PRZED WYBUCHEM, BHP, materiały od gen strażaka, ARTYKUŁY

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Ochrona ppoz 03-2007.qxd 26-08-2007 6:37 AM Page 8
ZAPOBIEGANIE PO˚AROM I AWARIOM
Zasady opracowywania dokumentu
zabezpieczenia stanowiska pracy przed wybuchem
Piotr Rosmus
Dostosowywanie zasad kszta∏towania bezpieczeƒstwa pracy w polskich przedsi´biorstwach do wymagaƒ dyrektyw Unii Europejskiej
zwiàzane jest z wdra˝aniem i dokumentowaniem zasad zarzàdzania ryzykiem, które w uj´ciu dyrektyw obejmuje wszystkie aspekty
dzia∏alnoÊci przemys∏owej, tzn. zagro˝enia dla ˝ycia i zdrowia pracowników oraz zagro˝enia dla Êrodowiska naturalnego. Szczególnà
uwag´ ustawodawstwo europejskie zwraca na zagro˝enia zwiàzane z wyst´powaniem atmosfer wybuchowych, ustalajàc w dyrek-
tywie 1999/92/WE (zwanej równie˝ dyrektywà ATEX 137) [1] minimalne wymagania dla poprawy bezpieczeƒstwa i ochrony zdrowia
pracowników potencjalnie nara˝onych na ryzyko zwiàzane z atmosferami wybuchowymi.
Dyrektywa ta nak∏ada na pracodawców obowià-
zek opracowania i posiadania „dokumentu zabezpie-
czenia stanowisk pracy przed wybuchem”. Poniewa˝
wymagania dotyczàce koniecznej zawartoÊci owego
dokumentu sà sprecyzowane bardzo ogólnie, od po-
czàtku obowiàzywania dyrektywy pojawia∏o si´ wiele
wàtpliwoÊci – dotyczàcych zarówno sposobu redak-
cji, jak i formy opracowania dokumentu. W dysku-
sjach na ten temat cz´sto nie zauwa˝a si´, ˝e ATEX
137 jest pi´tnastà dyrektywà szczegó∏owà dyrektywy
89/391/EWG [2] dotyczàcej poprawy bezpieczeƒ-
stwa i ochrony zdrowia pracowników w miejscu pra-
cy. Wymagania dyrektywy 89/391/EWG wdra˝ane sà
w polskich przedsi´biorstwach od 1996 r. w formie
udokumentowanych ocen ryzyka dla miejsc i stano-
wisk pracy, a cz´sto w postaci wdro˝onego systemu
zarzàdzania bhp. W zwiàzku z tym przepisy dyrektywy
89/391/EWG, które zosta∏y ju˝ wdro˝one do ustawo-
dawstwa krajowego i praktyki zarzàdzania przedsi´-
biorstwami, np. odnoszàce si´ do informowania,
konsultacji i uczestnictwa pracowników, jak równie˝
ich szkolenia, stosujà si´ równie˝ w pe∏ni do sytuacji,
w których pracownicy sà nara˝eni na zagro˝enia ze
strony atmosfer potencjalnie wybuchowych. Wynika
z tego podstawowy wniosek: dokument zabezpiecze-
nia stanowisk pracy przed wybuchem jest kontynu-
acjà wdra˝anych w przedsi´biorstwach od wielu lat
zasad zarzàdzania ryzykiem i powinien stanowiç ich
integralnà cz´Êç.
– prawdopodobieƒstwa wystàpienia i trwa∏oÊci
atmosfery wybuchowej,
– prawdopodobieƒstwa wystàpienia oraz uak-
tywnienia si´ êróde∏ zap∏onu, w tym wy∏ado-
waƒ elektrostatycznych,
– procesów pracy i ich wzajemnego oddzia∏ywania,
– rozmiaru mo˝liwych i niepo˝àdanych skutków
wybuchu.
Ocena ryzyka stwarzanego przez atmosfer´ wybu-
chowà powinna obejmowaç miejsca, w których
mo˝e powstaç przestrzeƒ zagro˝ona wybuchem.
Pracodawca, majàc na uwadze zapobieganie wy-
buchom, powinien stosowaç Êrodki techniczne
i organizacyjne odpowiednie do prowadzonych
dzia∏aƒ w miejscach zagro˝onych atmosferà wy-
buchowà, tak aby zapobiegaç tworzeniu si´ at-
mosfery wybuchowej, a tam gdzie jest to niemo˝-
liwe – dà˝yç do wyeliminowania êróde∏ zap∏onu
atmosfery wybuchowej;
b) zgodnie z § 5 dokument zabezpieczenia przed
wybuchem powinien zawieraç:
– informacje o identyfikacji atmosfer wybucho-
wych i ocen´ ryzyka wystàpienia wybuchu,
– informacje o podj´tych Êrodkach zapobiega-
jàcych wystàpieniu zagro˝eƒ wybuchem (spo-
rzàdzone w formie zestawienia),
– wykaz miejsc pracy zagro˝onych wybuchem
wraz z ich klasyfikacjà,
– deklaracj´, ˝e stanowiska pracy i narz´dzia
pracy, a tak˝e urzàdzenia zabezpieczajàce
i alarmujàce sà zaprojektowane, u˝ywane
i konserwowane z uwzgl´dnieniem zasad bez-
pieczeƒstwa.
Dokument powinien byç sporzàdzony przed do-
puszczeniem stanowiska pracy do eksploatacji. Za-
warte w nim informacje powinny zostaç przekazane
pracownikom zatrudnionym na stanowiskach pracy
zagro˝onych wybuchem w sposób zrozumia∏y i zapew-
niajàcy w∏aÊciwe wykorzystanie dróg ewakuacyjnych.
Dokument powinien byç weryfikowany, je˝eli na
stanowisku pracy, w jego wyposa˝eniu w niezb´dny
sprz´t lub narz´dzia albo w organizacji pracy zosta∏y
wprowadzone istotne zmiany.
Przedstawione wymagania wobec zawartoÊci doku-
mentu zabezpieczenia przed wybuchem wykazujà du˝e
podobieƒstwo z zasadami planowania bezpieczeƒstwa
i higieny pracy okreÊlonymi Polskimi Normami:

