Przedwiosnie opracowanie,

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
//-->InformacjewstępneStefan ŻeromskiStefan Żeromski (pseudonimy Maurycy Zych, Józef Katerla) – urodził się 14 X 1864 wStrawczynie (kieleckie), polski powieściopisarz, nowelista. Pisywał też dramaty i uprawiałpublicystykę. Wywodził się ze zubożałej rodziny szlacheckiej, w której jednak ciągle żywotnebyło zainteresowanie losami kraju. Uczęszczał do gimnazjum w Kielcach, a jegodoświadczenia z tego okresu wpłynęły na kształt wielu późniejszych dzieł (Dzienniki,Syzyfowe prace).Wcześnie stracił rodziców, przez pewien czas utrzymywał się z dawaniakorepetycji. Ciężka sytuacja materialna i zły stan zdrowia nie pozwoliły mu uzyskaćmatury. W 1892 r. odbył szereg podróży zagranicznych i ożenił się z OktawiąRodkiewiczówną. Wspólnie z nią udał się do Szwajcarii, gdzie pracował jako zastępcabibliotekarza. Wrócił do kraju w 1897 r. Jeszcze wielokrotnie przyszło mu swą ojczyznęopuszczać, sporo podróżował zmuszony rozmaitymi okolicznościami. W 1918 roku straciłsyna. Wymieniany jako faworyt do literackiej nagrody Nobla w 1924 r., nie otrzymał jej. Dokońca życia starał się pogodzić działalność literacką znarodowo-społeczną.Do najważniejszych jego dzieł należą:Dzienniki –notatki o charakterze osobistym zapisane przez Żeromskiego pomiędzy 18 a 25rokiem życia. Przede wszystkim utwór o charakterze autobiograficznym, dokumentalnym –pozwalający odtworzyć koleje młodzieńczego losupisarza.Jednocześnie wartościowe źródłowiadomości z historii, obyczajów, kultury, mentalności końca XIX w. Często podejmowanewątki bardzo prywatne, wręcz intymne. Wprawki pisarskie Żeromskiego.Doktor Piotr– jedna z najbardziej udanych nowel pisarza. Przedstawia trudną relację PiotraCedzyny i jego ojca. Podjęta w dziele zostaje tematyka moralna oraz zarysowany jestdramatyczny konflikt postaw.Siłaczka –znane opowiadanie Żeromskiego. Historia młodej nauczycielki Stasi Bzowskiej,idealistycznie i zgodnie z pozytywistycznym postulatem pracy u podstaw nauczającej zpoświęceniem na prowincji. Umiera na tyfus i jest jedną z typowych dla pisarza postaci –które, nie zważając na nic, starają się realizować wielką ideę, dziejową misję, jaka imprzypadła w udziale. Bohaterka tragiczna i heroiczna zarazem – dziś nazwa noweli bywaużywana jako określenie pewnej postawy życiowej.Rozdziobią nas kruki, wrony –opowiadanie, w którym pisarz podejmuje temat upadkupowstania styczniowego. Tematem jest śmierć jednego z uczestników owego narodowegozrywu – Andrzeja Boryckiego. Metaforyczne sceny otaczających trupa powstańca kruków iwron oraz chłopa zdzierającego z niego ubranie – symbole znieczulicy i podeptania ludzkiejgodności. Częste łączenie w utworze patosu i prymitywizmu, poetyczności i naturalizmu.Syzyfowe prace –powieść wydana w 1897 roku. Obraz szkolnictwa w zaborze rosyjskim ukońca XIX wieku. Postać Marcina Borowicza, która doświadcza kolejnych stopni carskiejedukacji, posiada silne rysy autobiograficzne. Równolegle przedstawione inne wątki ipostawy, na przykładzie m. in. Bernarda Zygiera – patrioty i konspiranta czy Andrzeja Radka,mozolnie zdobywającego wiedzę i awans