najlepiej nadaj¹ siÍ kostki z†liter¹
A†w†symbolach, oznaczaj¹c¹ m.in.
dwukrotnie mniejszy pr¹d rozru-
chowy (jeúli w†uk³adzie zamontu-
je siÍ tak¹ kostkÍ moøna zwiÍk-
szyÊ wartoúÊ R2). Zasilanie jest
podawane na wyprowadzenie
7†uk³adu, zaú koÒcÛwka 5†to ma-
sa. WartoúÊ napiÍcia zasilania
sprawdza uk³ad startu (16V) i†blo-
kowania (10V), steruj¹c odpowied-
nio prac¹ klucza. Waønym ele-
mentem jest dioda Zenera o†na-
piÍciu 34V, pod³¹czona rÛwnoleg-
le do koÒcÛwek 7†i†5. Bez niej,
w†przypadku np. uszkodzenia klu-
cza, napiÍcie na C4 wzrasta³oby
aø do 300V, powoduj¹c niechybne
uszkodzenie wielu elementÛw
z†U1 na czele.
KoÒcÛwka 6†jest wyjúciem
uk³adu typu
totem-pole
- sterow-
nika tranzystora MOSFET, o†duøej
wydajnoúci pr¹dowej. Rezystor R8
ogranicza szczytowy pr¹d ³adowa-
nia pojemnoúci bramka-ürÛd³o
tranzystora T1 do wartoúci bez-
piecznej dla stopnia wyjúciowego
U1, a†R7 zabezpiecza tranzystor
kluczuj¹cy przed wyst¹pieniem
stanu nieokreúlonego na bramce,
w†przypadku uszkodzenia kontro-
lera. Elementy D1 i†D2 s¹ dodat-
kowym zabezpieczeniem kontrole-
ra. Typowa awaria uk³adu, spo-
wodowana na przyk³ad rozkleje-
niem siÍ po³Ûwek rdzenia TR1
44
Elektronika Praktyczna 1/98
Prostownik do ładowania akumulatorów samochodowych
KoÒcÛwka 2 (
rys. 2
) jest odwra-
caj¹cym wejúciem wewnÍtrznego
wzmacniacza napiÍcia b³Ídu zawar-
tego w†U1. Wejúcie nieodwracaj¹ce
jest niedostÍpne z†zewn¹trz i†jest
pod³¹czone wewn¹trz struktury do
napiÍcia o†wartoúci 2,5V. Z†kolei
na koÒcÛwce 1 jest dostÍpne wy-
júcie wzmacniacza w†celu umoøli-
wienia jego kompensacji. Mimo
oczywistej wygody, w†opisywanym
zastosowaniu wewnÍtrzny wzmac-
niacz zosta³ wy³¹czony. G³Ûwnym
powodem takiej decyzji by³o to, iø
jego kompensacja czÍstotliwoúcio-
wa w†przetwornicy przepustowej
jest wyj¹tkowo ømudna i†ma³o po-
wtarzalna (UC3844 zosta³ zaprojek-
towany pod k¹tem sterowania prze-
twornic¹ zaporow¹). Uzyskanie sta-
bilnej pracy bez obci¹øenia, a†tego
zasilacze impulsowe bardzo nie
lubi¹, graniczy³o z†cudem, a†sta³e
czasowe kompensacji uspokajaj¹ce
niesforny ìgeneratorî by³y tak du-
øe, øe jego reakcja na zmianÍ
obci¹øenia, zamiast przepisowych
mikrosekund, by³a zauwaøalna go-
³ym okiem!
Wy³¹czenie wzmacniacza reali-
zuje rezystor R6, a R13 zabezpie-
cza dodatkowo przed jego nie-
przewidzianymi wzbudzeniami.
Poniewaø wewn¹trz struktury za-
warte jest ürÛd³o pr¹dowe ìwpusz-
czaj¹ceî pr¹d do koÒcÛwki 1†ste-
rowanie generatorem PWM moøna
zrealizowaÊ zwieraj¹c j¹ do masy
za pomoc¹ tranzystora zawartego
w†transoptorze.
sprawnoúÊ CNY64=50%, a†jego
pasmo to tylko 110 kHz), jednak
w†tym zastosowaniu nie ma to
istotnego znaczenia.