• PN-N-18002 Systemy zarzàdzania bezpieczeƒ-
stwem i higienà pracy. Wytyczne do oceny ryzyka
zawodowego [7],
• PN-N-18004 Systemy zarzàdzania bezpieczeƒ-
stwem i higienà pracy. Wytyczne [8].
Poniewa˝ bezpieczeƒstwo przeciwwybuchowe
jest cz´Êcià systemu bezpieczeƒstwa przedsi´bior-
stwa, który cz´sto ju˝ zosta∏ udokumentowany zgod-
nie z wymaganiami zaprezentowanych norm, przed-
stawiona propozycja zasad opracowania dokumentu
zabezpieczenia przed wybuchem oparta zosta∏a tak-
˝e na powy˝szych wymaganiach.
Forma opracowania dokumentu
Przedstawiajàc poni˝szà propozycj´ dotyczàcà
zasad i formy opracowania
dokumentu zabezpiecze-
nia stanowisk pracy
przed wybuchem, przyj´to, ˝e:

powinien on stanowiç zbiór wewn´trznych regula-
cji i zasad dla oceny i dokumentowania ryzyka za-
wodowego oraz stosowania niezb´dnych Êrodków
profilaktycznych zmniejszajàcych to ryzyko
w przedsi´biorstwie;

do jego sporzàdzenia mogà zostaç wykorzystane
posiadane przez przedsi´biorc´ dokumenty i opra-
cowania. W praktyce oznacza to, ˝e dokument sta-
nowià wszystkie istniejàce w przedsi´biorstwie we-
wn´trzne regulacje dotyczàce zapewnienia bezpie-
czeƒstwa przeciwwybuchowego i zapisy dokumen-
tujàce dzia∏ania prowadzone dla uzyskania wyma-
ganego przepisami poziomu bezpieczeƒstwa pracy;
Wymagania polskiego
ustawodawstwa

wiele przedsi´biorstw wdra˝a lub ma wdro˝ony sys-
tem zarzàdzania bezpieczeƒstwem pracy zgodny
z wymaganiami normy PN-N-18001 Systemy za-
rzàdzania bezpieczeƒstwem i higienà pracy. Wyma-
gania [6], dlatego dokument powinien zawieraç:

Postanowienia dyrektywy 1999/92/WE wprowa-
dzi∏o do ustawodawstwa krajowego bezpoÊrednio roz-
porzàdzenie ministra gospodarki, pracy i polityki spo-
∏ecznej z 29 maja 2003 r. [3] z póêniejszymi zmiana-
mi [4], a w sposób poÊredni rozporzàdzenie ministra
spraw wewn´trznych i administracji z 21 kwietnia
2006 r. w sprawie ochrony przeciwpo˝arowej budyn-
ków, innych obiektów budowlanych i terenów [5].
Podstawowe wymagania wynikajàce z rozporzàdzeƒ
[3] i [4] dotyczàce zasad i formy opracowania doku-
mentu sà nast´pujàce:
a) zgodnie z § 4 na stanowiskach pracy, na których
mo˝e wystàpiç atmosfera wybuchowa, praco-
dawca powinien dokonywaç, nie rzadziej ni˝ raz
w roku, oceny ryzyka, w tym w szczególnoÊci oce-
ny dotyczàcej:
udokumentowanà deklaracj´ polityki bezpie-
czeƒstwa i higieny pracy oraz udokumento-
wane cele ogólne i szczegó∏owe dotyczàce
bezpieczeƒstwa i higieny pracy,

