przeciwdzialanie przemocy i przemocy seksualnej wobec dziewcząt, Równość płci

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
u}hflzg}ld dqlhsu}hprf|
lsu}hprf|vhnvxdoqhm
zrehfg}lhzf}w
rudgqlngodqdxf}|flhohnlqdxf}|flhol
xqgdfmdhplqrwhndËÓÓÑ
Spis treści
4. W świecie, w którym nie pozwala się kobiecie mówić „tak”,
jej „nie” nie jest słyszalne –
rozmowa z Wiesławem Sokolukiem
26
5. Ucząc o wzajemnym szacunku, o szacunku do własnego ciała
– przeciwdziałamy przemocy –
rozmowa z Alicją Długołęcka
33
Copyright © Fundacja Feminoteka, Warszawa 2008
Zuzanna Celmer
39
Wydanie raportu zostało przygotowane w ramach projektu „Girl Power – siła
dziewczyn” współfinansowanego przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej
w ramach Funduszu Inicjatyw Obywatelskich
7. Co zrobić, gdy dojdzie do przemocy seksualnej w szkole
– porady prawne
Irmina Kotiuk
45
8. Dobre praktyki:
Redakcja: Beata Stępień, Alina Synakiewicz
Korekta: Iwona Stefańczyk
Międzynarodowa Kampania 16 Dni Przeciwdziałania Przemocy
Wobec Kobiet
Alina Synakiewicz
51
Ponton – grupa młodzieżowych doradców seksualnych
Aleksandra Józefowska
Opracowanie graficzne: Palebek
55
ISBN: 978-8394783-7-9
Stowarzyszenie w Stronę Dziewcząt – propagowanie idei
równouprawnienia w edukacji
Joanna Piotrowska
60
Wydawca:
FUNDACJA FEMINOTEKA
00-040 Warszawa
ul. Warecka 8/91
tel./faks: 22/ 826 83 05
e-mail: info@feminoteka.pl
Warsztaty WenDo jako forma profilaktyki przemocy wobec
dziewcząt
Alina Synakiewicz
62
9. Konwencje, pakty, umowy i dyrektywy
65
10. Polecane książki i inne publikacje
72
11. Przydatne strony internetowe
82
Druk i oprawa: SOWA DRUK na Życzenie
www.sowadruk.pl
tel. 022/ 431 81 40
12. Przydatne telefony
84
13. Słowniczek
87
Poradnik dla nauczycielek i nauczycieli
Tak długo jak mamy do czynienia z przemocą wobec kobiet,
nie możemy twierdzić, że dokonuje się postęp
na drodze ku równości, rozwojowi i pokojowi.
Kofi Annan, były Sekretarz Generalny ONZ
Przemoc wobec
kobiet i dziewcząt
– ogólnoświatowy
i polski problem
Dlaczego w ogóle mówimy o zjawisku przemocy wobec kobiet
i dziewcząt? Czy to, że kultura patriarchalna szczególnie krzywdzi
kobiety, to tylko pomysł organizacji kobiecych i feministycznych? Od-
powiedzmy od razu na to pytanie: nie tylko feministki i aktywistki
kobiece zauważyły hierarchię płciową i męską dominację owocują-
cą przemocą. Pamiętajmy, że pisząc o przemocy i dominacji, odno-
simy się do zjawisk i procesów, a nie do konkretów, nie tyle piszemy
o czyimś partykularnym doświadczeniu, ile raczej zdajemy sprawę
z istnienia społecznego fenomenu. Oprócz feministek i działaczek
na rzecz praw kobiet, także międzynarodowe gremia uznały prze-
moc wobec kobiet za część kultury patriarchalnej, którą należy jak
najszybciej zmienić.
Potępiając rozprzestrzeniającą się na całym świecie przemoc wobec
kobiet, stanowiącą pogwałcenie podstawowych praw człowieka, Kofi
Annan ówczesny Sekretarz Generalny ONZ, w 2006 roku wezwał do
większego zaangażowania w „walkę z tą plagą, która uniemożliwia
prawdziwy postęp na drodze ku równości, rozwojowi i pokojowi”.
Prezentując na posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego ONZ kilkuset-
stronicowy raport na temat przemocy wobec kobiet, Annan powie-
dział: „Przemoc wobec kobiet, utrzymująca się we wszystkich krajach
na całym świecie, stanowi pogwałcenie praw człowieka; jest także
jednym z czynników w największym stopniu utrudniających równo-
uprawnienie kobiet i mężczyzn. Przemoc wobec kobiet jest niedo-
puszczalna w każdych warunkach: czy jej sprawcą jest samo państwo
lub jego instytucje, czy też członkowie rodziny lub obcy; czy docho-
dzi do niej w sferze publicznej, czy prywatnej; w okresie pokoju czy
w czasie konfliktu... Tak długo jak mamy do czynienia z przemocą
wobec kobiet, nie możemy twierdzić, że dokonuje się postęp na dro-
dze ku równości, rozwojowi i pokojowi. Przemoc wobec kobiet zuba-
ża jednostki, rodziny, społeczności oraz kraje. Społeczne, polityczne
oraz ekonomiczne koszty przyzwolenia na jej utrzymywanie się na
niezmienionym poziomie są ogromne i czas już na większe inwesto-
 Przemoc wobec kobiet i dziewcząt
– ogólnoświatowy i polski problem
Poradnik dla nauczycielek i nauczycieli
wanie w bezpieczeństwo kobiet. Ten wysiłek wymaga ogromnej po-
litycznej woli, wyrazem której będą zwiększone nakłady finansowe
oraz ludzkie na walkę z tym zjawiskiem”.