Prac¹ LED steruje popularny
uk³ad TL431 i†jednoczeúnie pe³ni
on w†uk³adzie rolÍ wzmacniacza
napiÍcia b³Ídu. Zaproponowany
uk³ad ma dodatkow¹ zaletÍ, napiÍ-
cie wyjúciowe moøna dok³adnie
wyregulowaÊ za pomoc¹ PR1 i†jest
ono stabilne w funkcji temperatury.
Rys. 2. Sposób sterowania generatora
PWM za pomocą transoptora.
Uk³ad przekazywania
mocy
Najwaøniejsz¹ czÍúci¹ uk³adu
przekazywania mocy jest transfor-
mator. Ma on aø cztery uzwojenia:
- uzwojenie oznaczone na sche-
macie liter¹ ìCî to uzwojenie
pierwotne;
- uzwojenie ìBî jest uzwojeniem
odmagnesowuj¹cym - w†momen-
cie wy³¹czenia tranzystora ener-
gia zgromadzona w†rdzeniu wra-
ca do ürÛd³a poprzez diodÍ D5;
gdyby uzwojenia tego nie by³o
lub uszkodzeniu uleg³aby dioda
D5, to rdzeÒ po krÛtkiej chwili
pracy nasyci³by siÍ - moment
ten dla konstruktora objawia siÍ
w†sposÛb multimedialny - hu-
kiem odparowuj¹cej struktury
T1 i†dymem z†opornoúci R3 i†R8;
- uzwojenie ìAî jest uzwojeniem
wtÛrnym;
- uzwojenie ìDî jest pomocniczym
uzwojeniem wtÛrnym potrzeb-
nym do zasilania kontrolera.
PodwÛjna dioda D6 wraz z†d³a-
wikiem D£2 i†kondensatorami C10
i†C11 tworzy stopieÒ wyjúciowy
charakterystyczny w³aúnie dla
przetwornicy przepustowej. Ana-
logiczny uk³ad jest pod³¹czony do
uzwojenia ìDî, mimo niewielkiej
mocy jak¹ pobiera U1 tu rÛwnieø
konieczny jest d³awik. Wszystkie
kondensatory pracuj¹ce w†uk³a-
dzie przekazywania mocy powin-
ny charakteryzowaÊ siÍ nisk¹ war-
toúci¹ wspÛ³czynnika ESR. Pro-
centuje to niøszymi zak³Ûceniami
na wyjúciu, niøsz¹ wartoúci¹ na-
piÍcia tÍtnieÒ oraz, co rÛwnie
waøne, uk³ad taki ³atwiej jest
poprawnie skompensowaÊ.
Kondensatory o†niskiej wartoú-
ci ESR czasami moøna poznaÊ po
zwielokrotnionych wyprowadze-
niach, jednak jeúli wykonano je
technik¹ mostkowania warstw fo-
lii (zawieraj¹ one szereg dodatko-
wych po³¹czeÒ pomiÍdzy wars-
przebiega w†sposÛb podobny do
opisanego.
PÍkniÍcie rdzenia, i†zwi¹zany
z†tym dramatyczny spadek jego
indukcyjnoúci, powoduje przep³yw
duøego pr¹du przez uzwojenie
pierwotne - uszkadza to tranzys-
tor T1. Uszkodzony tranzystor ma
zazwyczaj zwarte wszystkie wy-
prowadzenia, czyli do rezystorÛw
R8 i†R3 przy³oøone zostaje napiÍ-
cie 300V. Dioda D2 (jest to tzw.
transient suppresor, czyli dioda
Zenera duøej mocy przeznaczona
do ìobcinaniaî przepiÍÊ) ograni-
cza wartoúÊ napiÍcia na wypro-
wadzeniu 6†do 24V, a†D1 zapew-
nia w³aúciw¹ polaryzacjÍ kontro-
lera. W†efekcie uszkodzeniu mog¹
ulec jedynie rezystory R3 i†R8,
a†U1 ocaleje.