społeczny chłopskiego syna. Jedna znajpopularniejszych powieści Żeromskiego.Ludzie bezdomni– pierwsza z wielkich powieścipisarzai bodaj najbardziej udana.Wielowątkowa fabuła i różnorodne tematy, zwłaszcza zagadnienia społeczne i obyczajoweoraz umiejętnie prowadzona narracja decydują o randze arcydzieła. Powieść nowoczesna,wykazuje typowe dla Młodej Polski zainteresowanie filozofią, zagadnieniami moralnymi,myśleniem o sztuce. Widoczne echa naturalizmu, symbolizmu, ekspresjonizmu.Przedwiośnie –powieść wydana w Warszawie w 1924 r. Podjęty temat losów na nowoodrodzonej polskiej państwowości. Aktualne problemy, konflikty społeczne, zagrożenia,stosunki polityczne i obyczajowe przedstawił pisarz na przykładzie losów młodzieńcaCezarego Baryki.Stefan Żeromski zmarł w Warszawie 20 XI 1925 roku.Geneza utworuSytuacja polityczno-społeczna Polski i Europy po I wojnie światowejI wojna światowa zakończyła się w 1918 roku. Przyniosła ze sobą ogromną liczbę ofiar wludziach i zniszczenia na nieznaną wcześniej skalę. Była pierwszym zbrojnym konfliktem,podczas którego zaangażowane były w walki całe społeczeństwa (nie tylko żołnierze, ale iludność cywilna). W związku z tym po I wojnie światowej w Europie zapanował kryzys.Zniszczenia wojenne nie zostały jeszcze odbudowane, a wwynikustrat w ludności zaszłyduże przeobrażenia społeczne. Tworzyły się także państwa totalitarne. Natomiast polskiespołeczeństwo znajdowało się po I wojnie światowej w dodatkowo niekomfortowej sytuacji.Po ponad stu latach zaborów, mimo licznych prób narodowo wyzwoleńczych (powstanielistopadowe, Wiosna Ludów, powstanie styczniowe, udział w walkach podczas I wojnyświatowej), Polska nie wywalczyła sobie niepodległości. Została ona jej dana w skutekporozumień pokojowych między europejskimi mocarstwami – status polityczny państwapolskiego został ustalony postanowieniami traktatu wersalskiego. Ponadto kraj należałoscalić w jeden organizm państwowy z ziem trzech różnych zaborów, o różnym poziomierozwoju cywilizacyjnego, zaawansowaniu gospodarczym, innych aparatach urzędniczych.Utrudniało to utworzenie całości o jednolitej strukturze państwowej. W nowo odrodzonympaństwie dochodziło do licznych nieporozumień na tym tle. Wielu polityków chciało władzydla osobistych korzyści lub realizacji własnych planów. Sytuacja taka sprawiła, że możliwebyły dwie drogi odbudowy państwa – rewolucja (nagłe zmiany) lub ewolucja (powolnewprowadzanie zmian i konsekwentne spajanie państwa w jedenorganizm).Czas powstania utworuPowieśćPrzedwiośnieStefan Żeromski napisał w 1924 roku, czyli sześć lat po odzyskaniuprzez Polskę niepodległości, w sytuacji panującego w kraju kryzysu. Była pierwszymutworem, który w tak odważny sposób podejmował problem rewolucji społecznej, w wynikuczego spotkała się z głośnym odzewem ze strony czytelników.Powieść wobec wcześniejszych utworów Żeromskiego o tematyce społecznejOmawiany utwór różni się swoją wymową ideową od poprzednich powieści Żeromskiego otematyce społecznej (na przykładLudzi bezdomnychczySyzyfowych prac).Nie ma w nimpochwały działania reformatorskiego wybitnej, zaangażowanej społecznie postaci.Przedwiośniepowstało po