udokumentowane procedury wymagane po-
stanowieniami ustawodawstwa,

dokumenty potrzebne do zapewnienia sku-
tecznego planowania, przebiegu i nadzorowa-
nia dzia∏aƒ w ramach systemu zarzàdzania
bezpieczeƒstwem i higienà pracy,

zapisy wymagane przepisami prawnymi,
PN-N-18001 Systemy zarzàdzania bezpieczeƒ-
stwem i higienà pracy. Wymagania [6],

zapisy wskazujàce innà dokumentacj´ zwià-
zanà.
8
|
OCHRONA PRZECIWPO˚AROWA
|wrzesieƒ 2007
Ochrona ppoz 03-2007.qxd 26-08-2007 6:37 AM Page 9
systemy zabezpiecze
ñ
przeciwpo
ĝ
arowych
MERCOR SA ul. Grzegorza z Sanoka 2, 80-408 GDA
SK, tel. (+48) 058 341 42 45, fax (+48) 058 341 39 85, e-mail: mercor@mercor.com.pl, www.mercor.com.pl
Ochrona ppoz 03-2007.qxd 26-08-2007 6:37 AM Page 10
ZAPOBIEGANIE PO˚AROM I AWARIOM

przyj´tych zasad redagowania dokumentu zabez-
pieczenia przed wybuchem,
Wymienione dane, s∏u˝àce do identyfikacji at-
mosfer wybuchowych, nale˝y uzupe∏niç danymi nie-
zb´dnymi do projektowania albo w∏aÊciwego doboru
Êrodków zapobiegajàcych wybuchom i systemów za-
pobiegajàcych skutkom wybuchów.
Wszystkie zgromadzone dane bezpieczeƒstwa dla
poszczególnych substancji palnych oraz ich miesza-
nin z powietrzem powinny byç zebrane w formie ze-
stawienia. Przyk∏ad takiego zestawienia dla gazów
i cieczy palnych (wg PN-EN 61241-10 [9]) przedsta-
wiony zosta∏ w tabeli 6.
Struktura dokumentu

sposobu zatwierdzania dokumentu zabezpiecze-
nia przed wybuchem,
Wychodzàc z powy˝szych za∏o˝eƒ, mo˝na zapropo-
nowaç nast´pujàce podstawowe rozdzia∏y dokumentu
zabezpieczenia stanowisk pracy przed wybuchem:
• Rozdzia∏ I. Deklaracja kierownictwa,
• Rozdzia∏ II. Struktura dokumentu zabezpieczenia
stanowisk pracy przed wybuchem,
• Rozdzia∏ III. Informacje o identyfikacji substancji
stwarzajàcych zagro˝enie po˝arowo-wybuchowe,
• Rozdzia∏ IV. Wykaz miejsc pracy zagro˝onych wy-
buchem wraz z ich klasyfikacjà,
• Rozdzia∏ V. Ocena ryzyka wystàpienia wybuchu,
• Rozdzia∏ VI. Zestawienie Êrodków zapobiegajà-
cych wystàpieniu zagro˝eƒ wybuchem,
• Rozdzia∏ VII. Zasady bezpieczeƒstwa przy wykony-
waniu prac eksploatacyjnych w miejscach wyst´-
powania atmosfer wybuchowych.
W rozdzia∏ach tych starano si´ jak najszerzej za-
adaptowaç powszechnie uznane formy tworzenia ró˝-
nych zestawieƒ, które opisane zosta∏y nast´pujàcymi
normami:
• PN-EN 60079-10:2002 Urzàdzenia elektryczne
w przestrzeniach zagro˝onych wybuchem. Cz´Êç 10:
Klasyfikacja przestrzeni zagro˝onych wybuchem [8],
• PN-EN 61241-10 Electrical apparatus for use in
the presence of combustible dust. Part 10: Clas-
sification of areas where combustible dusts are
or may be present [9],
• PN-EN 1127-1 Atmosfery wybuchowe. Zapobie-
ganie wybuchowi i ochrona przed wybuchem. Po-
j´cia podstawowe i metodologia [10].
Wykorzystane zosta∏y równie˝ nast´pujàce opra-
cowania wykonane w ramach projektów badawczych
finansowanych przez Uni´ Europejskà:


