Przegląd WLOP - Pożary na samolotach odrzutowych [Lotnictwo], LOTNICTWO, Przegląd WLiOP

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
TECHNIKA I EKSPLOATACJA
Ppłk mgr inż. Roman Skowronek
Laboratorium Kontroli Sprzętu Lotniczego
Pożary na samolotach odrzutowych
Przyczyny i charakterystyka
często prowadzi do ciężkich zdarzeń lot-
niczych. Skutkami zapalenia się paliwa są
między innymi wybuchy, uszkodzenia ele-
mentw siłowych konstrukcji i przepalenia
cięgieł układw sterowania.
W lotnictwie Sił Zbrojnych RP od 1972 r.
zdarzyło się 36 wypadkw lotniczych zwią-
zanych z pożarem (lub z poważnym zagroże-
niem jego wybuchem) na samolotach odrzu-
towych (rysunek). Nie uwzględniono w tej
liczbie przypadkw termicznych uszkodzeń
(zniszczeń) silnika, ktre nie miały wpływu
na płatowiec.
Spośrd zarejestrowanych wypadkw aż
58% stanowiły wypadki ciężkie, tzn. awarie
lub katastrofy lotnicze. W okresie ostatnich
30 lat zanotowano tylko 9 lat, w ktrych nie
zdarzył się tego typu wypadek lotniczy na
samolocie odrzutowym.
Problem pożarw dotyczył głwnie samo-
lotw typu
Lim
(już wycofanych z eksploata-
cji), wyposażonych w silniki ze sprężarką
odśrodkową, a obecnie w największym stop-
niu dotyczy nadal eksploatowanych samolo-
tw
MiG-21
(wyposażonych w silniki ze sprę-
żarką osiową). Na samolotach odrzutowych
pozostałych typw, w ostatnich latach odno-
towano trzy wypadki lotnicze związane z po-
żarem: jeden na samolocie
MiG-29
w 1993 r.
oraz po jednym na samolotach
TS-11 Iskra
i
Su-22
w 1995 r.
Liczby wypadkw lotniczych związanych z pożarem (lub z poważnym zagrożeniem jego wybuchem)
na samolotach odrzutowych
Przegląd WLiOP
45
P
owstanie pożaru na statkach powietrznych
CHARAKTERYSTYKA
WYPADKìW LOTNICZYCH
ZWIĄZANYCH Z POŻARAMI
NA SAMOLOTACH
MiG-21
Po wystrzeleniu z działka serii pociskw
nastąpiły zaburzenia w pracy silnika i insta-
lacji hydraulicznej oraz powstał pożar w dol-
nej części kadłuba.
Komisja badająca wypadek połączyła
przyczynę powstania pożaru ze strzelaniem
z działka
.
3 września 1996 r.
Î awaria lotnicza na
samolocie
MiG-21M
, jej przyczynę określo-
no rwnież jako
áinne niewłaściwości tech-
niczne
Ñ.
Podczas lotu pilot usłyszał szumy w sil-
niku. Po kilku minutach za samolotem po-
jawił się czarny dym, a w kabinie Î sygna-
lizacja
ápożar
Ñ. Pojawiło się też zjawi-
sko árzucaniaÑ tylną częścią kadłuba sa-
molotu.
Przyczyną pożaru była wadliwa praca
wtryskiwacza roboczego rury żarowej nr 1
komory spalania silnika
(fot. 2, 3, 4).
11 października 1996 r.
Î awaria lotnicza
na samolocie
MiG-21R
. Przyczyna awarii
áinne niewłaściwości techniczne
Ñ.
Podczas startu wystąpił pożar w tylnej czę-
ści samolotu (fot. 5).
13 października 1994 r.
Î awaria lotnicza
na samolocie
MiG-21bis
. Przyczynę zaliczo-
no do
áwad produkcyjnych
Ñ.