wojnie, w nowych okolicznościach społeczno-ustrojowychpaństwa polskiego. Na jego kształt wpłynęło zapewne to, że pisarz był rozczarowanypowojenną rzeczywistością, którą obserwował wokół siebie.Znaczenie tytułuJak można rozumieć „przedwiośnie”?Tytuł powieści nie jest jednoznaczny. Rozumieć „przedwiośnie” można na kilka sposobów.Najprostszy z nich, dosłowny, odnosi się do czasu dziania sięakcjipowieści (głównybohater na przedwiośnie przyjeżdża do Polski). Można go jednak rozumieć także wkontekście politycznym. Jeśli uznać, że wiosna będzie okresem, w którym zacznie siębudowanie nowej Polski (tak jak w przyrodzie na wiosnę ożywiają się uśpione zimąorganizmy), to czas, w którym toczy się akcja powieści, jest właśnie przedwiośniem. Podczasdyskusji na temat przyszłości państwa polskiego tak mówi do Baryki Szymon Gajowiec:To dopiero przedwiośnie nasze. […] Wierzymy, że doczekamy się jasnej wiosenki naszej…Miejsca akcjiPowieść o dziejach Cezarego Baryki rozgrywa się w wielu różnych zakątkach świata, jużsam podział utworu na części wyznacza trzy podstawowe przestrzenie świataprzedstawionego wymagające dokładniejszego opisu: [b]Baku[/b], [b]Nawłoć[/b] oraz[b]Warszawa[/b]. [i]Przedwiośnie[/i] jest jednak w dużej swej części opowieścią o wędrówce,tak więc czytając je przenosimy się w jeszcze wiele innych miejsc. Ważnymi przystankamina drodze życiowej Cezarego i jego rodziców są na pewno Siedlce, Moskwa, Charków,Chłodek oraz Odolany. Nie wszystkie te miejsca autor maluje z równą dokładnością, częstozakreśla wizerunek danego przystanku jedynie za pomocą kilku wyrazistych zdań(Moskawa), inne opisuje z precyzją, czarem posługując się poetyką naturalistyczną (Bakupodczas rzezi).Baku i podróż do PolskiW powieści najbardziej interesująco zostało ukazane Baku] – miasto dzieciństwa i latszkolnych Cezarego. Baku położone nad Morzem Kaspijskim, słynące ze złóż ropy naftowejw momencie rozpoczęcia powieści mieściło się na terenach podległych Rosji. Aż do czasuwybuchu rewolucji 1917 roku było to miasto dobrobytu i wielkich nadziei Seweryna Baryki.„W najpiękniejszej miejscowości – oazie naftowej pustyni, Baku – kędyś na tak zwanymZychu, w zatoce Półwyspu Apszerońskiego, woniejącego od kwiatów i roślinności Południa,gdzie przejrzyste morze szmerem napełniało cienie nadbrzeżnych gajów (...)”poznajemy głównego bohatera. Chłopiec ma tu doskonałe warunki do rozwoju, nauki izabawy. Baku – miasto gromadzące wiele narodów - dostarczało różnorodnych bodźcówmłodemu odkrywcy. Ten kulturowy tygiel, zamieszkany z jednej strony przez trwających wwiecznym konflikcie Ormian i Turków, z drugiej strony przez Rosjan oraz przedstawicieliwielu innych narodów, którzy przybyli do tego „kraju mlekiem i miodem płynącego” wposzukiwaniu bogactwa, był istnym rajem dla Seweryna Baryki (nieco inne zdanie miałajego żona, nieustannie tęskniąca za rodzinnymi Siedlcami).