nadzoru nad dokumentem zabezpieczenia przed
wybuchem,

sposobów dokonywania aktualizacji i wprowadza-
nia zmian do dokumentu zabezpieczenia przed
wybuchem,

ogólnych zasad przechowywania i archiwizowania
dokumentu zabezpieczenia przed wybuchem.
Rozdzia∏ III.
Informacje o identyfikacji substancji
stwarzajàcych zagro˝enie
po˝arowo-wybuchowe
Informacje te stanowià podstawowy zbiór danych
bezpieczeƒstwa, zwanych parametrami zapalnoÊci
i wybuchowoÊci mieszanin substancji palnych z po-
wietrzem, niezb´dny do przeprowadzenia identyfika-
cji atmosfer wybuchowych. Stanowià je zaÊ:
a) w przypadku gazów i cieczy palnych:
– temperatura zap∏onu cieczy,
– przedzia∏ wybuchowoÊci (dolna i górna grani-
ca wybuchowoÊci),
– g´stoÊç gazu lub pary wzgl´dem powietrza,
– minimalna temperatura samozap∏onu (klasa
temperaturowa),
– graniczne dla wybuchu st´˝enie tlenu,
– ciÊnienie par cieczy palnych;
b) w przypadku py∏ów:

Rozdzia∏ IV.
Wykaz miejsc pracy zagro˝onych wybuchem
wraz z ich klasyfikacjà
Wykaz przestrzeni zagro˝onych wybuchem gazów,
par i mgie∏ wraz z ich klasyfikacjà powinien zawieraç
nast´pujàce dane charakteryzujàce te miejsca:
a) charakterystyk´ êróde∏ emisji:
– usytuowanie,
– rodzaj êród∏a,
– stopieƒ emisji (np. C – ciàg∏y stopieƒ emisji,
P – pierwszy stopieƒ, S – drugi stopieƒ emisji);
b) charakterystyk´ substancji stwarzajàcej zagro˝e-
nie wybuchowe:
– rodzaj substancji,
– temperatur´ i ciÊnienie pracy,
– stan skupienia medium wybuchowego
(np. G – gaz, L – ciecz, LG – ciek∏y gaz,
S – cia∏o sta∏e);
c) charakterystyk´ wentylacji:
– rodzaj (N – naturalna, A – mechaniczna),
– stopieƒ (wysoki, Êredni, niski),
– dyspozycyjnoÊç (dobra, doÊç dobra, s∏aba);
d) charakterystyk´ zagro˝onej przestrzeni:

rozk∏ad ziarnowy (mediana),

dolna granica wybuchowoÊci,

minimalna temperatura zap∏onu ob∏oku py∏u,

minimalna temperatura zap∏onu warstwy py∏u,

minimalna energia zap∏onu ob∏oku py∏u.
rodzaj strefy (strefa 0, 1 lub 2),
The RASE Project. Explosive Atmosphere: Risk As-
sessment of Unit Operations and Equipment. EU
Project No: SMT4-CT97-2169, March 2000 [11],
Tabela 1
Rozporzàdzenie
ministra gospodarki,
pracy i polityki
spo∏ecznej