Z powodu oznak niesprawności instalacji
hydraulicznej i paliwowej pilot przerwał wy-
konywanie zadania i wylądował na lotnisku
startu. Obserwujący to zdarzenie pilot kołu-
jącego samolotu dostrzegł jasną smugę wy-
dobywającą się z samolotu kończącego do-
bieg. Natychmiast poinformował o tym kie-
rownika lotw. Po wyłączeniu silnika i aku-
mulatora pilot natychmiast opuścił samolot.
Samolot zaczął się palić.
Przyczyną pożaru samolotu było pęknię-
cie wejściowego (lewego) przyłącza magi-
strali nadmuchu klap
(fot. 1).
29 lipca 1996 r.
Î awaria lotnicza na samo-
locie
MiG-21bis
. Jej przyczyny zakwalifiko-
wano do grupy
áinne niewłaściwości tech-
niczne
Ñ.
Fot. 1. Pęknięte wejściowe (lewe) przyłącze magistrali nadmuchu klap
46
SIERPIEŃ 2002
Fot. 2. Wypalenia w lewej tylnej części kadłuba samolotu
Fot. 3. Wypalone rury żarowe nr 1, 2 i 10 komory spalania silnika
Przegląd WLiOP
47
Fot. 4. Wtryskiwacze robocze z wypalonych rur żarowych komory spalania silnika
Fot. 5. Opalenia poszycia kadłuba samolotu od wręgi nr 28a do wręgi nr 31
48
SIERPIEŃ 2002
Były dwie przyczyny pożaru: nagroma-
dzenie się paliwa w tylnej części kadłuba
samolotu oraz pęknięcie kołnierza korpu-
su dyfuzora dopalacza silnika
.
Przypadek ten jest klasycznym przykładem
nałożenia się dwch niesprawności techniki
lotniczej Î płatowca i silnika.
23 maja 2000 r.
Î uszkodzenie samolotu
MiG-21bis
. Jego przyczyny zostały zakwali-
fikowane (wątpliwie) jako
ániewłaściwa ob-
sługa techniczna
Ñ.
Podczas obsługi startowej stwierdzono miej-
scowe przegrzanie poszycia tylnej części ka-
dłuba. Stwierdzono też obecność nitu i alumi-
niowego fragmentu płatowca w dyszy regulo-
wanej oraz fragmentw wręgi nr 29 i osłony
zbiornika hydraulicznego w przedziale silni-
ka. I choć do pożaru samolotu wtedy nie do-
szło, to jego wybuch był tylko kwestią czasu.
Przyczyną uszkodzenia było (prawdopo-
dobnie) uderzenie w osłonę tylną dyszy re-
gulowanej ramą technologiczną podczas
demontowania tej ramy po wykonaniu pr-
by silnika. Uderzenie to spowodowało,
w trakcie eksploatacji samolotu, zsunięcie
się dzielonego pierścienia połączenia tele-
skopowego z dyszy regulowanej na około
2/3 obwodu i wypływanie gorących gazw
z silnika, przez powstałą szczelinę, do prze-
działu silnika samolotu
(fot. 6).
Szkoda, że komisja dokładniej nie ustali-
ła przyczyny uszkodzenia (dysponowała
przecież kompletnym materiałem dowodo-
wym). Wkrtce pojawiły się bowiem wąt-
pliwości co do wiarygodności określonej
przyczyny i winy personelu technicznego.
Wpłynęło to rwnież negatywnie na skutecz-
ność profilaktyki. Identyczny wypadek zda-
rzył się 8 lutego 1994 r.
27 września 2001 r.
Î awaria lotnicza sa-
molotu
MiG-21bis
. Przyczyny awarii zostały
określone jako
áinne niewłaściwości tech-
niczne
Ñ.
Podczas lotu nastąpił wybuch mieszanki
paliwowo-powietrznej i pożar samolotu. Sy-
gnalizacja wskazywała pozostałość paliwa Î
450 l.
Przyczyną pożaru była nieszczelność in-
stalacji paliwowej samolotu, prawdopo-
dobnie w płatowcu
.
Fot. 6. Pierścień połączenia teleskopowego zsunięty z grnej prawej strony dyszy regulowanej silnika
Przegląd WLiOP
49
[ Pobierz całość w formacie PDF ]