„Ciepłyklimat, znakomite i nadzwyczajnie tanie południowe owoce, łatwość otrzymania zanijaki grosz przepysznych jedwabiów, taniość pracy ludzkiej, możność spędzania poryupałów na Zychu, wygoda i dostatniość urządzenia domowego – nie wypuszczały z tegokraju”Ale czytelnik poznaje również inne Baku – to ogarnięte rewolucją i wojną. Fascynujący kulturowy tygiel po1917 roku przerodził się w miasto terroru, a następnie (1918) w bezkresną rzeźnię, w której ubija się nie trzodę,ale ludzi.Najpierw Baku ogarnięte niepojętą i niezrozumiałą rewolucją zmieniło się z miejsca gwarnego, bogatego,pełnego barwnego chaosu, w jeden wielki mityng:„Wreszcie wszystko pierzchło na wszystkie strony. Zjawił się komisarz rewolucyjny – o dziwo! – Polak zpochodzenia. Ten piorunem ustanowił nową władzę i zaprowadził nowe porządki. Tatarzy i Ormianie dalipokój walce, a jedni i drudzy na swój sposób wyzyskiwali sytuację. Przede wszystkim – znikły wszelkie towary.Pozamykano sklepy. Zabrakło żywności. Banki nie wydawały złożonych kapitałów i nie wypłacały procentów.Niktnie dostawał pensji. Rugowano z mieszkań. Zapanowała ulica, robotnicy naftowi i fabryczni, czeladźsklepowa i domowa, marynarze. Było tam jednak stosunkowo spokojnie. Miasto stało właśnie brakiem rządu, asiłę swą czerpało z walki skłóconych plemion. Ludność niezamożna upajała się mityngami, mowami iwywracaniem wszystkiego na nice”To w Baku Baryka po raz pierwszy upoił się i rozczarował socjalistycznymi ideałami. Tak jak wrzący tłumbakijskich robotników, tak Czaruś biegał do więzień na publiczne egzekucje, które stały się w tym czasiecodziennością. Natomiast port wypełnił się innym tłumem – uciekinierami, emigrantami, tych Baryka z całązagorzałością potępiał. Te dwa tłumy to obrazy dwóch biegunowych uczuć, które ogarnęły Baku podczasrewolucji – entuzjazmu oraz strachu. Niestety w następnym roku na całe miasto padł strach. W 1918 rokurozpoczęła się wojna, walki Tatarów z Ormianami sprawiły, że codziennością miasta stały się masoweegzekucje, tortury i mordy, krew popłynęła ulicami.„Niewesoły widok przedstawiały znane ulice. Bez żadnej przesady i bez przenośni mówiąc, krew płynęła nierowami, lecz lała się po powierzchniach jako rzeka wieloramienna. Ściekała do morza i zafarbowała czystefale. Trupy wyrżniętych Ormian wrzucano w morze, podwożąc je na brzeg samochodami ciężarowymi iwozami. Ryby z dalekich okręgów kaspijskich nadpłynęły ławicą szeroką, zwiedziawszy się o nieprzebranejwyżerce. Lecz nie mogły wszystkiego pochłonąć i strawić. A morze nie chciało przyjąć i przechowywać ofiaryludzkiej. Odrzucało ją suszy skrwawionej pracą nieustanną swej czystej fali”Po rzezi widokiem naturalnym stały się wozy zapełnione po brzegi trupami, prowadzone w stronę wielkich,zbiorowych mogił, a raczej zwykłych dołów. Po traktacie wersalskim wszystko zaczęło powoli wracać doporządków rewolucyjnych – w tym momencie Czaruś i jego cudem ocalały ojciec opuszczają Baku. Terazjadąc najpierw do [b]Moskwy[/b], a potem przez [b]Charków[/b] do Polski oglądają niezmierzone terenyogarnięte rewolucją. Większość akcji toczy się w pociągach, ukazanych jako przestrzeń nieznośna, ciasna,duszna, klaustrofobiczna. Wagon towarowy okazuje się miejscem nękania psychicznego podróżnych –maszynista co jakiś czas zatrzymywał pociąg wśród niezmierzonych pól na tak zwany [i]remontik[/i], którytrwał tak długo, jak do jego rąk nie trafiła odpowiednia suma pieniędzy. Obraz