Non-binding Guide of Good Practice for imple-
menting of the European Parliament and Council
Directive 1999/92/EC on minimum requirements
for improving the safety and health protection of
workers potentially at risk from explosive atmo-
spheres, wydanie Komisji Europejskiej 2003 [12].
PN-N-18001 Systemy
zarzàdzania bezpieczeƒstwem
i higienà pracy. Wymagania
Praktyczne wskazówki
Zobowiàzanie do:
• zapobiegania wypadkom przy pracy i cho-
robom zawodowym
• dà˝enia do sta∏ej poprawy stanu bhp
• spe∏niania wymagaƒ przepisów prawnych
oraz innych wymagaƒ
• ciàg∏ego doskonalenia dzia∏aƒ w zakresie bhp
• zapewnienia odpowiednich zasobów
i Êrodków do wdra˝ania normy
• podnoszenia kwalifikacji oraz uwzgl´dnia-
nia roli pracowników i ich anga˝owania
do dzia∏aƒ na rzecz bhp
Powinno si´ uwzgl´dniç:
• wyniki przeprowadzonej identyfikacji zagro˝eƒ
oraz oceny zwiàzanego z nimi ryzyka
• odpowiedzialnoÊç kadry kierowniczej za bez-
pieczeƒstwo wybuchowe
• wspó∏dzia∏anie wszystkich pracowników na
rzecz bezpieczeƒstwa pracy
• specyficzne warunki lokalne lub regionalne
Rozdzia∏ I.
Deklaracja kierownictwa
Deklaracja powinna byç wyrazem prowadzonej
w przedsi´biorstwie polityki zapewnienia bezpieczeƒ-
stwa ze strony atmosfer wybuchowych, która wyra˝o-
na jest w postaci realizowanych celów ogólnych
i szczegó∏owych, majàcych na celu zapewnienie jak
najwy˝szego bezpieczeƒstwa przeciwwybuchowego.
Wspó∏zale˝noÊç pomi´dzy deklaracjà wymaganà
normami serii PN-N 18000 a politykà bezpieczeƒ-
stwa i higieny pracy przedstawiona zosta∏a w tabeli 1.
Deklaracja, ˝e stano-
wiska pracy i narz´-
dzia pracy, a tak˝e
urzàdzenia zabezpie-
czajàce i alarmujàce
sà zaprojektowane,
u˝ywane i konserwo-
wane z uwzgl´dnie-
niem zasad bezpie-
czeƒstwa.
Odpowiednia do:
• charakteru dzia∏aƒ organizacji
• zwiàzanych z nimi zagro˝eƒ
Deklaracja powinna byç skoordynowana
z innymi obszarami dzia∏ania przedsi´biorstwa,
np. z politykà bhp, jakoÊci, Êrodowiskowà.
Zaleca si´ takie formu∏owanie deklaracji,
aby na jej podstawie mo˝na by∏o ∏atwo
i jednoznacznie ustaliç cele w zakresie
bezpieczeƒstwa wybuchowego oraz opracowaç
odpowiednie plany dzia∏aƒ ukierunkowanych na
ich osiàgni´cie.
Stanowiàca ramy do ustalania i przeglàdów
celów ogólnych i szczegó∏owych
Rozdzia∏ II.
Struktura dokumentu zabezpieczenia stano-
wisk pracy przed wybuchem
W rozdziale tym powinny zostaç zawarte podsta-
wowe informacje dotyczàce:
Og∏oszona wszystkim pracownikom przez
najwy˝sze kierownictwo z zapewnieniem
zrozumienia
Deklaracja powinna byç wystarczajàco jasna
i zrozumia∏a dla zainteresowanych stron we-
wnàtrz i na zewnàtrz przedsi´biorstwa. Forma jej
opracowania oraz upowszechnienia powinna byç
zgodna z ze zwyczajami i oraz zasadami kultury
wewn´trznej przedsi´biorstwa.
10
|
OCHRONA PRZECIWPO˚AROWA
|wrzesieƒ 2007
Ochrona ppoz 03-2007.qxd 26-08-2007 6:37 AM Page 11
ZAPOBIEGANIE PO˚AROM I AWARIOM
– zasi´g strefy (wyra˝ony w metrach w pionie
i poziomie).
Wykaz przestrzeni zagro˝onych wybuchem py∏ów
wraz z ich klasyfikacjà powinien zawieraç nast´pujà-
ce dane charakteryzujàce te miejsca:
a) charakterystyk´ atmosfery wybuchowej wraz z jej
klasyfikacjà uwzgl´dniajàcà nast´pujàce dane
charakteryzujàce te przestrzenie:
– lokalizacja przestrzeni zagro˝onej wybuchem,
– rodzaj wystàpienia atmosfery wybuchowej
(ob∏ok py∏u, py∏y osiad∏e),
– prawdopodobieƒstwo wystàpienia atmosfery
wybuchowej (czy jest to mo˝liwe w warun-
kach normalnej pracy),
– rodzaj py∏u stanowiàcego zagro˝enie;
b) charakterystyk´ strefy zagro˝enia:
– rodzaj strefy (20, 21, 22),