Wyprowadzenie 3 dostarcza
kontrolerowi informacji o†pr¹dzie
p³yn¹cym przez uzwojenie pier-
wotne transformatora (badany jest
spadek napiÍcia na rezystorze R3),
elementy R4 i†C8 tworz¹ obwÛd
gasikowy dla oscylacji jakie poja-
wiaj¹ siÍ na R3. Elementy R5 i†C7
do³¹czone do nÛøki 4†ustalaj¹ czÍs-
totliwoúÊ pracy przetwornicy,
a†wyprowadzenie 8†jest ürÛd³em
napiÍcia odniesienia o†wartoúci 5V.
Uk³ad stabilizacji
napiÍcia
Im tranzystor zawarty w†O1
bardziej przewodzi, tym napiÍcie
na wyprowadzeniu 1†jest niøsze
i†wspÛ³czynnik wype³nienia im-
pulsÛw kluczuj¹cych mniejszy. Za-
mierzeniem autora by³o opracowa-
nie uk³adu stabilnego i†powtarzal-
nego. Dlatego, aby nie by³o prob-
lemÛw z†kompensacj¹, w†uk³adzie
zosta³ zastosowany szybki trans-
optor produkcji Hewlett-Packard
o†sprawnoúci rzÍdu 8% i†pasmie
przenoszenia 1MHz.
Jego duøa szybkoúÊ pracy wy-
nika przede wszystkim z†rozbicia
wolnego, wieloemiterowego foto-
tranzystora na uk³ad fotodioda-
tranzystor. W†porÛwnaniu do ty-
powych konstrukcji typu CNY 17
lub CNY64 traci siÍ tutaj istotnie
na sprawnoúci transmisji (np.
Rys. 3. Charakterystyka prądowo−
napięciowa prostownika.
Elektronika Praktyczna 1/98
45
Prostownik do ładowania akumulatorów samochodowych
Rys. 4. Sposób nawijania transformatora TR1.
pr¹du. Uk³ad dysponuje bowiem
oryginalnym zabezpieczeniem
przeciwzwarciowym, a†jego cha-
rakterystyka pr¹dowo-napiÍciowa
jest przedstawiona na rys. 2.
Wynika z†niej, øe przez zwarte
zaciski wyjúciowe nie p³ynie øa-
den pr¹d.
Gdy napiÍcie na wyjúciu z†ja-
kichú powodÛw siÍ zmniejszy,
dziÍki silnemu sprzÍøeniu magne-
tycznemu uzwojeÒ ìAî i†ìDî, pro-
porcjonalnie zmaleje rÛwnieø na-
piÍcie na kondensatorze C4. Spa-
dek tego napiÍcia poniøej 10V
uaktywnia uk³ady zabezpieczenia
podnapiÍciowego wbudowane
w†U1 i†przetwornica siÍ wy³¹cza.
Po nieca³ej sekundzie przerwy,
kondensator C4 zostaje do³adowa-
ny przez R2 do progowego napiÍ-
cia w³¹czaj¹cego kontroler (16V)
i†uk³ad ponownie startuje. Ci¹g³e
zwarcie objawia siÍ zatem charak-
terystycznym ìprÛbkowaniemî
przetwornicy.
twami zwijki) zewnÍtrznie niczym
nie odrÛøniaj¹ siÍ od innych.
Brak jednolitego systemu ozna-
czeÒ powoduje dodatkowy ba³a-
gan i†dezorientacjÍ.