dwóch miast przesiadkowychnie jest lepszy – Moskwa, tak oczekiwana prze młodego rewolucjonistę, opisana przez autora w kilku słowach,okazuje się miejscem niebezpiecznym dla nowoprzybyłych. Charków jest przestrzenią wyraźnie negatywnienacechowaną, choćby dlatego, że to miejsce przymusowego postoju. Charków - najkrócej mówiąc - toniepewność, biurokracja, bieda.NawłoćKolejnym ważnym przystankiem na drodze życiowej Cezarego staje się Nawłoć – posiadłość rodzinna jegoprzyjaciela Hipolita Wielosławskiego. Autor powieści jednak wcześniej wyeksponował jeszcze jednąprzestrzeń przejściową: nędzne, brudne i zabłocone, polskie miasteczko, które przemierza Baryka zaraz poprzekroczeniu granicy. Tu następuje pierwsze rozczarowanie: „Gdzież są twoje szklane domy?”. Kontrastem iprzeciwwagą dla tego nędznego obrazu staje się sielska przestrzeń posiadłości Wielosławskich.Nawłoć to sielankowy, utopijny obraz małej, szlacheckiej posiadłości, w której czas upływa naprzyjemnościach – balach, konnych przejażdżkach, spacerach oraz obfitych śniadankach, obiadkach ikolacyjkach. To oaza spokoju i harmonijnej koegzystencji dwu światów – służby i ich panów. Ta dziwna,przyjacielska relacja niepokoi młodego Barykę, który niedawno był świadkiem buntu chłopów i robotników.Ten anachroniczny świat posiada swojego literackiego protoplastę - Mickiewiczowskie Soplicowo. Barykaprzyrównywany jest do Tadeusza, a Karolina do Zosi. Jest to świat minionej epoki, kontrastujący z obrazamiwidzianymi w I części powieści – z rewolucją w Baku. Można odnieść wrażenie, że w Nawłoci czas sięzatrzymał, konserwując odwiecznie panujący porządek.To miejsce zostało ukazane także z innej perspektywy. Przytulna i malownicza przestrzeń sprzyja romansom.Mamy tu romantyczne stawy i lasy. Każda z pań otrzymuje odpowiedni rekwizyt: namiętna Laura – schody, bymogła się po nich efektownie wkroczyć w życie Baryki, delikatna Karolina - ciepły ogień kominka, a szalonaWanda – fortepian.Ale pobyt w Nawłoci to nie tylko bale i romanse. Nieopodal posiadłości Wielosławskichmieści się wieśChłodekTutaj Cezary zapoznaje z życiem robotników rolnych. Obrazwiejskiego proletariatu nie przedstawia się zbyt chlubnie - to wizja głodu, ubóstwa, aletakże ciężkiej pracy na utrzymanie siebie i swoich najbliższych. To kolejny kontrast dlaciepłego i sielankowego obrazu Nawłoci. Pamiętajmy jednak, że sielanka Nawłoci wmomencie śmierci Karoliny zostaje zburzona. Pisarz wprowadził wtedy do świataprzedstawionego nowe przestrzenie, ponure, rozległe pola oraz cmentarz.Przy okazji opisywania arkadyjskiego obrazu Nawłoci warto wspomnieć oSiedlcach.Coprawda jest to przestrzeń istniejąca wyłącznie w pamięci pani Jadwigi i w mniejszymstopniu Szymona Gajowca, jest to jednak miejsce ważne. Siedlce mają podobny charakterjak Nawłoć, to przestrzeń sielska, wyidealizowana przez pamięć pani Barykowej. To miejscepierwszej, niewinnej miłości oraz ukochanego domu rodzinnego, przedmiot nieustającejtęsknoty.WarszawaOstatnim ważnym miejscem przedstawionym w powieści jest Warszawa. Żeromski niepoświęcił wiele miejsca na opis stolicy Polski, w tej części skupił się przede wszystkim nazrelacjonowaniu