– zasi´g strefy (wyra˝ony w metrach w pionie
i poziomie).
Przyk∏ad arkusza klasyfikacji przestrzeni zagro˝o-
nej wybuchem gazów i cieczy palnych (wg PN-EN
60079-10:2002 [8]) przedstawiony zosta∏ w tabeli 7,
a zagro˝onych wybuchem py∏ów w tabeli 8.
metry technologiczne oraz dane bezpieczeƒstwa
substancji palnych. Przyk∏adowo: nie mo˝e po-
wstaç mieszanina wybuchowa pary palnej z po-
wietrzem, je˝eli temperatura zap∏onu cieczy
przekracza znacznie temperatur´ mo˝liwà do
osiàgni´cia w danych warunkach technologicz-
nych lub warunkach sk∏adowania cieczy. Podob-
nie nie powstanie mieszanina wybuchowa py∏u
z powietrzem, je˝eli warstwy py∏u utraci∏y lot-
noÊç, np. przez nawil˝anie. Prawid∏owe zidenty-
fikowanie miejsc zagro˝onych obecnoÊcià at-
mosfer wybuchowych wymaga dobrej znajomo-
Êci procesów technologicznych, parametrów za-
palnoÊci i wybuchowoÊci wyst´pujàcych sub-
stancji palnych oraz umiej´tnoÊci dostrze˝enia
wszystkich potencjalnych êróde∏ zap∏onu i oceny
ich efektywnoÊci wzgl´dem okreÊlonych atmo-
sfer wybuchowych.
c)
Dokumentuje si´ sposób oszacowania ryzyka po-
˝arowo-wybuchowego w strefach zagro˝enia wy-
buchem
Na ryzyko w odniesieniu do zagro˝eƒ po˝arowo-
wybuchowych zasadniczo sk∏adajà si´ dwa ele-
menty: powaga konsekwencji ewentualnego wy-
stàpienia rozpatrywanego zdarzenia i prawdopodo-
bieƒstwo jego wystàpienia. Cz´sto mo˝na oceniç
powag´ konsekwen-
cji zdarzenia niebez-
piecznego, natomiast
prawdopodobieƒstwo
jego wystàpienia jest
z regu∏y bardzo trudne
do oszacowania.
Ryzyko zwykle jest
szacowane w jeden z na-
st´pujàcych sposobów:
• jakoÊciowo – np. przy
u˝yciu poj´ç: wyso-
kie, Êrednie, niskie,
tolerowalne, nietole-
rowalne itp.,
• iloÊciowo – przez oszacowanie prawdopodobieƒ-
stwa lub cz´stotliwoÊci wyst´powania okreÊlone-
go zdarzenia niebezpiecznego,
• pó∏iloÊciowo – elementom ryzyka przypisuje si´
pewne wartoÊci liczbowe, które nast´pnie sà prze-
twarzane, aby otrzymaç wielkoÊci pseudoiloÊciowe
umo˝liwiajàce przeprowadzanie porównaƒ.
W wielu przypadkach nie jest mo˝liwe dok∏adne
okreÊlenie wszystkich czynników wp∏ywajàcych na ry-
zyko, zw∏aszcza tych, które wp∏ywajà na prawdopodo-
bieƒstwo wystàpienia rozpatrywanego zdarzenia.
Z tego powodu ryzyko jest
cz´sto wyra˝ane tylko
w sposób jakoÊciowy.
Poni˝ej przyk∏ad za-
sad dokumentowania ja-
koÊciowej metody oceny
ryzyka, którà opracowano
na podstawie The RASE
Project. Explosive Atmo-
sphere: Risk Assessment
of Unit Operations and Equipment. EU Project No:
SMT4-CT97-2169, March 2000) [11].
Powaga konsekwencji zdarzenia mo˝e byç okreÊlo-
na przez kilka zdefiniowanych poziomów. W katego-
riach oddzia∏ywania na ludzi i zniszczeƒ systemu cz´-
sto wyró˝nia si´ poziomy przedstawione w tabeli 2.
Tabela 2
Powaga
konsekwencji
zdarzenia
niebezpiecznego
Krótki opis konsekwencji
katastroficzne
Êmierç lub ca∏kowite
zniszczenie instalacji
powa˝ne obra˝enia, powa˝ne
choroby zawodowe lub znaczne
zniszczenie instalacji
ci´˝kie
powa˝ne
drobne obra˝enia lub choroby
zawodowe, niewielkie
zniszczenia instalacji
lekkie
minimalne obra˝enia, choroby
zawodowe lub uszkodzenia
instalacji
W celu okreÊlenia cz´stotliwoÊci wyst´powania
ka˝dego ze zdefiniowanych wy˝ej poziomów wprowa-
dza si´ zwykle kilka przedzia∏ów cz´stotliwoÊci zdefi-
niowanych jakoÊciowo. Tabela 3 przedstawia zestaw
takich przedzia∏ów.
Rozdzia∏ V.
Ocena ryzyka wystàpienia wybuchu
a)
Dokumentuje si´ zakres przeprowadzonej identy-
fikacji êróde∏ zap∏onu potencjalnych atmosfer wy-
buchowych
Rozpatruje si´ kolejno nast´pujàce typowe êród∏a
zap∏onu (zgodnie z PN-EN 1127-1 [10]):