dry pedagogicznej jest ogromne zainteresowanie tą problematyką,
że chcieliby umieć radzić sobie w sytuacjach, gdy w szkole dojdzie do
przemocy/ przemocy seksualnej wśród uczniów i uczennic.
1) Szerzej na ten temat
piszemy na str. 65
Z przemocą wobec kobiet i dziewcząt od lat walczą rozmaite in-
stytucje i organizacje, zostało podjętych wiele działań, przyjętych
konwencji i założeń
1
, pod którymi podpisywała się także Polska jako
członek ONZ czy Unii Europejskiej. Jednak skala przemocy nadal jest
olbrzymia i nie wszystkie kraje wkładają wystarczająco dużo wysiłku,
by przeciwdziałać temu zjawisku. Polska należy, niestety, do tych nie-
chlubnych wyjątków.
Jesteśmy przekonane, że wychowawcy i nauczyciele nie reagują
w przypadkach przemocy czy przemocy seksualnej nie dlatego, że
nie chcą, lecz dlatego, że najczęściej są bezradni, często nie wiedzą,
co zrobić. Bywa, że nie wiedzą jak tę przemoc rozpoznać, czym jest
molestowanie seksualne itp. Część nauczycielek i nauczycieli jest też
przekonana, że wystarczą jednoznaczne instrukcje, jak zachować się
w przypadku, gdy dojdzie do przemocy czy przemocy seksualnej.
Niestety – jednej, gotowej recepty nie ma. Podkreślają to również
wszystkie osoby, które napisały teksty do tego poradnika. Możemy
jedynie sugerować pewne zachowania i reakcje, ale nie jesteśmy
w stanie podać precyzyjnej odpowiedzi, instrukcji krok po kroku,
ponieważ każde zdarzenie jest inne, każdy uczeń i uczennica inaczej
reagują, a problem przemocy, zwłaszcza przemocy seksualnej, jest
niezwykle złożony.
2) Szerzej o zaleceniach
i CEDAW piszemy na str. 68
Komitet ds. likwidacji dyskryminacji kobiet ONZ
2
w 2007 roku przed-
stawił Polsce zalecenia dotyczące przeciwdziałania przemocy wobec
kobiet. Zwrócił uwagę m.in. na postrzeganie przez polskie instytucje
przemocy domowej jako problemu neutralnego płciowo. Komitet za-
apelował także, by Polska dołożyła wszelkich starań w celu zapobie-
gania i zwalczania wszelkich form przemocy wobec kobiet i dziew-
cząt. Ponadto Komitet zalecił przeprowadzenie kampanii mającej na
celu zwiększenie świadomości odnośnie zwalczania przemocy wo-
bec kobiet, w tym przemocy domowej. Od tamtego czasu minęły już
dwa lata, a żadne z zaleceń Komitetu nie zostało przez polski rząd
wprowadzone. Od kilku lat środki na działania antyprzemocowe nie
zostały zwiększone, a działania profilaktyczne i edukacyjne dotyczą-
ce przemocy, zwłaszcza wśród najmłodszych, nie stały się prioryte-
tami kolejnych rządów. Polska do tej pory nie przeprowadziła takiej
kampanii, zaś sami autorzy raportu rządowego z realizacji Krajowe-
go Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie podkreślali, że
środki przeznaczone na kampanię edukacyjną są niewystarczające
(12 tysięcy złotych). Nie zmieniło to jednak faktu, że na 2009 rok
pieniędzy na ten cel nie zwiększono. W uwagach Komitetu znala-
zła się także ta dotycząca wad w ustawie antyprzemocowej z 2005
roku z zaleceniem, by luki prawne zostały naprawione. Ale i w tym
przypadku nie nastąpiły zmiany – ustawa miała być znowelizowana
w 2008 roku, lecz do tej pory jej nie ma, zaś eksperci z zakresu prawa
twierdzą, że proponowane w niej zmiany nie przyczynią się do lep-
szej realizacji ustawy.