W†uk³adzie wyprÛbowano prak-
tycznie kombinacjÍ dwÛch zwyk-
³ych (ale od renomowanego pro-
ducenta) kondensatorÛw po³¹czo-
nych rÛwnolegle, dziÍki czemu
wypadkowa rezystancja ESR jest
niewielka oraz, na co niekiedy nie
zwraca siÍ uwagi, pr¹dy przewo-
dzone przez wyprowadzenia tych
pojemnoúci leø¹ w†rozs¹dnych gra-
nicach. Rezystor R12 realizuje
wymÛg minimalnego obci¹øenia
wyjúcia i†zapewnia stabiln¹ pracÍ.
przepustowy R4 i C8, eliminuj¹cy
zak³Ûcenia szpilkowe powstaj¹ce
przy prze³¹czaniu klucza, jest po-
dawane na wejúcie kontroli pr¹-
du. W†chwili, gdy napiÍcie na
wyprowadzeniu trzecim U1 osi¹g-
nie 1V, kontroler natychmiast
i†bez wzglÍdu na wartoúÊ sygna-
³Ûw ze wzmacniacza napiÍcia b³Í-
du wy³¹cza klucz (oczywiúcie pro-
ces wy³¹czania powtarza siÍ
w†kaødym cyklu).
Takie dzia³anie pozwala ogra-
niczyÊ pr¹d wyjúciowy do ø¹danej
wartoúci poprzez dobÛr R3 i†jed-
noczeúnie zapewnia bezpieczny
start uk³adu bezpoúrednio po w³¹-
czeniu do sieci, gdy kondensatory
C10 i†C11 s¹ jeszcze nie na³ado-
wane. Po prostu s¹ one ³adowane
sta³ym pr¹dem.
Jak wykonaÊ
transformator?
Prawid³owe i†staranne wykona-
nie transformatora jest kluczem
do sukcesu w†budowie prostow-
nika. SzczegÛln¹ uwagÍ trzeba
zwrÛciÊ na w³aúciwe pod³¹czenia
uzwojeÒ do wyprowadzeÒ karka-
su. Ewentualne pomy³ki w†pocz¹t-
kach i†koÒcach uzwojeÒ lub prze-
bicia miÍdzy nimi unieruchomi¹
uk³ad lub uszkodz¹ elementy mo-
cy.
Jak dzia³a stabilizacja
pr¹du?
Jeúli tylko napiÍcie akumulato-
ra jest niøsze od ustawionej po-
tencjometrem PR1 wartoúci progo-
wej (úciúlej: koÒcowej wartoúci
napiÍcia ³adowania), uk³ad prze-
staje stabilizowaÊ napiÍcie i†prze-
chodzi do stabilizacji pr¹du. Kon-
trola jego wartoúci jest dokonywa-
na po stronie pierwotnej. W†cza-
sie, gdy tranzystor kluczuj¹cy
przewodzi, to pr¹d przez niego
p³yn¹cy sk³ada siÍ w†uproszcze-
niu z†dwu sk³adowych:
- pr¹du magnesuj¹cego o†wielkoú-
ci zaleønej od indukcyjnoúci
uzwojenia pierwotnego i†napiÍ-
cia na C2,
- pr¹du wyjúciowego pomniejszone-
go o†przek³adniÍ transformatora.
Poniewaø wielkoúÊ pr¹du mag-
nesuj¹cego jest wartoúci¹ sta³¹,
moøna do kontroli pr¹du wyjúcio-
wego sprawdzaÊ wielkoúÊ pr¹du
pierwotnego. Zamiana pr¹du na
napiÍcie jest realizowana w†ürÛdle
tranzystora T1 na rezystorze R3.
NapiÍcie to poprzez filtr dolno-
Zabezpieczenie
przeciwzwarciowe
Zwarcie koÒcÛwek wyjúcio-
wych prostownika nie powoduje,
jak moøna by przypuszczaÊ, ci¹g-
³ego przep³ywu przez nie duøego
PracÍ rozpoczyna siÍ od przy-
gotowania 3†odcinkÛw drutu DNE
o†úrednicy 0,8 mm i†d³ugoúci ok.
85 cm. Pocz¹tki drutÛw naleøy
Rys. 5. Rozmieszczenie elementów na płytce drukowanej prostownika.