Tabela 3
OkreÊlenie
cz´stotliwoÊci
zdarzenia
Cz´stotliwoÊç
w odniesieniu do atmosfer
wybuchowych
Cz´stotliwoÊç w odniesieniu
do konkretnego êród∏a zap∏onu
cz´ste
mo˝e wyst´powaç cz´sto
wyst´puje ciàgle
goràce powierzchnie,
prawdopodobne
wystàpi kilkakrotnie w okresie u˝ytkowania
b´dzie wyst´powaç cz´sto

p∏omienie i goràce gazy (z w∏àczeniem gorà-
cych czàstek),
sporadyczne
mo˝e czasem wyst´powaç w okresie
u˝ytkowania
wystàpi kilkakrotnie

iskry wytwarzane mechanicznie,
rzadkie
ma∏o prawdopodobne, ale mo˝liwe
wystàpienie w okresie u˝ytkowania
ma∏o prawdopodobne, ale
mo˝na oczekiwaç, ˝e wystàpi

urzàdzenia elektryczne,

pràdy b∏àdzàce, katodowa ochrona przed ko-
rozjà,
wyjàtkowe
tak ma∏o prawdopodobne, ˝e mo˝na
za∏o˝yç jego niewystàpienie w okresie
u˝ytkowania
nieprawdopodobne, aby
wystàpi∏o, jednak mo˝liwe

elektrycznoÊç statycznà,

uderzenie pioruna,

fale elektromagnetyczne o cz´stotliwoÊci ra-
diowej (RF) od 10
4
Hz do 3 x 10
12
Hz,
Po∏àczenie informacji o poziomach konsekwen-
cji zawartych w tabeli 3 i cz´stotliwoÊci ich wyst´po-
wania w tabeli 4 prowadzi do tzw. matrycy ryzyka.
Poszczególne pola matrycy zosta∏y przyporzàdkowa-
ne ró˝nym poziomom ryzyka. W tabeli 4 poziomy ry-
zyka zosta∏y sklasyfikowane za pomocà czterech
okreÊleƒ:
• poziom A – ryzyko wysokie,
• poziom B – ryzyko Êrednie,
• poziom C – ryzyko ma∏e,
• poziom D – ryzyko pomijalne.
Formularz s∏u˝àcy do oszacowania ryzyka przed-
stawiony zosta∏ w tabeli 9.