Wychodzimy też z założenia, że nauczyciele i nauczycielki nie mu-
szą być ekspertami z zakresu interwencji kryzysowej i nie muszą ta-
kiego ciężaru brać na siebie. W naszym poradniku kładziemy nacisk
przede wszystkim na edukację, czyli przeciwdziałanie negatywnym
zjawiskom, które mogą stać się przyczyną przemocy czy przemocy
seksualnej. Właśnie w profilaktyce i edukacji dzieci i młodzieży, wi-
dzimy największą szansę na zmniejszenie skali przemocy i przemocy
seksualnej.
Tymczasem w polskiej szkole większość działań skierowanych jest
niemal wyłącznie na interwencję – gdy dojdzie już do jakiejś drama-
tycznej sytuacji, wtedy można spodziewać się reakcji ze strony dyrek-
cji, nauczycieli i nauczycielek i pedagogów. Często bywa tak, że re-
kacja daje efekt odwrotny od zamierzonego – sami wychowawcy czy
pedagodzy, kierując się stereotypamni – obarczają winą nie sprawcę,
lecz ofiarę. Jest to bardzo dobrze widoczne szczególnie w sprawach
dotyczących przemocy seksualnej, gdzie najczęściej dziewczęta, któ-
re doświadczyły molestowania seksualnego czy przemocy seksual-
nej, oskarżane są np. o prowokowanie. Co gorsza – w wielu szkołach,
gdzie doszło do tragedii, nie podjęto działań profilaktycznych, które
przecież mogłyby zapobiec kolejnym tego typu zdarzeniom. Reakcja
zakończyła się na interwencji...
Te wszystkie przykłady pokazują, że przeciwdziałanie przemocy
wobec kobiet i dziewcząt nie jest priorytetowym zadaniem polskiego
rządu. Jednak szkoły nie mogą sobie pozwolić na ignorowanie tego
zjawiska, ponieważ to uczennice i uczniowie ponoszą konsekwencje
braku działań edukacyjnych i profilaktycznych. Doniesienie medial-
ne chociażby z ostatniego roku na temat przypadków molestowa-
nia seksualnego pokazują, że szkoły nie radzą sobie z tym problem.
Z doświadczenia Feminoteki w prowadzeniu szkoleń m.in. dla na-
uczycielek i nauczycieli z tego obszaru, wynika z kolei, że wśród ka-
Zdajemy sobie sprawę z tego, że aby zauważyć przemoc i ofiary
przemocy w wieloosobowych klasach, trzeba być w tym temacie
specjalistą/ specjalistką. Przeciętny nauczyciel czy wychowawca ma
wystarczająco dużo obowiązków i trudno mu znaleźć czas, by szkolić
Przemoc wobec kobiet i dziewcząt
– ogólnoświatowy i polski problem
Poradnik dla nauczycielek i nauczycieli
się jeszcze w tym zakresie. Ale, naszym zdaniem, wcale nie musi. Od
tego są pedagodzy szkolni czy psychologowie.
3) O dobrych praktykach
piszemy na str. 50
Państwo w działaniach antyprzemocowych od lat wyręczają m.in.
organizacje pozarządowe organizując warsztaty, szkolenia, konfe-
rencje, pisząc raporty, książki i podręczniki
3
. Warto więc skorzystać
także z ich doświadczenia i eksperckiej wiedzy, zapraszać do szkół,
by przeprowadzili zajęcia dla dzieci i młodzieży. Warto przeciwdzia-
łać przemocy, uczyć dzieci szacunku, tolerancji, wrażliwości na po-
trzeby innych, pokazywać jak szkodliwe są stereotypy i przeciwdzia-
łać dyskrymianacji. Warto podkreślać, że nikt nie ma prawa naruszać
ich granic ani psychicznych, ani fizycznych. Uczennice i uczniowie,
widząc że w nauczycielce czy nauczycielu mają sojusznika, chętniej
podzielą się swoimi obawami, dzięki czemu łatwiej będzie przeciw-
działać szkodliwym zjawiskom.
KILKA UWAG O SZKOLE,
WYCHOWANIU I RÓWNOŚCI
Mamy nadzieję, że poradnik, który oddajemy do Państwa rąk, przy-
czyni się w jakimś stopniu do zmniejszenia skali przemocy wobec
dziewcząt, podniesienia świadomości i wiedzy, a przede wszystkim
zrozumienia, jakie są przyczyny przemocy seksualnej i jak można jej
zapobiegać. Służyć temu mają nie tylko zamieszczone tutaj teksty,
ale również obszerna lista książek i publikacji skierowanych zarów-
no dla nauczycieli i nauczycielk, jak i dla uczniów i uczennic, dzięki
którym można poszerzyć i pogłębić swoją wiedzę, a także uzyskać
informacje na temat prowadzenia zajęć na „trudne tematy”.
Tekst: Anna Dzierzgowska
Liczymy także na Wasze uwagi i sugestie, aby kolejne wydania
poradnika móc uzupełniać o najbardziej wartościowe i potrzebne
nauczycielkom i nauczycielom informacje. ❚
Zespół Feminoteki
   [ Pobierz całość w formacie PDF ]