46
Elektronika Praktyczna 1/98
Prostownik do ładowania akumulatorów samochodowych
Trzecie w†ko-
lejnoúci nawija
siÍ uzwojenie
pierwotne ìCî
Zaczynaj¹c od
koÒcÛwki 13,
trzeba nawin¹Ê
90 zwojÛw drutu
DNE 0,28 i
zakoÒczyÊ na
nÛøce 11. Uzwo-
jenie odmagneso-
wuj¹ce liczy so-
bie rÛwnieø 90
zwojÛw, jednak
w†tym przypadku
wystarczy znacz-
nie cieÒszy drut
DNE, np. 0,1 mm. Start na koÒ-
cÛwce 12, koniec na 10. Oczywiú-
cie s¹ dopuszczalne nieznaczne
rÛønice w†úrednicach uøywanych
przewodÛw
W†gotowy karkas naleøy wsu-
n¹Ê rdzeÒ, po czym ciasno owi-
n¹Ê go taúm¹ izolacyjn¹, aby
zapewniony by³ w³aúciwy docisk
obu po³Ûwek do siebie. Do kon-
troli nawiniÍcia potrzebny bÍdzie
miernik indukcyjnoúci. Uzwojenia
ìBî i†ìCî powinny mieÊ induk-
cyjnoúÊ po oko³o 18mH. Prowizo-
rycznie po³¹czone ze sob¹ po³Ûw-
ki rdzenia naleøy pozostawiÊ tak
przez ca³y proces uruchamiania,
dopiero gdy uzyska siÍ pewnoúÊ,
iø wszystko dzia³a poprawnie,
trzeba solidnie skleiÊ je ze sob¹
i†z†karkasem za pomoc¹ øywicy
epoksydowej odpornej na podwy-
øszon¹ temperaturÍ.
Epidian lub Distal), a†na wypro-
wadzenia nasun¹Ê odcinki koszul-
ki igielitowej. Gotowy d³awik po-
winien mieÊ indukcyjnoúÊ ok. 60
mikrohenrÛw. Mozaika p³ytki dru-
kowanej przewiduje moøliwoúÊ
uøycia gotowych d³awikÛw, zgod-
nie z†danymi zawartymi w†wyka-
zie elementÛw.
IndukcyjnoúÊ d³awika D³1 po-
winna wynosiÊ oko³o 150 mikro-
henrÛw. Z†uwagi na niewielki
pr¹d p³yn¹cy przez niego moøna
skorzystaÊ z†szerokiej gamy ele-
mentÛw gotowych.
Rys. 6. Szkic wykonania wspornika dławika DŁ2.
Montaø i uruchomienie
Uk³ad montuje siÍ wed³ug ty-
powych regu³, najlepiej na p³ytce
drukowanej przedstawionej na
wk³adce wewn¹trz numeru. Roz-
mieszczenie elementÛw przedsta-
wia
rys. 5
.
Nieco komplikacji przysporzyÊ
moøe jedynie to, iø duø¹ czÍúÊ
elementÛw montuje siÍ w†pionie.
ZadbaÊ naleøy jedynie, aby rezys-
tory, w†ktÛrych wydziela siÍ zna-
cz¹ca moc (R1, R2, R12) zamon-
towaÊ w†pewnym oddaleniu od
p³ytki drukowanej, co u³atwi roz-
praszanie ciep³a i†ograniczy na-
grzewanie innych s¹siednich ele-
mentÛw. Kontroler U1 warto jest
zamontowaÊ w†podstawce. Do za-
montowania d³awika D³2 na rdze-
niu kubkowym konieczne bÍdzie
wykonanie z†cienkiej blachy sta-
lowej lub aluminiowej wspornika
k¹towego zgodnie z†
rys. 6
. ZarÛ-
wno dioda D6, jak i†tranzystor T1
wymagaj¹ radiatorÛw. Elementy
mocujemy do nich bez przek³adek
izolacyjnych.