fale elektromagnetyczne od 3 x 10
11
Hz do
3 x 10
15
Hz,
– promieniowanie jonizujàce,
– ultradêwi´ki,
– spr´˝anie adiabatyczne i fale uderzeniowe,
– reakcje egzotermiczne, w∏àcznie z samozapa-
leniem py∏ów.
b)
Dokumentuje si´ prawdopodobieƒstwo wystàpie-
nia zidentyfikowanych atmosfer wybuchowych
Uwa˝a si´, ˝e obecnoÊç atmosfery wybuchowej
stwarza zagro˝enie, je˝eli jej obj´toÊç wynosi co
najmniej 10 litrów (0,01 m
3
) i jest nara˝ona na
dzia∏anie potencjalnych êróde∏ zap∏onu. Rozpa-
truje si´ atmosfery wybuchowe, które mogà wy-
st´powaç wewnàtrz urzàdzeƒ technologicznych
(np. w zbiornikach, rurociàgach itp.), w pomiesz-
czeniach (produkcyjnych, magazynowych itp.)
oraz w wolnej przestrzeni.
Typujàc miejsca zagro˝one obecnoÊcià atmo-
sfer wybuchowych, bierze si´ pod uwag´ para-
Tabela 4
Powaga konsekwencji
Cz´stotliwoÊç
zdarzenia
katastroficzne
ci´˝kie
powa˝ne
lekkie
cz´ste
A
A
A
C
prawdopodobne
A
A
B
C
sporadyczne
A
B
B
D
rzadkie
A
B
C
D
wyjàtkowe
B
C
C
D
wrzesieƒ 2007|
OCHRONA PRZECIWPO˚AROWA
|
11
Ochrona ppoz 03-2007.qxd 26-08-2007 6:37 AM Page 12
Rozdzia∏ VI.
Zestawienie Êrodków zapobiegajàcych wystàpieniu zagro˝eƒ wybuchem
Rozporzàdzenie ministra gospodarki zaleca sporzàdzenie informacji o podj´-
tych odpowiednich Êrodkach zapobiegajàcych wystàpieniu zagro˝eƒ wybuchem
w formie zestawienia. Przyk∏ad takiego zestawienia, opracowany na podstawie
normy PN-EN-1127-1 [10] obrazuje poni˝sza tabela.
Tabela 5
Stosuje si´:
tak/nie
Rodzaj Êrodków
1. Ârodki ograniczajàce powstawanie niebezpiecznej atmosfery wy-
buchowej:
1.1 Eliminacja materia∏ów sk∏onnych do wybuchu
(je˝eli tak, podaç w formie opisowej)
1.2 Wentylacja
(je˝eli tak, do∏àczyç „Wykaz stanowisk obj´tych wentylacjà”)
1.3 Odpylanie
(je˝eli tak, do∏àczyç „Wykaz stanowisk obj´tych odpylaniem”)
1.4 Usuwanie py∏ów z pomieszczeƒ
(je˝eli tak, do∏àczyç informacj´ „Usuwanie py∏ów z pomieszczeƒ”)
1.5 Inne Êrodki
(je˝eli stosuje si´ Êrodki inne ni˝ wymienione, do∏àczyç stosownà
informacj´)
2. Ârodki ograniczajàce mo˝liwoÊç zap∏onu niebezpiecznej atmosfe-
ry wybuchowej
2.1 Bezpieczne parametry technologiczne
(je˝eli nie, okreÊliç Êrodki zapobiegajàce zap∏onowi atmosfer wybu-
chowych, z powo∏aniem si´ na dokumentacj´ technicznà systemu)
2.2 Urzàdzenia elektryczne o budowie odpowiedniej do rodzaju stref za-
gro˝enia wybuchem
(obowiàzkowe jest posiadanie wykazu wszystkich urzàdzeƒ elek-
trycznych znajdujàcych si´ w poszczególnych strefach zagro˝enia
wybuchem oraz w strefach zagro˝enia po˝arem py∏ów)
2.3 Instalacje elektryczne w strefach zagro˝enia wybuchem
(je˝eli sà, do∏àczyç wykaz dotyczàcy przeglàdów instalacji)
2.4 Ochrona przed elektrycznoÊcià statycznà
(je˝eli tak, do∏àczyç informacj´ o zastosowanej ochronie przed
elektrycznoÊcià statycznà)
2.5 Urzàdzenia nieelektryczne w strefach zagro˝enia wybuchem
(je˝eli sà, do∏àczyç wykaz „Urzàdzenia nieelektryczne w strefach
zagro˝enia wybuchem”)
2.6 Inne Êrodki
(je˝eli stosuje si´ Êrodki inne ni˝ wymienione, do∏àczyç stosownà
informacj´)
3. Urzàdzenia odporne na wybuch
3.1 Urzàdzenia odporne na ciÊnienie wybuchu
(je˝eli tak, do∏àczyç wykaz takich urzàdzeƒ)
3.2 Urzàdzenia odporne na uderzenie ciÊnienia wybuchu
(je˝eli tak, do∏àczyç wykaz takich urzàdzeƒ)
4. Systemy ochronne
4.1 Przerywacze p∏omienia
(je˝eli tak, do∏àczyç wykaz zastosowanych urzàdzeƒ)
4.2 Systemy odcià˝ania wybuchu
(je˝eli tak, do∏àczyç wykaz zastosowanych systemów
4.3 Systemy t∏umienia wybuchu
(je˝eli tak, do∏àczyç wykaz zastosowanych systemów)
4.4 Systemy zapobiegajàce rozprzestrzenianiu si´ wybuchu
(systemy izolowania wybuchu)
(je˝eli tak, do∏àczyç wykaz zastosowanych systemów)
W razie potrzeby tablica mo˝e byç uzupe∏niona o dodatkowe punkty. Nale˝y
jednak stosowaç terminologi´ u˝ywanà w normie PN-EN 11-271 [10] oraz w in-
nych, adekwatnych normach PN-EN.
Rozdzia∏ VII.
Zasady bezpieczeƒstwa przy wykonywaniu prac eksploatacyjnych
w miejscach wyst´powania atmosfer wybuchowych
Efektywna realizacja zapisów zawartych w deklaracji b´dzie mo˝liwa, gdy opraco-
wane zostanà zasady post´powania (w formie procedur lub innej, np. instrukcji, za-
rzàdzeƒ wewn´trznych), które ustalaç b´dà:

zasady prowadzenia prac eksploatacyjnych w miejscach wyst´powania atmosfer
wybuchowych oraz dopuszczania do u˝ytkowania w atmosferach zagro˝onych
wybuchem wszelkich urzàdzeƒ, narz´dzi i systemów zabezpieczajàcych,

zasady przeprowadzania przeglàdów, konserwacji wszelkich urzàdzeƒ, instala-
cji, narz´dzi i systemów zabezpieczajàcych,

zasady organizacji prac remontowych,

zasady przeprowadzania szkoleƒ i instrukta˝y dla osób pracujàcych w strefach za-
gro˝enia wybuchem,
[ Pobierz całość w formacie PDF ]