poglądów swoich bohaterów. Nie mamy tu do czynienia z wizją Warszawypodobną do tej rysowanej przez Prusa w [i]Lalce[/i], brak tu panoramicznego rozmachu.Autor opisuje tylko elementy niezbędne dla rozwoju akcji. Tak więc Warszawa wPrzedwiośniuto nędzny pokoik Baryki i Buławnika, gabinet Szymona Gajowca, dzielnicaŻydowskiej biedoty, Park Saski, mieszkanie na trzecim piętrze, w którym odbywały sięspotkania komunistów, kilka ulic, kawiarnia, Belweder. Warszawa to miejsce dalekoodbiegające swoim wyglądem od sterylnych szklanych miast, o których Cezary słyszał odojca, pełno tu błota, w którym tonie się po kolana:„ Wyszedł na szeroką ulicę. Było tu pełno ludzi, rozbryzgujących nogami rzadkie błoto. Śniegz ulic pozgarniany tworzył jakoweś szańce wzdłuż chodników. Ludzie pomykali tymichodnikami. Nogi ich tonęły w wilgoci i brudzie, a głowy zanurzały się we mgłęwielkomiejską. Wszyscy razem tworzyli dziwaczną fantasmagorię człowieczego życia. „Wrażenie brudu potęguje pora roku – przedwiośnie, wszytko topnieje i ujawnia skrywanepod zamarzniętym śniegiem tajemnice:Lepka wilgoć topniejącego śniegu, przepojonego nawozem i uryną, wsączała się w ciało ażdo kości.Z tym okropnym, przejmującym zapachem warszawskiej ulicy kontrastuje słodki zapachdamskich perfum. Warszawa okazuje się wielobarwna, dla jednych jest miejscem zabawy,przyjemności, dla drugich biedy i codziennej walki o przetrwanie.Wizje rewolucji w PrzedwiośniuRewolucja to jeden z najważniejszych tematów podjętych przez Żeromskiego w[i]Przedwiośniu[/i]. Chociaż autor sam nie uczestniczył nigdy w podobnym rozruchu, tozdołał namalować jego przekonujący obraz w swojej powieści. Widzimy rewolucję z dwóchperspektyw – indywidualnej (los Baryki oraz los jego matki) oraz zbiorowej (mieszkańcyBaku).Rewolucja bolszewicka ogarnia Baku w roku 1917.„Jednego dnia rozeszła się w mieście Baku lotem błyskawicy wieść: rewolucja! Co znaczyłow praktyce owo słowo, nikt objaśnić nie umiał, a gdy było najmądrzejszego poprosić owyjaśnienie, na pewno orzekł coś innego niż poprzedni znawca i co innego niż jego następca”Początkowo w Baku niewiele się zmieniło, było wręcz „głucho, martwo i nudno”. Dopieroprzybycie nowego komisarza – Polaka – spowodowało znaczące zmiany w mieście. Przedewszystkim zostały zamknięte liczne instytucje użytku publicznego, takie jak banki. Sklepyprzestały funkcjonować z powodu przejściowego braku towarów. Te małe niedogodności nieprzeszkodziły bakijskim robotnikom popaść weuforię.Zbierano się na mitingach ipublicznych egzekucjach, organizowano pochody. Obraz Baku w okresie rewolucji to obrazmiasta zamkniętego. Dla rewolucjonistów taki stan był pożądany, wręcz pozytywny, bo wtakiej sytuacji w końcu wszelkie dobra stawało się wspólne. Była to oczywiście jedynie grapozorów, ponieważ to przywódcy rewolucji, nowi dygnitarze zamieszkiwali pałace dawnej,znienawidzonej arystokracji. Na ulicach odbywały się teraz pochody i manifestacje poparciadla rewolucji, na których wykrzykiwano sztandarowe hasła komunistycznej ideologii. Tosiła tłumu podjudzanego przez rewolucjonistów przemieniała Baku w miejsce okrutnych [ Pobierz całość w formacie PDF ]