Uk³ad zmontowany ze spraw-
nych elementÛw dzia³a od pier-
wszego w³¹czenia, uruchamianie
warto jednak przeprowadziÊ stop-
niowo. Podczas pracy naleøy za-
chowaÊ daleko id¹c¹ ostroønoúÊ,
gdyø nie doúÊ, øe uk³ad jest
zasilany bezpoúrednio z†napiÍcia
sieci energetycznej, to dodatkowo
szczytowe napiÍcia w†uk³adzie
przekraczaj¹ 700V! Naleøy rÛw-
nieø pamiÍtaÊ, aby po wy³¹czeniu
uk³adu odczekaÊ kilkadziesi¹t se-
kund przed rozpoczÍciem jakichú
manipulacji, aby roz³adowa³ siÍ
kondensator C2. Do uruchomienia
potrzebne bÍd¹: rezystor o†opor-
noúci oko³o 100
zamocowaÊ do wyprowadzeÒ 5-6-
7 (patrz
rys. 4
) i†ca³¹ wi¹zk¹
nawin¹Ê 14 zwojÛw. Przewody
musz¹ byÊ uk³adane úciúle i†rÛw-
no. KoÒce drutÛw lutuje siÍ do
nÛøek 1-2-3. Gotowe uzwojenie
wtÛrne naleøy zaizolowaÊ - dla
dostatecznego bezpieczeÒstwa
uøytkowania, izolacjÍ powinna sta-
nowiÊ taúma izolacyjna odporna
na temperaturÍ rzÍdu 100 stopni.
PrÛby autora pokaza³y, øe najle-
piej do tego nadaje siÍ folia
styrofleksowa pozyskana choÊby
ze starego telewizyjnego transfor-
matora w.n. lub duøego konden-
satora.
FoliÍ naleøy poci¹Ê w†pasy
o†szerokoúci wiÍkszej od wielkoú-
ci karkasu o†ok. 2†mm, co da
gwarancjÍ, iø dok³adnie przykryje
ona uzwojenie i†nie bÍdzie prze-
biÊ miÍdzy uzwojeniami. Ponie-
waø izolacja pomiÍdzy uzwoje-
niem wtÛrnym a†pozosta³ymi jest
najwaøniejsza, dlatego naleøy na-
win¹Ê jej aø trzy warstwy.
Drugie w†kolejnoúci nawija siÍ
uzwojenie zasilaj¹ce kontroler ìDî.
Poniewaø moc pobierana przez U1
jest niewielka, wystarczy cienki
drut o†úrednicy oko³o 0,3 mm,
ktÛrym naleøy nawin¹Ê 11 zwojÛw
zaczynaj¹c od koÒcÛwki 8, a†koÒ-
cz¹c na 9. Z†uwagi na wymagane
duøe sprzÍøenie z†uzwojeniem
wtÛrnym, uzwojenie nawijamy cen-
tralnie w†úrodku karkasu, úciúle
zwÛj przy zwoju. Podczas nawi-
jania naleøy ci¹gle mieÊ na uwa-
dze, aby wszystkie uzwojenia na-
wijaÊ w†jednym kierunku, inaczej
trudno bÍdzie zapanowaÊ nad koÒ-
cami i†pocz¹tkami oraz starannie
izolowaÊ wyprowadzenia i†kaød¹
z†nawijanych warstw drutu.
Pozosta³e elementy
indukcyjne
Drugim waønym elementem
jest d³awik D³2. Do jego wyko-
nania najlepiej jest uøyÊ specjal-
nego rdzenia toroidalnego, jednak
z†uwagi na trudnoúci w†zakupie
takowego i, co chyba waøniejsze,
aby unikn¹Ê k³opotliwego w†tym
przypadku nawijania, do wykona-
nia d³awika proponujÍ uøyÊ rdze-
nia kubkowego. Uzwojenie d³awi-
ka liczy sobie 12 zwojÛw nawi-
niÍtych moøliwie jak najgrubszym
drutem (np. DNE 1,5 mm) na
szpulce rdzenia M32/19. Uzwoje-
nie nie wymaga izolacji, ale po-
niewaø drut nawojowy o†tej úred-
nicy jest sprÍøysty, ciasno nawi-
niÍte uzwojenie trzeba przed za-
montowaniem w†rdzeniu posma-
rowaÊ øywic¹ epoksydow¹ (klej
i†mocy co naj-
mniej 2W, dwie øarÛwki samo-
chodowe 12V/21W, regulowany
Elektronika Praktyczna 1/98
47
  [ Pobierz całość w formacie PDF ]